ध्यात्वैवं पूजकः सम्यगादौ पूजां समारभेत् । आपो वा इदमित्येतत्कलशस्याभिमंत्रणम्
असं ध्यान करून, पूजकाने सुरुवातीला नीट पूजा सुरू करावी. कलश शुद्ध करण्यासाठी 'हेच पाणी आहे' असा मंत्र म्हणावा.
तज्जलं च गृहीत्वा च पात्रस्थमभिमंत्रयेत् । तत्सद्ब्रह्मेति मंत्रेण प्रशस्य प्रणवेन तु
मग ते पाणी घेतल्यावर, ते पात्रात असताना 'तेच खरे ब्रह्म आहे' या मंत्राने आणि 'ॐ' या श्रेष्ठ शब्दाने ते मंत्रित करावे.
आत्मानं सर्वपात्राणि तत आवाहयेदिति । यद्वागिति तृचेनैव भारती षोडशार्चनम्
नंतर स्वतःला आणि सर्व पात्रांना 'इथे आवाहन करतो' या मंत्राने बोलावावे, किंवा 'यद्वाग्' या त्रिच मंत्राने सरस्वतीची सोळा प्रकारे पूजा करावी.
पुरुषसूक्तेन वा कुर्याद्गायत्र्या वा समर्चयेत् । ॐ नमो भगवते अमुक पुराणेति पुराणमर्चयेत्
तो पुरुषसूक्त किंवा गायत्रीने पूजा करू शकतो, किंवा 'ॐ नमो भगवते अमुक पुराणाय' या मंत्राने त्या पुराणाची पूजा करावी.
कांडादिति हि मंत्रेण दूर्वामानीय पूजयेत् । ॐ नमो भगवत्यै दूर्वायै इति
'कांडा' या मंत्राने दुर्वा आणून, 'ॐ नमो भगवत्यै दुर्वायै' असे म्हणत तिची पूजा करावी.
सलोकपाल पूजा स्यादथ कन्या समर्चनम् । वत्सरात्पंचकादूर्द्ध्वं दशवर्षादधः शुभाः
मग लोकपालांची पूजा करावी आणि त्यानंतर कुमारिकेचा सन्मान करावा. पाच वर्षांपेक्षा जास्त आणि दहा वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुली शुभ मानल्या जातात.
अनुत्पन्नऋतुर्वापि तां प्रयत्नेन पूजयेत् । गंधपुष्पाक्षतैर्धूपैर्दीपतांबूलभूषणैः
ती मुलगी ऋतुमती नसली तरी, तिला सुगंध, फुले, अक्षता, धूप, दिवा, तांबूल आणि दागिन्यांनी काळजीपूर्वक पूजावे.
पाठयेदप्यमुं मंत्रं पूजकः कन्यकामिमाम्
पूजकाने त्या कुमारिकेला हा मंत्रही म्हणावा.
सत्यं ब्रूहि प्रियं ब्रूहि भगवति सरस्वति नमस्ते नमस्त इति
'सत्य बोल, प्रिय बोल, हे भगवती सरस्वती, तुला नमस्कार, नमस्कार.'
गायत्र्यानुक्रमार्थात्तु दूर्वायुग्मं तु कारयेत् । सन्निधौ पुस्तकस्याधः सहस्रपरमेत्यृचा
गायत्रीच्या क्रमाने दुर्वांची जोडी तयार करावी. पुस्तकाजवळ, त्याच्या खाली, 'सहस्रपरम्' या ऋचेनुसार ठेवावी.
दूर्वायुग्मत्रयं दद्यात्तस्या हस्ते विचक्षणः । सा प्रक्षिपेत्पुस्तसंधौ शलाकात्रयमन्वनु
शहाण्या व्यक्तीने तिच्या हातात दुर्वांच्या तीन जोड्या द्याव्यात. ती मग पुस्तकाच्या सांध्यात एकामागोमाग तीन काड्या ठेवावी.
विसृज्यतां पुनर्दद्याच्छिवाभ्यां नम इत्यथ । पत्रयोर्मध्यमः श्लोकः कार्यसिद्धेर्हि सूचकः
त्या काड्या सोडून पुन्हा 'शिवाभ्यां नमः' असे म्हणून द्याव्यात. पानांमध्ये जो मधला श्लोक येतो, तो कार्यसिद्धीचा सूचक असतो.
पूर्वपत्रे समाप्तिः स्याच्छ्लोकस्य यदि राघव । परपत्रे पठेच्छ्लोकं विविच्यार्थमुदीरयेत्
राघवा, जर श्लोक मागच्या पानावर संपला असेल तर तो पूर्ण झाला असे समजावे. पुढच्या पानावर असेल तर तो श्लोक वाचावा आणि त्याचा अर्थ नीट समजून घ्यावा.
शनैःशनैः पठेत्प्राज्ञो व्याख्यासेच्च शनैःशनैः । त्वरेह न हि कर्तव्या कुप्यति त्वरया तु गीः
शहाण्याने हळूहळू वाचावे आणि हळूहळू अर्थ सांगावा. येथे घाई करू नये, कारण घाईने वाणी बिघडते.
घटिकायास्तु पादः स्यादत्वरास्यात्ततोधिका । त्वरयेन्न च वक्तारं ज्ञातव्यांशमनुद्विजम्
घटीकेचा चौथ्या भागाचा वेळ द्यावा, आणि घाई असेल तर थोडा जास्त. वाचणाऱ्याला घाई करू देऊ नये, आणि अर्थ शांतपणे समजून घ्यावा.
विविच्य पाठं श्लोकस्य निश्चित्यार्थं च मानसे । प्रतीपं तन्न वक्तव्यं विविच्य रघुनंदन
श्लोक नीट वाचून, त्याचा अर्थ मनाशी ठरवावा. रघुनंदना, त्याच्या विरुद्ध काहीही बोलू नये.
यदि युक्तमयुक्तं वा श्लोकमन्यं पठेदसौ । पुस्तकस्थं च हित्वैव पूजकः स द्विजो यदि
जर तो दुसरा श्लोक वाचतो, योग्य असो वा अयोग्य, आणि पुस्तकातला सोडून देतो, आणि तो पूजक ब्राह्मण असेल,
तत्तथैव हि विज्ञेयं विसंवादो न शस्यते । दैवागतो हि स श्लोको दैवं हि बलवत्तरम्
तर ते तसेच समजावे; विरोध करणे योग्य नाही. तो श्लोक दैवाने आला आहे, कारण दैव हेच सर्वात बलवान आहे.
उपश्रुतिषु यद्वच्च नापराधो द्विजस्य तु । विस्मयो न च कर्तव्यो दैवस्य कुटिला गतिः
शकुनात ऐकलेली गोष्ट असो, ब्राह्मणाचा काहीही दोष नसतो; आणि या सगळ्यात आश्चर्य वाटू नये, कारण दैवाची वाट नेहमीच वाकडी असते.
यत्तत्पदविपर्यासे पत्रे चोपरिवारिणि । तमादेशं तिरस्कृत्य द्वितीयं तु पठेदतः
शब्दांची उलटसुलट झाली असेल, किंवा पत्राच्या वरच्या बाजूने झाकले गेले असेल, तर त्या सूचनेकडे दुर्लक्ष करून, पुढचं दुसरं वाचावं.
ततस्तृतीयं पाठ्यं स्यात्ततः कार्यं विवेचनम् । अविसर्गांतपूर्वास्ते पवर्गेतरपंचमाः
मग तिसरं वाचावं, आणि त्यानंतर नीट विचार करावा; विसर्गाने न संपणारी अक्षरे आणि प-वर्ग सोडून इतर पाचव्या वर्णांची नोंद घ्यावी.
स्तुतिलिड्वर्जितः श्लोकः शकुनेषु प्रशस्यते । अध्यायादिः समाप्तिश्च वृथा पत्रं वृथा लिपिः
ज्या श्लोकात स्तुती नाही किंवा 'लिट्' धातू नाही, तो शकुनात चांगला मानला जातो; अध्यायाची सुरुवात किंवा शेवट, तसंच फुकटचं पत्र किंवा लेखन निरर्थक ठरतं.
उक्तानुवचनं चैव द्व्युपस्तुतमथैव च । दग्धपत्रं नष्टलिपिः संदिग्धाक्षरमेव च
एखादी गोष्ट पुन्हा पुन्हा सांगितली गेली, किंवा दुहेरी स्तुती झाली, जळलेलं पत्र, हरवलेली अक्षरं किंवा शंका येईल असं अक्षर—
एतानि शकुने नित्यं वर्जनीयानि पंडितैः । प्रश्नो हि द्विविधो ज्ञेयो दीप्तशांत प्रभेदतः
या सर्व गोष्टी पंडितांनी शकुनात नेहमी टाळाव्यात; प्रश्न दोन प्रकारचे असतात—तेजस्वी आणि शांत, असं ओळखावं.
शांतं च द्विविधं ज्ञेयमुत्पत्तिस्थितिवृद्धितः । तत्र शांतं प्रशस्तं स्याल्लक्षितं पूर्वलक्षणैः
शांत प्रश्नही दोन प्रकारचे असतात—उत्पत्ती, स्थिती आणि वाढ यावरून; त्यात पूर्वीच्या चिन्हांनी ओळखता येणारा शांत प्रश्न उत्तम मानला जातो.
कार्यभेदास्तु वर्ण्यंते केचिन्मर्त्योपयोगिनः । कस्यचित्कार्यमादाय कश्चित्प्रष्टा भवत्यपि
काही कार्यांमध्ये वेगळेपण सांगितलं आहे, त्यात काही माणसांसाठी उपयुक्त असतात; कुणी एखादं काम स्वीकारतो, तर कुणी विचारतो.
स करोति तदा प्रश्नं समेत्य स्मरतेऽत्र किम् । स पुनर्धार्य पत्रं तत्तस्मिन्पत्रं प्रशस्यते
तो मग योग्य वेळी प्रश्न विचारतो आणि त्या ठिकाणी काय योग्य आहे ते आठवतो; पुन्हा पत्र हातात घ्यावं, आणि त्या वेळी ते पत्र योग्य मानलं जातं.
अथवा तत्क्षमोपेतं वैराग्यं परमेव च । यतः कुतश्चिद्दृष्टस्तु स्तुतिपादकमेव च
किंवा, जर त्यात संयम आणि श्रेष्ठ वैराग्य असेल, किंवा काही कारणाने ते दिसलं, तर ते स्तुतीस पात्र ठरतं.
परिहृत्य परं चापि तस्मिन्नर्थे शुभावहम् । मृतो गृह्णाति वागर्थमिति प्रश्नोऽशुभप्रदः
दुसरं बाजूला ठेवून, ज्या गोष्टीत शुभता आहे, त्यात मृत व्यक्तीने अर्थ घेतला, तर तो प्रश्न अशुभ ठरतो.
विवादे विजयप्रश्ने जयद्योतकमिष्यते । सृष्टिरप्यत्र शस्ता स्यात्क्रूरायां क्लेशतो जयः
वादात, विजयाचा प्रश्न असेल तर विजय सूचित करणारेच हवे; सृष्टीही इथे शुभ असते, पण क्रूरतेत विजय मिळवला तरी तो त्रासदायक असतो.