आपूर्णशारदगताङ्क शशाङ्कबिम्बकान्ताननं कमलपत्रविशालनेत्रम् । रत्नस्फुरन्मकरकुण्डलरश्मिदीप्तगण्डस्थलीमुकुरमुन्नतचारुनासम्
त्याचे मुख शरद्पौर्णिमेच्या चंद्रासारखे तेजस्वी होते, कमळाच्या पाकळ्यांसारखी मोठी डोळे, रत्नजडित मकराकृती कुंडलांच्या प्रकाशात गाल उजळलेले, आणि उंच, सुंदर नाक त्या तेजस्वी चेहर्यात आरशासारखे प्रतिबिंबित होत होते.
सिन्दूरसुन्दरतराधरमिन्दुकुन्दमन्दारमन्दहसितद्युतिदीपिताशम् । वन्यप्रवालकुसुमप्रचयावकॢप्तग्रैवेयकोज्ज्वलमनोहरकम्बुकण्ठम्
त्याचे ओठ सिंदूराहून सुंदर, मंद हास्य चंद्र, कुंद व मंदर फुलांसारखे कोमल, ज्यामुळे त्याचा चेहरा उजळून निघाला होता; वनातल्या प्रवाळफुलांच्या हाराने त्याचा गळा शोभून उठला होता.
मत्तभ्रमद्भ्रमरघुष्टविलम्बमानं संतानकप्रसरदामपरिष्कृतांसम् । हारावलीभगणराजितपीवरोरुव्योमस्थलीलसितकौस्तुभभानुमन्तम्
त्याच्याभोवती मत्त भुंगे गुणगुणत होते; त्याच्या खांद्यावर दिव्य फुलांच्या माळा होत्या, आणि त्याच्या रुंद छातीवर हारांची रांग, त्यात कौस्तुभ मणी सूर्याप्रमाणे झळकत होता.
श्रीवत्सलक्षणसुलक्षितमुन्नतांसमाजानुपीनपरिवृत्तसुजातबाहुम् । आबन्धुरोदरमुदारगभीरनाभिं भृङ्गाङ्गनानि करमंजुलरोमराजिम्
त्याच्या खांद्यावर शुभ श्रीवत्साचा चिन्ह होता, खांदे उंच व सुडौल, हात लांब, गोल व मजबूत, कंबर बारीक, नाभी खोल व सुंदर, आणि छातीवर काळ्या केसांच्या रांगांनी मधमाशांनी काढलेल्या रेषांसारखे अलंकरण होते.
नानामणिप्रघटिताङ्गदकङ्कणोर्मि ग्रैवेयसारसननूपुरतुन्दबन्धम् । दिव्याङ्गरागपरिपिञ्जरिताङ्गयष्टिमापीतवस्त्रपरिवीतनितम्बबिम्बम्
त्याच्या हातात व मनगटात विविध रत्नजडित दागिने, गळ्यात तेजस्वी हार, कमरेला कंबरपट्टा, पायात नूपुर व कटीबंध होते; त्याचे दिव्य शरीर दिव्य सुगंधांनी रंगलेले, आणि कंबरेखाली पिवळ्या वस्त्रांनी वेढलेले होते.
चारूरुजानुमनुवृत्तमनोज्ञजङ्घं कान्तोन्नतप्रपदनिन्दित कूर्मकान्तिम् । माणिक्यदर्पणलसन्नखराजराजद्रक्ताङ्गुलिच्छदनुसुन्दरपादपद्मम्
त्याच्या मांड्या, गुडघे आणि पायांचे पोटरे आकर्षक व सुडौल, त्याचे पाय सुंदर आणि तेजस्वी, कासवाच्या कांतीलाही लाजवणारे, नख माणिक्यासारखे लाल, आणि त्याचे कमळासारखे पाय लालसर, रत्नासारख्या बोटांनी झाकलेले होते.
मत्स्याङ्कुशारिदरकेतुयवाब्जवज्रैः संलक्षितारुणकराङ्घ्रितलाभिरामम् । लावण्यसारसमुदायविनिर्मिताङ्गं सौन्दर्यनिन्दितमनोभव देहकान्तिम्
त्याच्या हातपायांवर मासा, अंकुश, बाण, ध्वज, जव आणि वज्र यांची चिन्हे होती, आणि त्यांचे तळवे लालसर व मनाला आनंद देणारे होते; त्याचे रूप सौंदर्याच्या सारातून घडलेले, आणि कामदेवालाही लाजवणारे होते.
आस्यारविन्दपरिपूरितवेणुरन्ध्रलोलत्कराङ्गुलिसमीरितदिव्यरागैः । शश्वद्भवैः कृतनिविष्टसमस्तजन्तुसंतानसंनतिमनन्तसुखाम्बुराशिम्
त्याच्या कमळासारख्या तोंडाने तो वेणू वाजवत होता, त्याच्या बोटांनी वेणूच्या छिद्रांवर नृत्य करत दिव्य राग निर्माण केले; त्या संगीतातून सर्व जीवांना आनंद मिळत होता, आणि तो अनंत सुखाचा समुद्र झाला होता.
गोभिर्मुखाम्बुजविलीनविलोचनाभिरूधोभरस्खलितमन्थरमन्दगाभिः । दन्ताग्रदष्टपरिशिष्टतृणाङ्कुराभिरालम्बिवालधिलताभिरथाभिवीतम्
त्याच्या सभोवताली गायी होत्या, ज्यांच्या डोळ्यांचा नजर त्याच्या कमळासारख्या चेहर्यावर खिळलेली, दुधाने भरलेल्या थनांमुळे हळूहळू चालणाऱ्या, दातांनी गवताच्या टोकांना कुरतडणाऱ्या, आणि त्यांच्या शेपटी जमिनीवर अलगद फिरत होत्या.
संप्रस्नुतस्तनविभूषणपूर्णनिश्चलास्याद्दृढक्षरितफेनिलदुग्धमुग्धैः । वेणुप्रवर्तितमनोहरमन्दगीतदत्तोच्चकर्णयुगलैरपितर्णकैश्च
त्यांच्या थनांवर दागिने होते, आणि तेथून स्थिर, फेसाळ दूध ओघळत होते; त्यांच्या कानांनी वेणूच्या मोहक, मंद संगीतात ऐकण्यासाठी उंचावले होते, आणि वासरं तृप्तीने दूध पित होती.
प्रत्यग्रशृङ्गमृदुमस्तकसंप्रहारसंरम्भभावनविलोलखुराग्रपातैः । आमेदुरैर्बहुलसास्नगलैरुदग्रपुच्छैश्च वत्सतरवत्सतरीनिकायैः
ताज्या शिंगे आणि मऊ डोकी असलेल्या वासरांनी एकमेकांना प्रेमाने ढुशी दिल्या, त्यांच्या खुरांनी हलकेच जमिनीवर ठोके दिले; जाड, लोंबत्या गळ्यांच्या त्वचेने आणि उंचावलेल्या शेपट्यांनी त्यांचा उत्साह दिसत होता, आणि ते एकत्र जमले होते.
हम्भारवक्षुभितदिग्वलयैर्महद्भिरध्युक्षभिः पृथुककुद्भरभारखिन्नैः । उत्तम्भितश्रुतिपुटीपरिपीतवंशध्वानामृतोद्धतविकासिविशालघोणैः
मोठ्या बैलांचे हंबरणे दिशांना गुंजवत होते, ते जाड कूबाच्या ओझ्याने हळूहळू चालत होते; त्यांच्या रुंद नाकपुड्या वेणूच्या अमृतसमान ध्वनीने फुलल्या होत्या, आणि त्यांच्या कानांनी ती गोड ध्वनी ऐकण्यासाठी उंचावले होते.
गोपैः समानगुणशीलवयोविलासवेशैश्च मूर्छितकलस्वनवेणुवीणैः । मन्दोच्चतारपटुगानपरैर्विलोलदोर्वल्लरीललितलास्यविधानदक्षैः
त्याच्या सभोवताली गोप होते, जे गुण, स्वभाव, वय आणि रूपाने समान होते, ते मधुर वेणू आणि वीणेवर गोड सूर वाजवत, कोणी मंद, कोणी उंच आवाजात गात, आणि हातांची लयबद्ध हालचाल करत नृत्यात कुशल होते.
जङ्घान्तपीवरकटीरतटीनिबद्धव्यालोलकिङ्किणिघटारणितैरटद्भिः । मुग्धैस्तरक्षुनखकल्पितकान्तभूषैरव्यक्तमंजुवचनैः पृथुकैः परीतम्
त्याच्या आजूबाजूला लहान मुले होती, ज्यांच्या जाड कंबरेला घुंगरांची कमरपट्टी बांधलेली, ती चालताना किणकिण आवाज करत होती; वाघाच्या नख्यांनी बनवलेल्या सुंदर दागिन्यांनी सजलेली, आणि त्यांच्या तोंडून अस्पष्ट पण गोड शब्द निघत होते.
अथ सुललितगोपसुन्दरीणां पृथुकबरीषनितम्बमन्थराणाम् । गुरुकुचभरभंगुरावलग्नत्रिवलिविजृम्भितरोमराजिभाजाम्
मग त्या सुंदर गोपिकांमध्ये, ज्यांचे केस दाट, कंबर हलणारी, जड उरोजांमुळे कंबरेवर दाब येणारा, आणि शरीरावर बारीक केसांच्या रेषा उमटलेल्या होत्या,
तदतिरुचिरचारुवेणुवाद्यामृतरसपल्लविताङ्गजाङ्घ्रिपस्य । मुकुलविमलरम्यरूढरोमोद्गमसमलंकृतगात्रवल्लरीणाम्
त्या अती सुंदर, मोहक वेणूच्या अमृतासारख्या संगीतात, गोपिकांच्या अंगावर ताज्या, स्वच्छ आणि रम्य रोमांचांनी त्यांचे शरीर सजले गेले.
तदतिरुचिर मन्दहासचन्द्रातपपरिजृम्भितरागवारिराशेः । तरलतरतरङ्गभङ्गविप्रुट्प्रकरघनश्रमबिन्दुसंततानाम्
त्या अती सुंदर, मंद हास्याच्या चंद्रप्रकाशासारख्या मोहात, त्यांच्या हृदयातील प्रेमाच्या लाटांमुळे, त्यांच्या शरीरावर लहान लहान घामाच्या थेंबांचे, लहरींच्या फवार्यासारखे दाट थेंब उमटले.
तदतिललितमन्दचिल्लिचापच्युतनिशितेक्षणमारबाणवृष्ट्या । दलितसकलमर्मविह्वलाङ्गप्रविसृतदुःसहवेपथुव्यथानाम्
त्या कोमल, खेळकर कटाक्षांनी, जणू त्यांच्या डोळ्यांतून बाणांची सर आली, त्यामुळे त्यांचे संपूर्ण शरीर थरथरले, सर्व अंग शिथिल झाले, आणि त्यांना असह्य असा कंप जाणवू लागला.
तदतिरुचिरवेषरूपशोभामृतरसपानविधानलालसानाम् । प्रणयसलिलपूरवाहिनीनामलसविलोलविलोचनाम्बुजानाम्
ज्यांच्या रूप आणि वेष अतिशय सुंदरतेने तेजाळतात, ज्यांना आनंदाच्या अमृतरसाचा आस्वाद घ्यायची ओढ आहे, आणि ज्यांचे डोळे प्रेमाच्या ओलाव्याने भरलेले, कमळासारखे मंद हालचाली करतात—
विस्रंसत्कबरीकलापविगलत्फुल्लत्प्रसूनास्रवन् । माध्वीलम्पटचञ्चरीकघटयासंसेवितानां मुहुः । मारोन्मादमदस्खलन्मृदुगिरामालोलकाञ्च्युल्लस-। न्नीवीविश्लथमानचीनसिचयान्तार्चिर्नितम्बत्विषाम्
ज्यांचे मोकळे केस उमलत्या फुलांनी सजलेले असून, मधासाठी लालायित असलेल्या मधमाशांनी वारंवार वेढलेले आहेत; ज्यांचा कोमल आवाज प्रेमाच्या नशेत थरथरतो, ज्यांचे कंबरपट्टे आणि वस्त्र सैल झालेले चमकत आहेत, आणि ज्यांचे नितंब मोकळ्या अलंकारांच्या झळाळीने उजळले आहेत—
स्खलितलसितपादाम्भोजमन्दाभिघातच्छुरितमणितुलाकोट्याकुलाशामुखानाम् । चलदधरदलानांकुड्मलापक्ष्मलाक्षि- द्वयसरसिरुहाणामुल्लसत्कुण्डलानाम्
ज्यांचे कमळासारखे पाय डगमगत जाऊन हळुवारपणे रत्नजडित उंबरठ्यावर आपटतात, ज्यांचे चेहरे उत्कटतेने लाल झालेले आहेत, ज्यांचे ओठ थरथरतात, ज्यांचे डोळे मिटलेल्या कळीच्या कमळासारखे हलतात, आणि ज्यांचे कानातले झुंबर चमकत डोलतात—
द्राघिष्ठश्वसनसमीरणाभितापप्रम्लानीभवदरुणौष्ठपल्लवानाम् । नानोपायनविलसत्कराम्बुजानामालीभिः सततनिषेवितं समन्तात्
ज्यांचे कोवळे, लालसर ओठ खोल आणि वेगवान श्वासामुळे कोमेजले आहेत, ज्यांचे हात विविध भेटवस्तूंनी सजलेले आहेत, आणि ज्यांच्याभोवती सखी सदैव सेवा करतात—
तासामायतलोलनीलनयनव्याकोशलीनाम्बुज- स्रग्भिः संपरिपूजिताखिलतनुं नानाविलासास्पदम् । तन्मुग्धाननपङ्कजप्रविगलन्माध्वीरसास्वादिनीं- बिभ्राणं प्रणयान्मदाक्षिमधुहृन्मालां मनोहारिणीम्
ज्याच्या सर्व अंगावर मोठ्या, चंचल निळ्या डोळ्यांसारख्या फुललेल्या निळ्या कमळांच्या माळांनी पूजा केली जाते, जो सर्व आनंदांचा आधार आहे, आणि ज्याच्या भोळ्या सुंदर मुखकमळांमधून गोड अमृतरसाचा आस्वाद घेत, प्रेम, अभिमान आणि मधुरतेची मनोहारी माळ त्याने धारण केली आहे—
गोपीगोपपशूनां बहिः स्मरेदग्रतोऽस्य गीर्वाणघटांवित्तार्थिनीं विरिञ्चित्रिनयनशतमन्युपूर्विकां स्तोत्रपराम्
बाहेर, त्याच्या समोर, गायी, गोप, आणि इतर पशूंसह, इंद्र, ब्रह्मा आणि इतर देवांच्या सभेचे, धनाची इच्छा असणाऱ्या, स्तुती करणाऱ्या सर्वांचा स्मरण करावा—
तद्वद्दक्षिणतो मुनिनिकरं दृढधर्मवाञ्छया समाम्नायपरम् । योगीन्द्रानथ पृष्ठे मुमुक्षमाणान्समाधिना तु सनकाद्यान्
त्याच्या उजव्या बाजूला, दृढ धर्माची इच्छा असलेल्या आणि श्रेष्ठ परंपरेचे पालन करणाऱ्या ऋषींचा समूह आहे; मागे, मुक्तीची इच्छा असलेले, सनकादी महान योगी ध्यानस्थ आहेत—
सव्ये सकान्तानथ यक्षसिद्धगन्धर्वविद्याधरचारणांश्च । सकिन्नरानप्सरसश्च मुख्याः कामार्थिनीर्नर्तनगीतवाद्यैः
डाव्या बाजूला, आपल्या प्रियांसह, यक्ष, सिद्ध, गंधर्व, विद्याधर, चारण, किन्नर आणि मुख्य अप्सरा, जे कामाची इच्छा बाळगून, नृत्य, गाणे आणि वाद्य यांत मग्न आहेत—
शङ्खेन्दुकुन्दधवलं सकलागमज्ञं सौदामिनीततिपिशङ्गजटाकलापम् । तत्पादपङ्कजगताममलां च भक्तिं वाञ्छन्तमुज्झिततरान्यसमस्तसङ्गम्
जो शंख, चंद्र आणि कुंदासारखा शुभ्र आहे, सर्व शास्त्रांचे ज्ञाता आहे, वीजेसारख्या रेषांनी सजलेल्या जटांमध्ये राहतो, आणि ज्याच्या पवित्र चरणकमळांवर शुद्ध भक्ती मिळवण्याची इच्छा असलेले, सर्व इतर आसक्ती सोडून, त्याचे ध्यान करावे—
नानाविध श्रुतिगुणान्वितसप्तरागग्रामत्रयीगतमनोहरमूर्छनाभिः । संप्रीणयन्तमुदिताभिरपि प्रभक्त्या संचिन्तयन्नभसि मां द्रुहिणप्रसूतम्
विविध वेदगुणांनी युक्त, सप्त स्वरांनी आणि त्रिस्वरातील मोहक रचनांनी आनंद देणाऱ्या, आणि आनंदाने भक्ती करणाऱ्या, ब्रह्मापासून उत्पन्न झालेल्या मला आकाशात ध्यान करावे—
इति ध्यात्वाऽत्मानं पटुविशदधीर्नन्दतनयं नरो बुद्ध्यैवाऽर्घप्रभृतिभिरनिन्द्योपहृतिभिः । यजेद्भूयो भक्त्या स्ववपुषि बहिष्ठैश्च विभवैरिति प्रोक्तं सर्वं यदभिलषितं भूसुरवराः
अशा प्रकारे, नंदनंदनाचे शुद्ध आणि स्पष्ट मनाने ध्यान करून, मनुष्याने पुन्हा भक्तीने, अर्घ्य वगैरे निष्कलंक अर्पणांनी, स्वतःच्या शरीराने आणि बाह्य साधनांनी त्याची पूजा करावी. हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, सर्व इच्छित गोष्टी असे सांगितल्या आहेत.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमाहात्म्ये त्र्युत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणातील पाताळखंडातील वैशाखमाहात्म्यातील एकशेतीसाव्या अध्यायाचा येथे समारोप झाला.