सूत उवाच- शृणुध्वं मुनयः सर्वे कृष्णस्य जगदात्मनः । गोगोपगोपीप्राणस्य वृन्दावनचरस्य च
सूत म्हणाले — हे सर्व मुनींनो, कृष्णाविषयी ऐका, जो जगाचा आत्मा आहे, गायी, गोप, गोपींचा प्राण आहे आणि वृंदावनात विहार करणारा आहे.
एकदा नारदः पृष्टो गौतमेन द्विजोत्तमाः । स तस्मै प्राह यद्ध्यानं तद्वक्ष्ये पापनाशनम्
एकदा नारदाला गौतमाने विचारले; त्या वेळी नारदाने त्याला जे ध्यान सांगितले, ते पाप नष्ट करणारं मी आता सांगतो.
नारद उवाच- सुमप्रकरसौरभोद्गलितमाध्विकाद्युल्लसत्सुशाखिनवपल्लवप्रकरनम्र शोभायुतम् । प्रफुल्लनवमञ्जरीललितवल्लरीवेष्टितं स्मरेत सततं शिवं शितमतिः सुवृन्दावनम्
नारद म्हणाले — नेहमी वृंदावनाचं ध्यान करावं, जिथे ताज्या, सुगंधी मधाळ फुलांनी, हिरव्या झाडांनी, कोवळ्या पल्लवांनी आणि नव्या मोहक मंजिरींनी वेढलेली सुंदर वल्लरी आहे.
विकाशि सुमनोरसास्वदनमंजुलैः संचरच्छिलीमुखमुखोद्गतैर्मुखरितान्तरं झंकृतैः । कपोतशुकसारिकापरभृतादिभिः पत्रिभिर्विराणितमितस्ततो भुजगशत्रुनृत्याकुलम्
त्या ठिकाणी पोपट, मैना, कोकीळ आणि इतर पक्ष्यांच्या गोड किलबिलाटाने अंतःकरण गूंजतं, आणि सर्वत्र नाचणाऱ्या मोरांनी ते जागृत असतं.
कलिन्ददुहितुश्च लल्लहरिविप्लुषां वाहिभिर्विनिद्र सरसीरुहोदररजश्च योद्धूसरैः । प्रदीपित मनोभवव्रजविलासिनी वाससां विलोलनपरैर्निषेवितमनारतं मारुतैः
तेथे यमुनामाईच्या लाटांनी उसळणाऱ्या कमळांच्या तळ्यातील धूळ आणि फुलांच्या परागाने भरलेल्या वाऱ्यांनी व्रजविलासिनींच्या निवासस्थानांची सेवा अखंड केली जाते.
प्रवालनवपल्लवं मरकतच्छदं मौक्तिकप्रभाप्रकरकोरकं कमलरागनानाफलम् । स्थविष्ठमखिलर्तुभिः सततसेवितं कामदं तदन्तरपिकल्पकाङ्घ्रिपमुदञ्चितं चिन्तयेत्
त्या ठिकाणी नव्या लाल पल्लवांनी, पाचूसारख्या पानांनी, मोत्यासारख्या कळ्यांनी, कमळरंगाच्या आणि विविध फळांनी युक्त, सर्व ऋतूंमध्ये उभ्या असलेल्या आणि सतत देवांनी सेविल्या जाणाऱ्या कल्पवृक्षाचं ध्यान करावं.
सुहेमशिखराचलेउदितभानुवद्भासुरामधोऽस्य कनकस्थलीममृतशीकरासारिणः । प्रदीप्तमणिकुट्टिमां कुसुमरेणुपुञ्जोज्ज्वलां स्मरेत्पुनरतन्द्रितो विगतषट्तरङ्गांबुधः
त्या सुवर्ण शिखराच्या पर्वतावर उगवणाऱ्या सूर्यासारख्या तेजस्वी सोन्याच्या अंगणात, अमृताच्या थेंबांनी न्हालेल्या, रत्नजडित जमिनीवर, फुलांच्या रजांनी उजळलेल्या त्या स्थळी, मन शांत करून, थकवा न येता ध्यान करावं.
तद्रत्नकुट्टिमनिविष्टमहिष्ठयोगपीठेऽष्टपत्रमरुणं कमलं विचिन्त्य । उद्यद्विरोचनसरोचिरमुष्यमध्ये संचिन्तयेत्सुखनिविष्टमथोमुकुन्दम्
त्या रत्नजडित जमिनीवर, श्रेष्ठ योगासनावर, आठ पाकळ्यांच्या लाल कमळावर, ज्याच्या मध्यभागी उगवत्या सूर्याच्या तेजाने झळाळणारा मुकुंद आनंदाने बसलेला आहे, असं ध्यान करावं.
सुत्रामहेति दलिताञ्जनमेघपुञ्जप्रत्यग्रनीलजलजन्मसमानभासम् । सुस्निग्धनीलघनकुञ्चितकेशजालं राजन्मनोज्ञशितिकण्ठशिखण्डचूडम्
त्याच्या गळ्यात माळ आहे, रंग ताज्या निळ्या कमळासारखा, जणू दाट काळ्या मेघातून जन्मलेला, केस गडद निळे, कुरळे आणि चमकदार, डोक्यावर सुंदर मोरपिसाचं मुकुट आहे.
रोलम्बलालितसुरद्रुमसूनुसंपद्युक्तं समुत्कचनवोत्पलकर्णपूरम् । लोलालिभिः स्फुरितभालतलप्रदीप्तगोरोचनातिलकमुज्ज्वलचिल्लिचापम्
त्याच्या कानात वर उंचावलेली निळ्या कमळांची कुंडलं आहेत, कपाळावर तेजस्वी पिवळ्या गंधाचं टिळक आहे, आणि भुवया वळवळणाऱ्या मधमाशांनी सजलेल्या आहेत.
आपूर्णशारदगताङ्क शशाङ्कबिम्बकान्ताननं कमलपत्रविशालनेत्रम् । रत्नस्फुरन्मकरकुण्डलरश्मिदीप्तगण्डस्थलीमुकुरमुन्नतचारुनासम्
त्याचे मुख शरद्पौर्णिमेच्या चंद्रासारखे तेजस्वी होते, कमळाच्या पाकळ्यांसारखी मोठी डोळे, रत्नजडित मकराकृती कुंडलांच्या प्रकाशात गाल उजळलेले, आणि उंच, सुंदर नाक त्या तेजस्वी चेहर्यात आरशासारखे प्रतिबिंबित होत होते.
सिन्दूरसुन्दरतराधरमिन्दुकुन्दमन्दारमन्दहसितद्युतिदीपिताशम् । वन्यप्रवालकुसुमप्रचयावकॢप्तग्रैवेयकोज्ज्वलमनोहरकम्बुकण्ठम्
त्याचे ओठ सिंदूराहून सुंदर, मंद हास्य चंद्र, कुंद व मंदर फुलांसारखे कोमल, ज्यामुळे त्याचा चेहरा उजळून निघाला होता; वनातल्या प्रवाळफुलांच्या हाराने त्याचा गळा शोभून उठला होता.
मत्तभ्रमद्भ्रमरघुष्टविलम्बमानं संतानकप्रसरदामपरिष्कृतांसम् । हारावलीभगणराजितपीवरोरुव्योमस्थलीलसितकौस्तुभभानुमन्तम्
त्याच्याभोवती मत्त भुंगे गुणगुणत होते; त्याच्या खांद्यावर दिव्य फुलांच्या माळा होत्या, आणि त्याच्या रुंद छातीवर हारांची रांग, त्यात कौस्तुभ मणी सूर्याप्रमाणे झळकत होता.
श्रीवत्सलक्षणसुलक्षितमुन्नतांसमाजानुपीनपरिवृत्तसुजातबाहुम् । आबन्धुरोदरमुदारगभीरनाभिं भृङ्गाङ्गनानि करमंजुलरोमराजिम्
त्याच्या खांद्यावर शुभ श्रीवत्साचा चिन्ह होता, खांदे उंच व सुडौल, हात लांब, गोल व मजबूत, कंबर बारीक, नाभी खोल व सुंदर, आणि छातीवर काळ्या केसांच्या रांगांनी मधमाशांनी काढलेल्या रेषांसारखे अलंकरण होते.
नानामणिप्रघटिताङ्गदकङ्कणोर्मि ग्रैवेयसारसननूपुरतुन्दबन्धम् । दिव्याङ्गरागपरिपिञ्जरिताङ्गयष्टिमापीतवस्त्रपरिवीतनितम्बबिम्बम्
त्याच्या हातात व मनगटात विविध रत्नजडित दागिने, गळ्यात तेजस्वी हार, कमरेला कंबरपट्टा, पायात नूपुर व कटीबंध होते; त्याचे दिव्य शरीर दिव्य सुगंधांनी रंगलेले, आणि कंबरेखाली पिवळ्या वस्त्रांनी वेढलेले होते.
चारूरुजानुमनुवृत्तमनोज्ञजङ्घं कान्तोन्नतप्रपदनिन्दित कूर्मकान्तिम् । माणिक्यदर्पणलसन्नखराजराजद्रक्ताङ्गुलिच्छदनुसुन्दरपादपद्मम्
त्याच्या मांड्या, गुडघे आणि पायांचे पोटरे आकर्षक व सुडौल, त्याचे पाय सुंदर आणि तेजस्वी, कासवाच्या कांतीलाही लाजवणारे, नख माणिक्यासारखे लाल, आणि त्याचे कमळासारखे पाय लालसर, रत्नासारख्या बोटांनी झाकलेले होते.
मत्स्याङ्कुशारिदरकेतुयवाब्जवज्रैः संलक्षितारुणकराङ्घ्रितलाभिरामम् । लावण्यसारसमुदायविनिर्मिताङ्गं सौन्दर्यनिन्दितमनोभव देहकान्तिम्
त्याच्या हातपायांवर मासा, अंकुश, बाण, ध्वज, जव आणि वज्र यांची चिन्हे होती, आणि त्यांचे तळवे लालसर व मनाला आनंद देणारे होते; त्याचे रूप सौंदर्याच्या सारातून घडलेले, आणि कामदेवालाही लाजवणारे होते.
आस्यारविन्दपरिपूरितवेणुरन्ध्रलोलत्कराङ्गुलिसमीरितदिव्यरागैः । शश्वद्भवैः कृतनिविष्टसमस्तजन्तुसंतानसंनतिमनन्तसुखाम्बुराशिम्
त्याच्या कमळासारख्या तोंडाने तो वेणू वाजवत होता, त्याच्या बोटांनी वेणूच्या छिद्रांवर नृत्य करत दिव्य राग निर्माण केले; त्या संगीतातून सर्व जीवांना आनंद मिळत होता, आणि तो अनंत सुखाचा समुद्र झाला होता.
गोभिर्मुखाम्बुजविलीनविलोचनाभिरूधोभरस्खलितमन्थरमन्दगाभिः । दन्ताग्रदष्टपरिशिष्टतृणाङ्कुराभिरालम्बिवालधिलताभिरथाभिवीतम्
त्याच्या सभोवताली गायी होत्या, ज्यांच्या डोळ्यांचा नजर त्याच्या कमळासारख्या चेहर्यावर खिळलेली, दुधाने भरलेल्या थनांमुळे हळूहळू चालणाऱ्या, दातांनी गवताच्या टोकांना कुरतडणाऱ्या, आणि त्यांच्या शेपटी जमिनीवर अलगद फिरत होत्या.
संप्रस्नुतस्तनविभूषणपूर्णनिश्चलास्याद्दृढक्षरितफेनिलदुग्धमुग्धैः । वेणुप्रवर्तितमनोहरमन्दगीतदत्तोच्चकर्णयुगलैरपितर्णकैश्च
त्यांच्या थनांवर दागिने होते, आणि तेथून स्थिर, फेसाळ दूध ओघळत होते; त्यांच्या कानांनी वेणूच्या मोहक, मंद संगीतात ऐकण्यासाठी उंचावले होते, आणि वासरं तृप्तीने दूध पित होती.
प्रत्यग्रशृङ्गमृदुमस्तकसंप्रहारसंरम्भभावनविलोलखुराग्रपातैः । आमेदुरैर्बहुलसास्नगलैरुदग्रपुच्छैश्च वत्सतरवत्सतरीनिकायैः
ताज्या शिंगे आणि मऊ डोकी असलेल्या वासरांनी एकमेकांना प्रेमाने ढुशी दिल्या, त्यांच्या खुरांनी हलकेच जमिनीवर ठोके दिले; जाड, लोंबत्या गळ्यांच्या त्वचेने आणि उंचावलेल्या शेपट्यांनी त्यांचा उत्साह दिसत होता, आणि ते एकत्र जमले होते.
हम्भारवक्षुभितदिग्वलयैर्महद्भिरध्युक्षभिः पृथुककुद्भरभारखिन्नैः । उत्तम्भितश्रुतिपुटीपरिपीतवंशध्वानामृतोद्धतविकासिविशालघोणैः
मोठ्या बैलांचे हंबरणे दिशांना गुंजवत होते, ते जाड कूबाच्या ओझ्याने हळूहळू चालत होते; त्यांच्या रुंद नाकपुड्या वेणूच्या अमृतसमान ध्वनीने फुलल्या होत्या, आणि त्यांच्या कानांनी ती गोड ध्वनी ऐकण्यासाठी उंचावले होते.
गोपैः समानगुणशीलवयोविलासवेशैश्च मूर्छितकलस्वनवेणुवीणैः । मन्दोच्चतारपटुगानपरैर्विलोलदोर्वल्लरीललितलास्यविधानदक्षैः
त्याच्या सभोवताली गोप होते, जे गुण, स्वभाव, वय आणि रूपाने समान होते, ते मधुर वेणू आणि वीणेवर गोड सूर वाजवत, कोणी मंद, कोणी उंच आवाजात गात, आणि हातांची लयबद्ध हालचाल करत नृत्यात कुशल होते.
जङ्घान्तपीवरकटीरतटीनिबद्धव्यालोलकिङ्किणिघटारणितैरटद्भिः । मुग्धैस्तरक्षुनखकल्पितकान्तभूषैरव्यक्तमंजुवचनैः पृथुकैः परीतम्
त्याच्या आजूबाजूला लहान मुले होती, ज्यांच्या जाड कंबरेला घुंगरांची कमरपट्टी बांधलेली, ती चालताना किणकिण आवाज करत होती; वाघाच्या नख्यांनी बनवलेल्या सुंदर दागिन्यांनी सजलेली, आणि त्यांच्या तोंडून अस्पष्ट पण गोड शब्द निघत होते.
अथ सुललितगोपसुन्दरीणां पृथुकबरीषनितम्बमन्थराणाम् । गुरुकुचभरभंगुरावलग्नत्रिवलिविजृम्भितरोमराजिभाजाम्
मग त्या सुंदर गोपिकांमध्ये, ज्यांचे केस दाट, कंबर हलणारी, जड उरोजांमुळे कंबरेवर दाब येणारा, आणि शरीरावर बारीक केसांच्या रेषा उमटलेल्या होत्या,
तदतिरुचिरचारुवेणुवाद्यामृतरसपल्लविताङ्गजाङ्घ्रिपस्य । मुकुलविमलरम्यरूढरोमोद्गमसमलंकृतगात्रवल्लरीणाम्
त्या अती सुंदर, मोहक वेणूच्या अमृतासारख्या संगीतात, गोपिकांच्या अंगावर ताज्या, स्वच्छ आणि रम्य रोमांचांनी त्यांचे शरीर सजले गेले.
तदतिरुचिर मन्दहासचन्द्रातपपरिजृम्भितरागवारिराशेः । तरलतरतरङ्गभङ्गविप्रुट्प्रकरघनश्रमबिन्दुसंततानाम्
त्या अती सुंदर, मंद हास्याच्या चंद्रप्रकाशासारख्या मोहात, त्यांच्या हृदयातील प्रेमाच्या लाटांमुळे, त्यांच्या शरीरावर लहान लहान घामाच्या थेंबांचे, लहरींच्या फवार्यासारखे दाट थेंब उमटले.
तदतिललितमन्दचिल्लिचापच्युतनिशितेक्षणमारबाणवृष्ट्या । दलितसकलमर्मविह्वलाङ्गप्रविसृतदुःसहवेपथुव्यथानाम्
त्या कोमल, खेळकर कटाक्षांनी, जणू त्यांच्या डोळ्यांतून बाणांची सर आली, त्यामुळे त्यांचे संपूर्ण शरीर थरथरले, सर्व अंग शिथिल झाले, आणि त्यांना असह्य असा कंप जाणवू लागला.
तदतिरुचिरवेषरूपशोभामृतरसपानविधानलालसानाम् । प्रणयसलिलपूरवाहिनीनामलसविलोलविलोचनाम्बुजानाम्
ज्यांच्या रूप आणि वेष अतिशय सुंदरतेने तेजाळतात, ज्यांना आनंदाच्या अमृतरसाचा आस्वाद घ्यायची ओढ आहे, आणि ज्यांचे डोळे प्रेमाच्या ओलाव्याने भरलेले, कमळासारखे मंद हालचाली करतात—
विस्रंसत्कबरीकलापविगलत्फुल्लत्प्रसूनास्रवन् । माध्वीलम्पटचञ्चरीकघटयासंसेवितानां मुहुः । मारोन्मादमदस्खलन्मृदुगिरामालोलकाञ्च्युल्लस-। न्नीवीविश्लथमानचीनसिचयान्तार्चिर्नितम्बत्विषाम्
ज्यांचे मोकळे केस उमलत्या फुलांनी सजलेले असून, मधासाठी लालायित असलेल्या मधमाशांनी वारंवार वेढलेले आहेत; ज्यांचा कोमल आवाज प्रेमाच्या नशेत थरथरतो, ज्यांचे कंबरपट्टे आणि वस्त्र सैल झालेले चमकत आहेत, आणि ज्यांचे नितंब मोकळ्या अलंकारांच्या झळाळीने उजळले आहेत—