मूर्तस्य ग्रहणं शक्यं ग्रहणं वा कथं श्रुतेः । शंभुरुवाच- पुंसः शक्तिर्न वस्तूनां धारणारोहणादिषु
'साकार रूपाला पकडता येईल, पण शब्दाला कसा पकडता येईल?' शंभू म्हणाले—'माणसाची शक्ती वस्तू उचलण्यात किंवा चढण्यात नसते.'
गृहाणेमं महावेदं जग्राह हरिरप्यथ । नम्रकरश्चाशक्तेर्हि पतन्निव जनार्द्दनः
'हा महावेद घे'; मग हरिने तो घेतला; जनार्दनाने हात जोडले, आणि शक्ती नसल्याने तो जणू काही पडणारच होता.
न च शक्यं मया धर्तुमिति प्राह शिवं हरिः । शिवः प्रहस्य निपती पात्यतीव महाह्रदे
हरिणे शिवाला सांगितले, "हे मला पेलवत नाही," तेव्हा शिवाने हसून ते मोठ्या खोल दरीत टाकले.
तत्सोपानमथारुह्य स्नातुमर्हसि केशव । दधीच उवाच- वेदे सोपानभूते हि ऊरुदघ्नोपलब्धिनि
त्या पायऱ्या चढून स्नान कर, केशवा. दधीचि म्हणाले— वेदात पायरीसारखे साधन म्हणजे जिथे मांडीपर्यंत पोहोचता येते तेच.
तत्र स्नात्वा स विधिना बहिरुत्तीर्य चोक्तवान् । स्नातोऽस्मि किमतः कार्यं शंभुराह हरिं ततः
तेथे विधीपूर्वक स्नान करून बाहेर आल्यावर त्याने सांगितले, "मी स्नान केले; आता काय करायचे?" तेव्हा शंभूने हरिला उत्तर दिले.
ध्यायसे हृदये किं त्वं न च किंचिद्वदस्व मे । हरिर्न किंचिदित्याह तमथो शंभुरुक्तवान्
तू मनात काय ध्यान करतोस? काही आहे का ते मला सांग. हरिने उत्तर दिले, "काहीच नाही." मग शंभूने पुन्हा बोलले.
भस्मस्नानेन संशुद्धो वेत्स्यसे परमं शुभम् । दीक्षितस्य हि तच्छस्तं तद्रक्षां करवाण्यहम्
भस्माने स्नान केल्याने तू शुद्ध होशील आणि श्रेष्ठ कल्याण मिळवशील. दीक्षिताला हे योग्य आहे; मी तुझी ती रक्षा करीन.
दधीच उवाच- स्ववक्षः स्थितभस्मैकं नखेनादाय शंकरः । प्रणवेनाभिमंत्र्याथ गायत्र्या ब्रह्मभूतया
दधीचि म्हणाले— शंकराने आपल्या छातीवरील भस्म नखाने उचलले आणि ॐकार व ब्रह्मरूप गायत्रीने ते पवित्र केले.
अंगुलिभ्यामुपादाय शिवः पंचाक्षरेण वै । हरिमस्तकगात्रेषु सर्वेष्वपि समाक्षिपत्
शिवाने ते भस्म बोटांनी घेतले आणि पंचाक्षरी म्हणत हरिच्या डोक्यावर व सर्व अंगांवर लावले.
शांतदृष्ट्या निरीक्ष्याथ जीवेत्याह हरिं हरः । ध्यायस्व किं ते हृदये स च ध्यानपरोऽभवत्
शांत दृष्टीने पाहून हराने हरिला सांगितले, "दीर्घायुषी हो!" आणि विचारले, "तू मनात काय ध्यान करतोस?" तो ध्यानात मग्न झाला.
अपश्यद्धृदये दीपं दीर्घाकारमतिप्रभम् । हरिराह शिवं साक्षाद्दीपो दृष्टो मयेति च
त्याने आपल्या हृदयात एक लांबट आणि अत्यंत तेजस्वी दिवा पाहिला. हरिने शिवाला थेट सांगितले, "मी दिवा पाहिला आहे."
शिवः प्राह न ते ज्ञानं परिपक्वमथो हरे । भस्म भक्षय ते ज्ञानं समग्रं संभविष्यति
शिव म्हणाले, "तुझे ज्ञान अजून पूर्ण पिकलेले नाही, हरे. हे भस्म खा, म्हणजे तुझे ज्ञान संपूर्ण होईल."
हरिरुवाच- भक्षयिष्ये शुभं भस्म स्नातोऽहं भस्मना पुरा । दृष्ट्वेश्वरं भक्तिगम्यं भस्माभक्षयदच्युतः
हरि म्हणाले— "मी हे शुभ भस्म खाईन. मी आधीच भस्माने स्नान केले आहे. प्रभूचे दर्शन घेऊन अचल हरिने ते भस्म खाल्ले."
तत्राश्चर्यमतीवासीत्पक्वबिंबसमद्युतिः । वासुदेवः शुद्धमुक्ताफलवर्णोऽभवत्क्षणात्
तेथे एक अद्भुत गोष्ट घडली— त्याचे शरीर पिकलेल्या बिंबाच्या तेजाने चमकू लागले. क्षणात वासुदेव शुद्ध मुक्तेसारखा शुभ्र झाला.
ततःप्रभृति शुक्लोऽसौ वासुदेवः प्रसन्नवान् । पुनर्ध्यानपरो भूत्वा दीपमध्ये च पूरुषम्
त्या वेळेपासून वासुदेव शुभ्र व प्रसन्न झाला. पुन्हा ध्यानात मग्न होऊन त्याने दिव्यात एक पुरुष पाहिला.
शुद्धस्फटिकसंकाशं त्रिनेत्रं द्विभुजं शिवम् । वरदं दक्षिणे हस्ते वामे चाभयदं विभुम्
त्याने शुद्ध स्फटिकासारखा, तीन डोळे, दोन हात असलेला, उजव्या हातात वर देणारा आणि डाव्या हातात अभय देणारा शिव पाहिला.
पंचवर्षीयवपुषं शरच्चंद्रायुतद्युतिम् । माणिक्यकुंडलं हेम दामजालविभूषितम्
त्याने पाच वर्षांच्या वयाचे, शरदचंद्रासारख्या कोट्यवधी तेजाने उजळलेले, माणिक्याच्या कुंडल्या आणि सोन्याच्या माळांनी सजलेले रूप पाहिले.
रत्नांगुलीयसुभगं बाहुकोष्ठसुभूषणम् । तनुरक्तोष्ठमाकर्ण दीर्घायतविलोचनम्
रत्नांच्या अंगठ्या, सुंदर मणिबंध व छातीचे अलंकार, लाल ओठ, खांद्यापर्यंत पोहोचणारी कान, आणि लांब, रुंद डोळे असलेले मोहक रूप.
बाणलोचनसंकाशं भाललोचनमव्ययम् । कंदर्पकार्मुकभ्रांतिजनकभ्रुवमीश्वरम्
बाणासारख्या डोळ्यांसारखा, कपाळावर डोळा असलेला, कामदेवाच्या धनुष्याची आठवण करून देणाऱ्या भुवया असलेला अविनाशी ईश्वर.
स्निग्धोन्नत सुचार्वंग नासमच्छकपोलकम् । मंदस्मितं प्रसन्नास्यं बालेंदुदर्शनं विभुम्
मऊ, उंच, सुंदर अंग, कमळासारखी नाक व गाल, मंद हास्य, प्रसन्न चेहरा आणि बालचंद्रासारखे सौंदर्य असलेला प्रभू प्रकट झाला.
विज्ञानरक्तवसनं वेदकल्पितनूपुरम् । वामांगुलीयमध्यस्थमतिप्रणवमव्ययम्
ज्ञानरंगाच्या वस्त्रांनी सजलेला, वेदांनी बनवलेल्या नूपुरांनी अलंकृत, डाव्या हाताच्या मधल्या बोटावर श्रेष्ठ, अविनाशी प्रणवाचा अंकित असलेला.
दृष्टवानथ तं विष्णुः कृतकृत्योऽभवत्तदा । अथाह शंभुर्भो विष्णो हृदि दृष्टं त्वया किमु
तो दृश्यावर विष्णूला पूर्णत्वाची भावना आली; त्याक्षणी शंभू म्हणाले, 'विष्णू, तुझ्या हृदयात काय पाहिलेस?'
हरिराह पुरा दृष्टः पुरुषः शांतविग्रहः । इत्युदीर्य महाविष्णुः शिवपादे पपात ह
हरि म्हणाले, 'पूर्वी मी शांत रूप असलेल्या पुरुषाचे दर्शन घेतले होते.' असे म्हणून महाविष्णूने शिवाच्या पायांवर लोटांगण घातले.
हरिरुवाच- न शक्तिं भस्मनो जाने प्रभावं वा कुतस्तव । नमस्तेऽस्तु नमस्तेऽस्तु त्वामेव शरणं गतः
हरि म्हणाले, 'माझ्या ज्ञानात भस्माची शक्ती किंवा तिचा प्रभाव मला ठाऊक नाही; तो कुठून येतो हेही माहीत नाही. तुला नमस्कार असो, तुला नमस्कार असो; मी फक्त तुझ्याच आश्रयाला आलो आहे.'
सदाशिव उवाच- वरं वृणु महाभाग मनसा यं त्वमिच्छसि । शिववाचमथाकर्ण्य हरिर्वव्रे वरोत्तमम्
सदाशिव म्हणाले, 'महाभाग्यवान, तुझ्या मनात जे हवे आहे ते वर माग.' शिवाचे हे शब्द ऐकून हरिने श्रेष्ठ असा वर मागितला.
हरिरुवाच- त्वत्पादयुगले शंभो भक्तिरस्तु सदा मम । अथ दत्वा वरं शंभुरिदमाह वचो हरिम्
हरि म्हणाले, 'शंभो, तुझ्या पावल्यांवर माझी भक्ती सदैव राहो.' मग वर देऊन शंभूने हरिला असे शब्द सांगितले.
भस्मधारणसंपन्नो मम भक्तो भविष्यसि । दधीच उवाच- इत्थमुक्तं महाज्ञानं भस्मसंभवमादितः
'तू भस्म धारण करणारा माझा भक्त होशील.' दधीच म्हणाले, 'अशा प्रकारे भस्माच्या उत्पत्तीचे महान ज्ञान सांगितले गेले.'
तस्माद्यूयं सुराः सर्वे धारयध्वं तदादरात् । विस्मयोत्फुल्लनयना देवाश्चासंस्तदस्त्विति
म्हणून सर्व देवांनी आदराने ते धारण करावे; देवांच्या डोळ्यांत आश्चर्याने तेज आले आणि त्यांनी म्हटले, 'तसेच असो.'
य इदं शृणुयान्नित्यं पुण्याख्यानमनुत्तमम् । विमुक्तः सर्वपापेभ्यो यात्यसौ शांकरं पदम्
जो कोणी हे श्रेष्ठ पुण्यकथन दररोज ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि शंकराच्या पदाला पोहोचतो.
शुचिस्मितोवाच- आयुष्यवर्द्धनं भस्माशनं दृष्टं महामुने । परलोकगतिं दातुं शक्तमेतं वदस्व मे
शुचिस्मिता म्हणाली, 'महामुने, आयुष्य वाढवणारे भस्म सेवन मी पाहिले आहे; ते परलोकात जाण्याची शक्ती देते का, ते मला सांग.'