सर्वर्तुकुसुमोपेतं नानागंधोपशोभितम् । किन्नराणां च मिथुनैर्गीतपूर्णमहागुहम्
तो पर्वत सर्व ऋतूंच्या फुलांनी सजलेला, विविध सुगंधांनी सुशोभित, आणि किन्नरांच्या जोड्यांच्या गाण्यांनी गुंजणाऱ्या मोठ्या गुहांनी भरलेला आहे.
अनेकरूपलावण्य वनितोषितपादपम् । लंबमानविचित्राभिस्ताभिः शोभितपादपम्
अनेक रूपांचं सौंदर्य असलेल्या स्त्रियांनी तिथल्या झाडांना आनंद दिला होता, आणि त्यांच्या लटकणाऱ्या विविध अलंकारांनी ती झाडं शोभून गेली होती.
रतिश्रमप्रसुप्तानां बोधनादितषट्पदम् । कूजंति च पिकाः कामं वियुक्तानां युजे किल
रतीच्या श्रमाने झोपलेल्या लोकांना मधमाश्या जागं करतात; आणि कोकिळा आपल्या प्रियजनांपासून दूर असणाऱ्यांसाठी गातात.
नानामुनिगणाकीर्णं प्रशांतमृगचारिणम् । अप्सरोगणसंकीर्णं गंधर्वगणसेवितम्
तो प्रदेश विविध ऋषीगणांनी भरलेला, शांत वन्य प्राण्यांनी वावरलेला, अप्सरांच्या समूहांनी गजबजलेला आणि गंधर्वांच्या सेवेत असलेला होता.
नानासिद्धमुखोद्भूतगीतपूर्णवनांतरम् । विचित्रफलसंपूर्णं नानादेवालयान्वितम्
त्या वनात सर्वत्र विविध सिद्धांच्या तोंडातून उमटणारी गाणी घुमत होती, तिथे रंगीबेरंगी फळांनी डवरलेली झाडं होती आणि अनेक देवालयांनी ते वन सजलेलं होतं.
प्रासादशतसंबाधं नानागृहसमन्वितम् । सिंहाननैर्गजमुखैरुलूकवदनैरथ
शेकडो प्रासादांनी ते ठिकाण गजबजलेलं होतं, वेगवेगळ्या घरांनी भरलेलं होतं, आणि तिथे सिंहासारखी, हत्तीच्या मुखासारखी, घुबडाच्या तोंडासारखी व इतर अनेक प्रकारची तोंडं असलेली रूपं होती.
अमुखैर्विमुखैरुग्रैरर्द्धवक्त्रैर्मृगीमुखैः । रुरुजंतुकगोधाहि वानरर्क्षमुखैरपि
काहींना तोंडच नव्हतं, काहींनी चेहरा वळवलेला, काहींना भयंकर रूप, काहींना अर्धं तोंड, काहींना हरिणासारखं तोंड, तर काहींना रुरू, कोल्हा, गोधा, साप, माकड आणि अस्वल यांची तोंडं होती.
व्याघ्रवृश्चिकभल्लूष्ट्रश्वानगर्दभतुंडकैः । समस्तजीववदनसदृशास्यैर्गणेश्वरैः । वल्लीमुखैर्वृक्षमुखैः शिलावक्त्रैरयोमुखैः
काहींना वाघ, विंचू, अस्वल, उंट, कुत्रा, गाढव आणि डुक्कर यांची तोंडं होती; काहींना सर्व जीवांच्या चेहऱ्यासारखी रूपं होती; काहींना वेल, झाड, दगड आणि लोखंडासारखी तोंडं होती.
शंखमुक्तादिजलजवदनैरुपशोभितम् । अधिकांगैरनंगैश्च जटिलैः शिखिमुंडितैः
शंख, मोती, जलचर यांसारख्या तोंडांनी ते शोभून दिसत होतं; काहींना जास्त किंवा अजिबात हातपाय नव्हते, काहींना जटा, काहींना शिखा आणि काहींना मुंडण केलेलं होतं.
पत्रिवक्त्रैर्द्विषड्वक्त्रैस्त्रिविग्रहमुखैरपि । घंटास्यैः शूर्पवदनकर्णपादमुखैरपि
काहींना पानासारखी, दोन किंवा सहा तोंडं, तिघांच्या रूपातील तोंडं होती; काहींना घंटेसारखी, सुपासारखी, कान, पाय किंवा तोंड असलेली रूपं होती.
घंटामुखैर्वेणुमुखैः किंकिणीवदनैरपि । यादृग्वस्तु जगत्यस्ति तादृशास्यैरयोमुखैः
घंटा, वेणू, किंकिणी यांसारखी तोंडं असलेली, आणि जगात जशी कुठलीही वस्तू आहे तशीच दिसणारी लोखंडासारखी तोंडं असलेली रूपं तिथे होती.
कैश्चिन्निभृतकंदर्परूपलावण्यकोमलैः । कोटिसूर्यप्रतीकाशैश्चंद्र कोटिसमप्रभैः
काहींमध्ये संयमित गर्व, सौंदर्य, मोहिनी आणि कोमलता होती; काहींच्या देहातून कोटी सूर्यांसारखा तेज आणि कोटी चंद्रांसारखी प्रभा निघत होती.
नानावर्णैर्विश्वमुखैर्विश्वरूपैश्चतुर्मुखैः । द्विमुखैः पंचवक्त्रैश्च त्रिमुखैः षण्मुखैरपि
काहींना वेगवेगळ्या रंगांची, सर्वत्र दिसणारी, विश्वरूप, चार तोंडं, दोन, पाच, तीन आणि सहा तोंडं असलेली रूपं होती.
एकानेकमुखैः शांतैः सर्वदा सुखिभिर्युतम् । नानाभोगसमृद्धैश्च रतिकामसमैरपि
काहींना एक किंवा अनेक तोंडं, शांत आणि नेहमी आनंदी असलेली रूपं होती; तिथे विविध भोगांनी समृद्ध, आणि प्रेम व आनंदाच्या सुखासमान आनंद मिळणारी रूपं होती.
लक्ष्मीनारायणमुखैरुमेशसमविग्रहैः । नानारूपधरैश्चान्यैः सेवितं मंदराचलम्
तिथे लक्ष्मी-नारायण यांची तोंडं, उमा-ईश्वरसारखी रूपं, आणि इतर अनेक वेगवेगळ्या रूपे धारण करणारे भक्त मंदार पर्वताची सेवा करत होते.
धेनवो यत्र वेदाश्च मीमांसावत्स संयुताः । धर्मादयः सवर्ष्माणः पुराणानि च कर्मणा
जिथे गायी आणि वेद, मिमांसा नावाच्या वासरांसह वावरतात; धर्म आणि इतरही मूर्त रूपात, तसेच पुराणे कृती स्वरूपात तिथे आहेत.
स्मृतीतिहासजातानि आगमाश्च शरीरिणः । स्थिताश्च मंदरे यत्र सशैलः पापनाशनः
जिथे स्मृती, इतिहास, जातक आणि आगम हे सर्व देहधारी झालेले आहेत; तिथेच मंदार पर्वतावर, तो पर्वत आणि पापांचा नाश करणारा, हे सर्व स्थिर आहेत.
तस्य मध्ये महापुण्यं पुरं परमशोभितम् । वापीतडागोपवनप्रासादशतशोभितम्
त्या सर्वांच्या मध्यभागी एक अत्यंत पुण्यवान, अत्यंत शोभिवंत असे नगर आहे, जे तलाव, पाणवठे, बागा आणि शेकडो प्रासादांनी सजलेलं आहे.
सप्तप्राकारपरिखं रत्नाट्टालकसंयुतम् । गोपुरैर्नवभिर्युक्तं विचित्रगृहसंयुतम्
सात भक्कम तटबंदी आणि खंदकांनी वेढलेलं, रत्नांनी मढवलेल्या मनोऱ्यांनी सजलेलं, नऊ भव्य प्रवेशद्वारांनी युक्त आणि रंगीबेरंगी घरांनी भरलेलं आहे.
यस्य चाप्रतिमं तेज उष्णशीतादिवर्जितम् । तन्मध्ये नगरी पुण्या तन्मध्ये च सभा शुभा
ज्याचं तेज कोणाशीही तुलना करता येणार नाही असं आहे, जिथे उष्णता, गारवा किंवा इतर त्रास नाहीत; त्याच्या मध्यभागी पुण्यवान नगरी आहे आणि तिच्या मध्यभागी सुंदर सभा आहे.
तस्यां भद्रासनं मध्ये वेदपादविचित्रितम् । सर्वोपनिषदाकॢप्तं पादपीठं सुशोभनम्
त्या सभेच्या मध्यभागी शुभासन आहे, जे वेदांच्या पावलांनी सुशोभित आहे, आणि सर्व उपनिषदांनी तयार केलेलं सुंदर पादपीठ आहे.
पुराणान्यागमास्तस्य स्वस्तीति शिवपादयोः । तत्रासीनो महायोगी गोक्षीरसदृशाकृतिः
तिथे पुराणे आणि आगम हे शिवाच्या पायाशी 'कल्याण होवो' असं म्हणत विसावले आहेत; तिथेच गायीच्या दूधासारखा शुभ रूप असलेला महान योगी बसलेला आहे.
मंदस्मितसुचार्वास्योद्व्यष्टवर्षवयाः प्रभुः । दधान उरसामालां मणिरुद्राक्षकल्पिताम्
मंद हसणाऱ्या, सुंदर चेहऱ्याच्या, तारुण्याच्या उमेदीत असलेल्या प्रभूने आपल्या छातीवर रत्नांची आणि रुद्राक्षांची माळ घातली होती.
बिभ्राण उपवीतं च कर्णिकारसमद्युतिः । सुरत्नकुंडलो देवः किरीटकनकांबरः
त्यांनी यज्ञोपवीत घातले होते, कर्णिकार फुलासारखे तेजस्वी दिसत होते, देवाने सुंदर कुंडले, सोन्याचा मुकुट आणि झगमगणारे वस्त्र परिधान केले होते.
नानाभूषणसंयुक्तो नानागंधविलेपनः । वामांकन्यस्तगिरिजो वीक्षमाणस्तदाननम्
विविध दागिने घातलेले आणि अनेक सुवासिक उटणे लावलेले होते; पर्वतराजाची कन्या त्यांच्या डाव्या मांडीवर बसली होती आणि ते तिच्या चेहऱ्याकडे प्रेमाने पाहत होते.
मुग्धां च सुमुखीं बालां नवयौवनशोभिताम् । भूषितां चारुसर्वांगीं बिभ्रतीं कनकांबुजम्
ती मोहक, सुंदर चेहरा असलेली, नवतरुणाईने उजळलेली, सर्वांगाने अलंकृत आणि हातात सोन्याचे कमळ धरलेली होती.
आलिंग्य वामेनकरेण देवीं दक्षेण तस्या मुखमुन्नमय्य । स्पृष्ट्वा शिरो वामकरेण तस्या दक्षेण कुर्वंस्तिलकं च देवः
देवाने डाव्या हाताने देवीला मिठी मारली, उजव्या हाताने तिचे मुख वर केले, डाव्या हाताने तिच्या डोक्याला स्पर्श केला आणि उजव्या हाताने तिच्या कपाळावर तिलक लावले.
भक्तिर्वीजयते देवं प्रणव व्यजनेन च । पूजाकांतापि कुसुमैर्मालां देवाय बिभ्रती
भक्तीने देवाची सेवा पवित्र पंख्याने केली; पूजा करणारी प्रिया फुलांची माळ घालून देवाला अर्पण करते.
ज्ञप्तिर्विरक्तिर्वनिते बिभ्रत्यौ योगचामरे । समाधिः कार्यकर्तास्य धारणायोषिदस्य च
ज्ञान आणि वैराग्य या स्त्रियांप्रमाणे योगदंड धरून उभ्या आहेत; ध्यान हे त्याचे कार्य करणारे आहे आणि धारणा ही त्याची पत्नी आहे.
यमाश्चनियमाश्चैव किंकरास्तस्य कीर्तिताः । प्राणायामः पुरोधास्तु प्रत्याहारः सुवर्णधृक्
यम आणि नियम हे त्याचे सेवक आहेत; प्राणायाम त्याचा पुरोहित आहे आणि प्रत्याहार सुवर्ण वाहणारा आहे.