त्वमस्पृश्यासि चाण्डालैरंकेस्वपिषि वज्रिणः । तेनापमानिता साध्वी शक्रेणापि पुलोमजा
तू चांडाळांपासूनही अस्पृश्य राहिलीस, अगदी इंद्राच्या सभेतही. त्या इंद्रानेच पुलोमजेला, त्या सतीला, अपमान केला.
परिम्लानमुखांभोजा सा जगाम यथागता । शक्रांक एव सा तस्थौ पद्मगन्धा वरांगना
तिच्या चेहऱ्यावरील कमळ फिकट पडलं आणि ती जशी आली तशी निघून गेली. पण कमळसुगंधा, सुंदर अंगवाली, इंद्राच्या सभेतच राहिली.
तद्वाक्यं हृदये तस्या जागरूकमिवस्थितम् । अथैकदा सुराधीशः सुप्रीतस्तद्गुणैर्द्विज
ती वचने तिच्या मनात नेहमी जागी राहिली. मग एके दिवशी, द्विजा, देवांचा राजा तिच्या गुणांनी प्रसन्न झाला.
वरं वरय सुश्रोणि स्वयं तामित्युवाच ह । पद्मगंधोवाच । त्वं सर्वदेवताधीशो नारीकोटिपतिस्थता
'सुंदर नितंबवाली, तू हवा तो वर माग,' असं त्याने तिला सांगितलं. कमळसुगंधा म्हणाली: 'तू सर्व देवांचा स्वामी, असंख्य स्त्रियांचा अधिपती—'
तथाप्यसि ममाधीनः स्वामिन्किमपरैर्वरैः । तथापि त्वं वरं दित्सुर्यदा नूनं सुरोत्तम
तरीही तू माझ्या अधीन आहेस, स्वामी; मग मला दुसऱ्या वराची गरज काय? तरीही, जर तू वर द्यायचाच ठरवलं आहेस, हे श्रेष्ठ देव—
कर्मणा मनसा वाचा प्रतिज्ञां कुरु मत्पुरः । इंद्र उवाच- जीवितं च धनं चैव राज्यं चैव परिच्छदम्
कृतीने, मनाने आणि वाणीने, माझ्यासमोर प्रतिज्ञा कर.' इंद्र म्हणाला: 'जीवन, धन, राज्य आणि सेवकवर्ग—'
आज्ञापय किमेतद्वै तुभ्यं दास्यामि सुंदरि । सत्यं सत्यं पुनः सत्यं संदेहो नात्र विद्यते
'सांग, सुंदर वने, तुला जे हवं ते मी देईन. खरं खरं, पुन्हा सांगतो, यात शंका नाही.'
यदीच्छसि मृगीनेत्रे तत्ते दास्याम्यहं ध्रुवम् । पद्मगंधोवाच- नूनमेव प्रसन्नोऽसि यदि त्वं त्रिदशेश्वर
'तुला जे हवं आहे, हरिणनयनी, ते मी नक्की देईन.' कमळसुगंधा म्हणाली: 'जर तू, देवांचा स्वामी, खरोखरच प्रसन्न असशील—'
जन्म मे हस्तियोनौ च भूयो देहीति मे वरम् । इंद्र उवाच- कृतप्रतिज्ञः सुश्रोणि वरं तेऽहं ददामि वै
माझा जन्म हत्तीच्या पोटी होऊ दे, हीच मला पुन्हा एकदा दे. इंद्र म्हणाले — सुंदर कटी असलेल्या सखी, मी वचन दिलं आहे आणि तुला हा वर नक्कीच देतो.
किंतु दुःखानि यातानि बहूनि हृदये मम । त्वामदृष्ट्वा वरारोहे प्रीतिर्न प्राप्यते क्षणम्
पण माझ्या मनावर खूप दुःखं गेली आहेत; सुंदर अंग असलेल्या सखी, तुला न पाहता मला एक क्षणही आनंद मिळत नाही.
कथं ते चिरविच्छेदं सोढुं शक्नोमि दुःसहम् । यदा मय्यनुकंपास्ति तव पीनपयोधरे
तुझ्यापासून इतका मोठा विरह मी कसा सहन करू? तो तर असह्य आहे. तुझ्या भरदार छातीने जेव्हा माझ्यावर दया दाखवशील—
तदा कियद्दिनं तिष्ठ मया सह वराङ्गने । ततो देवाधिराजस्य वदंती बहुसंपदम्
तेव्हा, सुंदर अंग असलेल्या सखी, थोडा काळ माझ्यासोबत राहा; नंतर देवांचा राजाचा मोठा वैभव सांग.
वर्षाणामयुतं तस्थौ सा देवनिलये सती । पद्मगन्धोवाच- आज्ञां देहि सुराधीश साधितुं सुमनोरथम्
ती देवी देवांच्या निवासात दहा हजार वर्षे राहिली. पद्मगंधा म्हणाली — देवाधिदेव, माझी मनोकामना पूर्ण करायला मला परवानगी दे.
व्रजाम्यहं कर्मभूमिं वंदे पादद्वयं तव । इन्द्र उवाच- त्वत्प्रेमसिंधुमानेन मया चन्द्रनिभानने
मी आता कर्मभूमीकडे जाते; तुझ्या दोन्ही पायांना वंदन करते. इंद्र म्हणाले — चंद्रासारख्या मुख असलेल्या सखी, तुझ्या माझ्यावरच्या प्रेमाच्या महासागरामुळे—
स्थित्वा कतिदिनं पश्चाद्गमिष्यसि यथासुखम् । ततस्तुकौतुकागारे तेन सार्द्धमहर्निशम्
काही दिवस राहिल्यावर, तुला हवे तसे तू जाऊ शकतेस. मग, त्याच्यासोबत क्रीडागृहात रात्रंदिवस—
क्रीडंती पद्मगंधा सा तस्थौ वर्षायुतत्रयम् । सुराधीशं ततः सेति तदा प्राह मुदान्विता
पद्मगंधा तिथे खेळत राहिली आणि ती तिथे तीस हजार वर्षे राहिली. मग तिने आनंदाने देवांचा राजाला असे म्हटले—
आदेशं कुरु गच्छामि पृथिवीं प्रति संप्रति । इंद्र उवाच- जाड्यं जहीहि सुश्रोणि तिष्ठात्रैव मया सह
मला सांग, मी आता पृथ्वीवर जाणार आहे. इंद्र म्हणाले — सुंदर कटी असलेल्या सखी, तुझा आळस सोड आणि माझ्यासोबत इथेच राहा.
त्वां त्यक्तुं न हि शक्नोमि प्राणेभ्योऽपि गरीयसीम् । पद्मगन्धोवाच- पुण्यक्षये सुराधीश यदा यास्याम्यहं भुवि
तुला सोडून जाणे मला शक्य नाही, तू तर माझ्या प्राणांपेक्षाही प्रिय आहेस. पद्मगंधा म्हणाली — देवाधिदेव, माझे पुण्य संपले की मी पृथ्वीवर जाईन.
तदा चिरं ते विच्छेदो भविष्यति मया सह । यद्विच्छेदे मया नाथ पुनर्गंतुं भुवं प्रति
तेव्हा तुझा माझ्यापासूनचा विरह खूप दिवसांचा असेल; आणि त्या वेळी, नाथा, मला पुन्हा पृथ्वीवर जायची इच्छा होईल.
इच्छाम्यहं पुनर्द्यौश्च पुण्योपार्जनहेतवे । कर्मभूमिमहं गत्वा येनोपायेन वासव
मला पुन्हा स्वर्गात जाऊन पुण्य मिळवायचे आहे; कर्मभूमीवर जाऊन, ज्या मार्गाने जमेल त्या मार्गाने, वासव—
तत्करिष्यामि विच्छेदः कदाचित्स्यात्त्वया न मे । इन्द्र उवाच- भद्रे त्वया यदा नूनं कर्मेदं कर्तुमिच्छितम्
ते मी करीन; आणि कधीही विरह झाला, तर तो माझ्यामुळे होणार नाही. इंद्र म्हणाले — भाग्यवती, तुला जेव्हा खरंच हे कर्म करायचे असेल—
तदा गच्छ पुनः शीघ्रमागमिष्यसि सुंदरि । सह नेत्राद्धि विगलद्वाष्पसिक्ततनुस्ततः
तेव्हा जा, सुंदर सखी, तू लवकरच परत येशील. तिच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले आणि तिच्या अंगावर ओल आली—
दोर्भ्यामालिङ्ग्य तां शक्रो गच्छेत्याह प्रिये वदन् । तदादेशात्ततः साध्वी कर्मभूमिं समागता
इंद्राने तिला मिठी मारली आणि म्हणाला, 'जा, प्रिय सखी.' त्याच्या आज्ञेने ती सद्गुणी स्त्री मग कर्मभूमीवर गेली.
जाता च हस्तिनी योनौ भूत्वा जातिस्मरा द्विज । स्मरंती निजवृत्तांतं सा कियद्भिर्दिनैस्ततः
ती हत्तीच्या पोटी जन्मली आणि नंतर द्विज झाली, आणि तिला आपली पूर्वजन्माची आठवण राहिली. स्वतःचे पूर्वीचे जीवन आठवत, काही दिवसांनी—
जगाम जाह्नवीतीरं हस्तियोनिसु संभवा । गङ्गायां स्नानमासाद्य गङ्गाकर्दमभूषिता
ती गंगेच्या तीरावर गेली, कारण ती हत्तीच्या पोटी जन्मली होती. गंगेत स्नान करून, गंगेच्या चिखलाने ती शोभली.
गंगागंगेति जल्पंती ह्रदं निम्नं विवेश सा । तस्मिन्गंगाह्रदे गत्वा हस्तिनी पर्वताकृतिः
'गंगे, गंगे' असे म्हणत ती खोल तळ्यात उतरली. त्या गंगेच्या तळ्यात, पर्वतासारखी हत्ती आत गेली.
निजां जातिं स्मरंती सा जगाम पंचतां पुनः । तस्याः साहसमालोक्य हस्तिनीं सर्वदेवताः
ती आपली जात आठवून पुन्हा मरण पावली; तिच्या धाडसाचं पाहून सर्व देवता आणि हत्तीनींनी आश्चर्य मानलं.
ववर्षुः पारिजाताद्यैः कुसुमैरुत्तमैर्मुदा । तामानेतुं ततः शक्रः सर्वदेवगणैर्वृतः
सर्व देवतांनी आनंदाने पारिजातासारख्या उत्तम फुलांचा वर्षाव केला; मग सर्व देवगणांसह इंद्राने तिला पुढे आणले.
वेगात्तच्चिरविच्छेदात्कृष्णांगीं सुमना ययौ । पुष्पकेतां समालोक्य दिव्यदेहां सुराधिपः
दिर्घकाळच्या विरहानंतर सुमना वेगाने कृष्णवर्णी पुष्पकेताकडे गेली; तिचं दिव्य रूप पाहून देवांचा राजा हरखला.
कथयन्निजदुःखानि निजावासं जगाम ह । पुलोमजा च रंभा च प्रम्लोचा चोर्वशी तथा
त्याने आपली दुःखं सांगितली आणि पुन्हा आपल्या निवासस्थानी गेला; पुलोमजा, रंभा, प्रम्लोचा आणि उर्वशीही तसेच गेल्या.