ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च मार्तंडं नारदेरितम् । मार्कंडेयमथाग्नेयं कौर्मं वामनमेव च
ब्राह्म, पद्म, वैष्णव, मार्तंड, नारद, मार्कंडेय, आग्नेय, कूर्म आणि वामन ही पुराणे.
गारुडं लैंगमाख्यातं स्कांदं मात्स्यं नृसिंहकम् । तथैव गदितं राम पुराणं कापिलं तथा
गारुड, लैंगिक, स्कांद, मत्स्य, नरसिंह, तसेच रामपुराण आणि कापिल हेही.
वाराहं ब्रह्मवैवर्तं शकुनेषु प्रशस्यते । शैवं भागवतं दौर्गं भविष्योत्तरमेव च
वाराह, ब्रह्मवैवर्त हे पक्ष्यांमध्ये प्रशंसित आहेत; शैव, भागवत, दौर्ग आणि भविष्यत्तर हेही.
भविष्यं चोपसंज्ञानि त्वन्यानि च विवर्जयेत् । विमुच्य पुस्तकं रत्नपीठे निक्षिप्य संस्कृतम्
भविष्य आणि इतर उपपुराणे टाळावीत; शुद्ध करून ग्रंथ रत्नांच्या आसनावर ठेवावा.
धौतवस्त्रधरः स्नात्वा शुचिरक्रोधनोऽज्वरः । आदावात्मानमभ्यर्च्य कृत्वा संकल्पमेव च
स्वच्छ वस्त्र परिधान करून, स्नान करून, शुद्ध, राग आणि ताप नसलेला, प्रथम स्वतःची पूजा करून, संकल्प करावा.
अंकुशं चाक्षसूत्रं च पाशं पुस्तकमेव च । धारयंतीं सितां ध्यायेत्प्रसन्नास्यां सरस्वतीम्
हातात अंकुश, माळ, पाश आणि पुस्तक धरलेली, शुभ्रवर्णाची, प्रसन्न चेहरा असलेली सरस्वतीचे ध्यान करावे.
गोक्षीरसदृशाकारं त्रिनेत्रं वृषवाहनम् । सहासवदनं शांतं शुक्लांबरधरं शिवम्
गायीच्या दुधासारखा रंग, तीन डोळे, वृषभावर बसलेला, हसरा, शांत, पांढरे वस्त्र घातलेला शंकर.
हरिणं चाभयं चोर्द्ध्वबाहुयुग्मं किरीटिनम् । व्याख्यामुद्रा चं दक्षेधो वामहस्ते वरप्रदम्
हिरण, अभयमुद्रा, वर उचललेली दोन हात, मुकुटधारी; उजव्या हातात व्याख्यानमुद्रा, डाव्या हातात वरद मुद्रा.
नानारत्नविभूषाढ्यं गिरिजार्द्धांबुजासनम् । बहुभिर्मुनिमुख्यैस्तु ध्यायमान पदांबुजम्
नानाविध रत्नांनी सुशोभित, अर्ध्या अंगावर पार्वतीसह कमलासनावर बसलेला, अनेक श्रेष्ठ ऋषी ज्याच्या चरणकमलांची पूजा करतात.
मूर्तिमद्भिस्तथा वेदैः स्तूयमानं पुराणकैः । अन्यैः समस्तलोकैश्च संसेवितपदांबुजम्
साकार वेदांनी, पुराणांनी आणि इतर सर्व लोकांनी ज्याचे स्तवन केले आहे, ज्याच्या चरणकमलांची सेवा केली जाते.
ध्यात्वैवं पूजकः सम्यगादौ पूजां समारभेत् । आपो वा इदमित्येतत्कलशस्याभिमंत्रणम्
असं ध्यान करून, पूजकाने सुरुवातीला नीट पूजा सुरू करावी. कलश शुद्ध करण्यासाठी 'हेच पाणी आहे' असा मंत्र म्हणावा.
तज्जलं च गृहीत्वा च पात्रस्थमभिमंत्रयेत् । तत्सद्ब्रह्मेति मंत्रेण प्रशस्य प्रणवेन तु
मग ते पाणी घेतल्यावर, ते पात्रात असताना 'तेच खरे ब्रह्म आहे' या मंत्राने आणि 'ॐ' या श्रेष्ठ शब्दाने ते मंत्रित करावे.
आत्मानं सर्वपात्राणि तत आवाहयेदिति । यद्वागिति तृचेनैव भारती षोडशार्चनम्
नंतर स्वतःला आणि सर्व पात्रांना 'इथे आवाहन करतो' या मंत्राने बोलावावे, किंवा 'यद्वाग्' या त्रिच मंत्राने सरस्वतीची सोळा प्रकारे पूजा करावी.
पुरुषसूक्तेन वा कुर्याद्गायत्र्या वा समर्चयेत् । ॐ नमो भगवते अमुक पुराणेति पुराणमर्चयेत्
तो पुरुषसूक्त किंवा गायत्रीने पूजा करू शकतो, किंवा 'ॐ नमो भगवते अमुक पुराणाय' या मंत्राने त्या पुराणाची पूजा करावी.
कांडादिति हि मंत्रेण दूर्वामानीय पूजयेत् । ॐ नमो भगवत्यै दूर्वायै इति
'कांडा' या मंत्राने दुर्वा आणून, 'ॐ नमो भगवत्यै दुर्वायै' असे म्हणत तिची पूजा करावी.
सलोकपाल पूजा स्यादथ कन्या समर्चनम् । वत्सरात्पंचकादूर्द्ध्वं दशवर्षादधः शुभाः
मग लोकपालांची पूजा करावी आणि त्यानंतर कुमारिकेचा सन्मान करावा. पाच वर्षांपेक्षा जास्त आणि दहा वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुली शुभ मानल्या जातात.
अनुत्पन्नऋतुर्वापि तां प्रयत्नेन पूजयेत् । गंधपुष्पाक्षतैर्धूपैर्दीपतांबूलभूषणैः
ती मुलगी ऋतुमती नसली तरी, तिला सुगंध, फुले, अक्षता, धूप, दिवा, तांबूल आणि दागिन्यांनी काळजीपूर्वक पूजावे.
पाठयेदप्यमुं मंत्रं पूजकः कन्यकामिमाम्
पूजकाने त्या कुमारिकेला हा मंत्रही म्हणावा.
सत्यं ब्रूहि प्रियं ब्रूहि भगवति सरस्वति नमस्ते नमस्त इति
'सत्य बोल, प्रिय बोल, हे भगवती सरस्वती, तुला नमस्कार, नमस्कार.'
गायत्र्यानुक्रमार्थात्तु दूर्वायुग्मं तु कारयेत् । सन्निधौ पुस्तकस्याधः सहस्रपरमेत्यृचा
गायत्रीच्या क्रमाने दुर्वांची जोडी तयार करावी. पुस्तकाजवळ, त्याच्या खाली, 'सहस्रपरम्' या ऋचेनुसार ठेवावी.
दूर्वायुग्मत्रयं दद्यात्तस्या हस्ते विचक्षणः । सा प्रक्षिपेत्पुस्तसंधौ शलाकात्रयमन्वनु
शहाण्या व्यक्तीने तिच्या हातात दुर्वांच्या तीन जोड्या द्याव्यात. ती मग पुस्तकाच्या सांध्यात एकामागोमाग तीन काड्या ठेवावी.
विसृज्यतां पुनर्दद्याच्छिवाभ्यां नम इत्यथ । पत्रयोर्मध्यमः श्लोकः कार्यसिद्धेर्हि सूचकः
त्या काड्या सोडून पुन्हा 'शिवाभ्यां नमः' असे म्हणून द्याव्यात. पानांमध्ये जो मधला श्लोक येतो, तो कार्यसिद्धीचा सूचक असतो.
पूर्वपत्रे समाप्तिः स्याच्छ्लोकस्य यदि राघव । परपत्रे पठेच्छ्लोकं विविच्यार्थमुदीरयेत्
राघवा, जर श्लोक मागच्या पानावर संपला असेल तर तो पूर्ण झाला असे समजावे. पुढच्या पानावर असेल तर तो श्लोक वाचावा आणि त्याचा अर्थ नीट समजून घ्यावा.
शनैःशनैः पठेत्प्राज्ञो व्याख्यासेच्च शनैःशनैः । त्वरेह न हि कर्तव्या कुप्यति त्वरया तु गीः
शहाण्याने हळूहळू वाचावे आणि हळूहळू अर्थ सांगावा. येथे घाई करू नये, कारण घाईने वाणी बिघडते.
घटिकायास्तु पादः स्यादत्वरास्यात्ततोधिका । त्वरयेन्न च वक्तारं ज्ञातव्यांशमनुद्विजम्
घटीकेचा चौथ्या भागाचा वेळ द्यावा, आणि घाई असेल तर थोडा जास्त. वाचणाऱ्याला घाई करू देऊ नये, आणि अर्थ शांतपणे समजून घ्यावा.
विविच्य पाठं श्लोकस्य निश्चित्यार्थं च मानसे । प्रतीपं तन्न वक्तव्यं विविच्य रघुनंदन
श्लोक नीट वाचून, त्याचा अर्थ मनाशी ठरवावा. रघुनंदना, त्याच्या विरुद्ध काहीही बोलू नये.
यदि युक्तमयुक्तं वा श्लोकमन्यं पठेदसौ । पुस्तकस्थं च हित्वैव पूजकः स द्विजो यदि
जर तो दुसरा श्लोक वाचतो, योग्य असो वा अयोग्य, आणि पुस्तकातला सोडून देतो, आणि तो पूजक ब्राह्मण असेल,
तत्तथैव हि विज्ञेयं विसंवादो न शस्यते । दैवागतो हि स श्लोको दैवं हि बलवत्तरम्
तर ते तसेच समजावे; विरोध करणे योग्य नाही. तो श्लोक दैवाने आला आहे, कारण दैव हेच सर्वात बलवान आहे.
उपश्रुतिषु यद्वच्च नापराधो द्विजस्य तु । विस्मयो न च कर्तव्यो दैवस्य कुटिला गतिः
शकुनात ऐकलेली गोष्ट असो, ब्राह्मणाचा काहीही दोष नसतो; आणि या सगळ्यात आश्चर्य वाटू नये, कारण दैवाची वाट नेहमीच वाकडी असते.
यत्तत्पदविपर्यासे पत्रे चोपरिवारिणि । तमादेशं तिरस्कृत्य द्वितीयं तु पठेदतः
शब्दांची उलटसुलट झाली असेल, किंवा पत्राच्या वरच्या बाजूने झाकले गेले असेल, तर त्या सूचनेकडे दुर्लक्ष करून, पुढचं दुसरं वाचावं.