घंटामुखैर्वेणुमुखैः किंकिणीवदनैरपि । यादृग्वस्तु जगत्यस्ति तादृशास्यैरयोमुखैः
घंटा, वेणू, किंकिणी यांसारखी तोंडं असलेली, आणि जगात जशी कुठलीही वस्तू आहे तशीच दिसणारी लोखंडासारखी तोंडं असलेली रूपं तिथे होती.
कैश्चिन्निभृतकंदर्परूपलावण्यकोमलैः । कोटिसूर्यप्रतीकाशैश्चंद्र कोटिसमप्रभैः
काहींमध्ये संयमित गर्व, सौंदर्य, मोहिनी आणि कोमलता होती; काहींच्या देहातून कोटी सूर्यांसारखा तेज आणि कोटी चंद्रांसारखी प्रभा निघत होती.
नानावर्णैर्विश्वमुखैर्विश्वरूपैश्चतुर्मुखैः । द्विमुखैः पंचवक्त्रैश्च त्रिमुखैः षण्मुखैरपि
काहींना वेगवेगळ्या रंगांची, सर्वत्र दिसणारी, विश्वरूप, चार तोंडं, दोन, पाच, तीन आणि सहा तोंडं असलेली रूपं होती.
एकानेकमुखैः शांतैः सर्वदा सुखिभिर्युतम् । नानाभोगसमृद्धैश्च रतिकामसमैरपि
काहींना एक किंवा अनेक तोंडं, शांत आणि नेहमी आनंदी असलेली रूपं होती; तिथे विविध भोगांनी समृद्ध, आणि प्रेम व आनंदाच्या सुखासमान आनंद मिळणारी रूपं होती.
लक्ष्मीनारायणमुखैरुमेशसमविग्रहैः । नानारूपधरैश्चान्यैः सेवितं मंदराचलम्
तिथे लक्ष्मी-नारायण यांची तोंडं, उमा-ईश्वरसारखी रूपं, आणि इतर अनेक वेगवेगळ्या रूपे धारण करणारे भक्त मंदार पर्वताची सेवा करत होते.
धेनवो यत्र वेदाश्च मीमांसावत्स संयुताः । धर्मादयः सवर्ष्माणः पुराणानि च कर्मणा
जिथे गायी आणि वेद, मिमांसा नावाच्या वासरांसह वावरतात; धर्म आणि इतरही मूर्त रूपात, तसेच पुराणे कृती स्वरूपात तिथे आहेत.
स्मृतीतिहासजातानि आगमाश्च शरीरिणः । स्थिताश्च मंदरे यत्र सशैलः पापनाशनः
जिथे स्मृती, इतिहास, जातक आणि आगम हे सर्व देहधारी झालेले आहेत; तिथेच मंदार पर्वतावर, तो पर्वत आणि पापांचा नाश करणारा, हे सर्व स्थिर आहेत.
तस्य मध्ये महापुण्यं पुरं परमशोभितम् । वापीतडागोपवनप्रासादशतशोभितम्
त्या सर्वांच्या मध्यभागी एक अत्यंत पुण्यवान, अत्यंत शोभिवंत असे नगर आहे, जे तलाव, पाणवठे, बागा आणि शेकडो प्रासादांनी सजलेलं आहे.
सप्तप्राकारपरिखं रत्नाट्टालकसंयुतम् । गोपुरैर्नवभिर्युक्तं विचित्रगृहसंयुतम्
सात भक्कम तटबंदी आणि खंदकांनी वेढलेलं, रत्नांनी मढवलेल्या मनोऱ्यांनी सजलेलं, नऊ भव्य प्रवेशद्वारांनी युक्त आणि रंगीबेरंगी घरांनी भरलेलं आहे.
यस्य चाप्रतिमं तेज उष्णशीतादिवर्जितम् । तन्मध्ये नगरी पुण्या तन्मध्ये च सभा शुभा
ज्याचं तेज कोणाशीही तुलना करता येणार नाही असं आहे, जिथे उष्णता, गारवा किंवा इतर त्रास नाहीत; त्याच्या मध्यभागी पुण्यवान नगरी आहे आणि तिच्या मध्यभागी सुंदर सभा आहे.
तस्यां भद्रासनं मध्ये वेदपादविचित्रितम् । सर्वोपनिषदाकॢप्तं पादपीठं सुशोभनम्
त्या सभेच्या मध्यभागी शुभासन आहे, जे वेदांच्या पावलांनी सुशोभित आहे, आणि सर्व उपनिषदांनी तयार केलेलं सुंदर पादपीठ आहे.
पुराणान्यागमास्तस्य स्वस्तीति शिवपादयोः । तत्रासीनो महायोगी गोक्षीरसदृशाकृतिः
तिथे पुराणे आणि आगम हे शिवाच्या पायाशी 'कल्याण होवो' असं म्हणत विसावले आहेत; तिथेच गायीच्या दूधासारखा शुभ रूप असलेला महान योगी बसलेला आहे.
मंदस्मितसुचार्वास्योद्व्यष्टवर्षवयाः प्रभुः । दधान उरसामालां मणिरुद्राक्षकल्पिताम्
मंद हसणाऱ्या, सुंदर चेहऱ्याच्या, तारुण्याच्या उमेदीत असलेल्या प्रभूने आपल्या छातीवर रत्नांची आणि रुद्राक्षांची माळ घातली होती.
बिभ्राण उपवीतं च कर्णिकारसमद्युतिः । सुरत्नकुंडलो देवः किरीटकनकांबरः
त्यांनी यज्ञोपवीत घातले होते, कर्णिकार फुलासारखे तेजस्वी दिसत होते, देवाने सुंदर कुंडले, सोन्याचा मुकुट आणि झगमगणारे वस्त्र परिधान केले होते.
नानाभूषणसंयुक्तो नानागंधविलेपनः । वामांकन्यस्तगिरिजो वीक्षमाणस्तदाननम्
विविध दागिने घातलेले आणि अनेक सुवासिक उटणे लावलेले होते; पर्वतराजाची कन्या त्यांच्या डाव्या मांडीवर बसली होती आणि ते तिच्या चेहऱ्याकडे प्रेमाने पाहत होते.
मुग्धां च सुमुखीं बालां नवयौवनशोभिताम् । भूषितां चारुसर्वांगीं बिभ्रतीं कनकांबुजम्
ती मोहक, सुंदर चेहरा असलेली, नवतरुणाईने उजळलेली, सर्वांगाने अलंकृत आणि हातात सोन्याचे कमळ धरलेली होती.
आलिंग्य वामेनकरेण देवीं दक्षेण तस्या मुखमुन्नमय्य । स्पृष्ट्वा शिरो वामकरेण तस्या दक्षेण कुर्वंस्तिलकं च देवः
देवाने डाव्या हाताने देवीला मिठी मारली, उजव्या हाताने तिचे मुख वर केले, डाव्या हाताने तिच्या डोक्याला स्पर्श केला आणि उजव्या हाताने तिच्या कपाळावर तिलक लावले.
भक्तिर्वीजयते देवं प्रणव व्यजनेन च । पूजाकांतापि कुसुमैर्मालां देवाय बिभ्रती
भक्तीने देवाची सेवा पवित्र पंख्याने केली; पूजा करणारी प्रिया फुलांची माळ घालून देवाला अर्पण करते.
ज्ञप्तिर्विरक्तिर्वनिते बिभ्रत्यौ योगचामरे । समाधिः कार्यकर्तास्य धारणायोषिदस्य च
ज्ञान आणि वैराग्य या स्त्रियांप्रमाणे योगदंड धरून उभ्या आहेत; ध्यान हे त्याचे कार्य करणारे आहे आणि धारणा ही त्याची पत्नी आहे.
यमाश्चनियमाश्चैव किंकरास्तस्य कीर्तिताः । प्राणायामः पुरोधास्तु प्रत्याहारः सुवर्णधृक्
यम आणि नियम हे त्याचे सेवक आहेत; प्राणायाम त्याचा पुरोहित आहे आणि प्रत्याहार सुवर्ण वाहणारा आहे.
ध्यानं च द्रविणाध्यक्षः सत्यं सेनापतिस्तथा । ब्रह्मप्रभृतिकीटांताः पशवस्तत्पतिः शिवः
ध्यान हे धनाध्यक्ष आहे, सत्य हे सेनापती आहे, ब्रह्मा पासून कीटकांपर्यंत सर्व जीव त्याचे प्रजे आहेत आणि शिव त्यांचा स्वामी आहे.
पशूनां पालको धर्मः स्यादधर्मश्च तस्करः । मायापाशेन ते बद्धा मोचनी काशिका मृतिः
धर्म हा प्राण्यांचा रक्षक आहे, अधर्म हा चोर आहे; माया या दोऱ्याने सर्व बांधले गेले आहेत, काशी ही मुक्ती देणारी आणि मृत्यू आहे.
नानाविधाश्च प्रमदा देवदेवमुमापतिम् । एतादृशमुमानाथं कोटिजंतुरनुस्मरेत्
नानाविध दिव्य स्त्रिया देवाधिदेवा, उमा पतिची सेवा करतात; अशा उमापतीचे स्मरण कोटी जीवांपैकी कोण करू शकेल?
इष्टान्भोगानवाप्याथ शिवलोके महीयते । ब्रह्मविष्णुमहेंद्राद्यास्तत्पुरद्वारपालकाः
इच्छित सुखे मिळवून शिवलोकात मानसन्मान मिळतो; ब्रह्मा, विष्णू, इंद्र आणि इतर त्याच्या नगरीचे द्वारपाल आहेत.
लक्ष्मीसरस्वतीदेव्यौ देहल्याद्यर्च्चनेक्षितेः । नियुक्ते देवदेवस्य देवाश्च सुरयोषितः
लक्ष्मी, सरस्वती आणि इतर देव्या, देवाधिदेवाच्या पूजेसाठी आणि सेवेसाठी नेमल्या आहेत.
दास्यो देवाः समस्ताश्च दासा यस्य महात्मनः । एतादृशमहाशैलमिक्ष्वाकुः संददर्श ह
सर्व देव त्याचे दास आहेत आणि तो महात्मा त्यांचा स्वामी आहे; असा महान पर्वत इक्ष्वाकूने पाहिला.
मुनिं प्रणम्य जाबालिमिदमाह वचस्तदा । गंतुकामो महाशैलं शक्तोस्यस्मिन्न वा मुने
मुनी जाबालिला वंदन करून त्याने असे विचारले: 'मला या महान पर्वतावर जायचे आहे—मी जाऊ शकतो का, की नाही, हे सांगा मुनी?'
ममायुरल्पं कथितं यमेन ज्ञानिना पुरा
'माझे आयुष्य थोडे आहे,' असे यमाने, जो ज्ञानी आहे, पूर्वी मला सांगितले होते.
नरकश्च बहुःप्रोक्तः कथं श्रेयो भविष्यति । जाबालिरुवाच- मयापि सर्वमेतत्ते ज्ञातं दिव्येन चक्षुषा
'नरक अनेक आहेत असे सांगितले गेले—मग मला कल्याण कसे मिळेल?' जाबाली म्हणाले: 'हे सर्व मी दिव्य दृष्टीने जाणले आहे.'
आयुर्दशदिनं ब्रह्मन्विद्वानपि न धर्मकृत् । न तपस्ते ह्यनभ्यासान्न च योगोऽल्पकालतः
'तुझे आयुष्य दहा दिवसांचे आहे, ब्राह्मण; विद्वान असला तरी जो धर्म, तप किंवा योगाचा दीर्घ काळ सराव करत नाही, त्याला यश मिळत नाही.'