संस्तूयमानो मुनिदेवसंघैर्यस्तद्विशेषाधिकलब्धपुण्यः । परं पदं योगिवरैरलभ्यं ययौ जगन्नाथगणाभिवंद्यः
जो विशेष पुण्य मिळवून, ऋषी आणि देवांच्या समूहांनी ज्याचं कौतुक केलं, तो जगन्नाथाच्या सेवकांनी वंदनीय असा, मोठ्या योग्यांनाही न मिळणारं परमपद गाठला.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमासमाहात्म्ये । द्व्युत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील वैशाखमासाच्या माहात्म्यात, हा एकशे दुसरा अध्याय संपला.
यम उवाच- एतन्माधवमासस्य समासात्किंचिदीरितम् । माहात्म्यं पूर्णिमायाश्च विशेषाद्द्विजसत्तम
यम म्हणाला — हे श्रेष्ठ द्विजा, माधव महिन्याचं माहात्म्य आणि विशेषतः पौर्णिमेचं थोडक्यात सांगितलं आहे.
वैशाखमासे मधुसूदनस्य प्रियं य एनं पठतीतिहासम् । स याति कृष्णालयमाशुपूतः कल्पाननेकानिह मोदते च
जो कोणी वैशाख महिन्यात मधुसूदनाला प्रिय असलेली ही कथा वाचतो, तो लवकरच पवित्र होऊन, कृष्णाच्या धामात जातो आणि तिथे अनेक कल्पेपर्यंत आनंद घेतो.
धन्यं यशस्यमायुष्यमिदं स्वस्त्ययनं महत् । स्वर्ग्यं श्रीदं सौमनस्यं प्रशस्यमघमर्षणम्
हे पुण्यदायक आहे, कीर्ती देणारं आहे, आयुष्य वाढवणारं आहे, मोठं शुभ आहे, स्वर्ग देणारं आहे, श्रीमंती आणि आनंद देणारं आहे, प्रशंसनीय आहे आणि पाप नष्ट करणारं आहे.
इदं माधवमासस्य माहात्म्यं माधवप्रियम् । चरित्रं भूपतेस्तस्य संवादं चावयोरपि
हे माधव महिन्याचं, माधवाला प्रिय असलेलं माहात्म्य, त्या राजाची कथा आणि आपला संवाद आहे.
श्रुत्वा पठित्वा विधिवदनुमोद्य मनःप्रियम् । भवेद्भक्तिर्भगवति यया स्यात्पापसंक्षयः
हे मनाला आनंद देणारं आहे; जेव्हा एखाद्याने हे नीट ऐकलं, वाचलं आणि मान्य केलं, तेव्हा भगवंतावर भक्ती निर्माण होते आणि त्यामुळे पापांचं क्षय होतो.
अथ गच्छ महीदेव देवलोकाद्यथेच्छया । निपात्य भुवि वैदेहं रुदंत्यद्यापि बांधवाः
आता, हे पृथ्वीचे राजा, तू इच्छेनुसार देवांच्या लोकात जा; पृथ्वीवर शरीर ठेवून, तुझे नातेवाईक अजूनही रडत आहेत.
विलप्यमानैरपि बंधुभिस्तैर्न यावदग्नौ तव तच्छरीरम् । प्रक्षिप्यते हंत जवैर्न तावद्याहि स्वयं सुप्त इव प्रबुद्धः
तुझे नातेवाईक रडत असले तरी, जोपर्यंत तुझे शरीर अग्नीत टाकले जात नाही, तोपर्यंत झोपेतून जागा झाल्यासारखा स्वतःहून लगेच जाऊ नकोस.
ममप्रसादादिह पुण्ययोगः श्रुतो यथावत्तमिमं विधेहि । विधानतो वै समये समंते समागमोंऽते भविता सुरैश्च
माझ्या कृपेने इथे तुला पुण्य मिळवण्याचा योग्य मार्ग ऐकायला मिळाला; तो नीट पार पाड, आणि योग्य वेळी शेवटी देवांसोबत तुझं एकत्र येणं होईल.
सूत उवाच- इति देववचः श्रुत्वा नत्वा धर्माधिपं ततः । पुनः पपात स इह परितुष्टमना द्विजः
सूतम्हणतो — देवाचं हे वचन ऐकून, धर्माधिपतीला वंदन करून, तो द्विजा समाधानी मनाने पुन्हा खाली पडला.
धर्मराजप्रसादेन ततस्तत्र महीतले । संसुप्तइव चोत्तस्थौ बंधुवर्गसमन्वितः
धर्मराजाच्या कृपेने, त्या भूमीवर, तो जणू काही झोपेतून उठल्यासारखा, नातेवाईकांच्या surrounded मध्ये उठून बसला.
विधिमेनं द्विजो भूमौ वर्षेवर्षे च स स्वयम् । स्वयं च कारयामास माधवस्नापनं जनम्
त्या द्विजानें दरवर्षी पृथ्वीवर स्वतः माधवस्नान केलं आणि इतर लोकांनाही ते करवून घेतलं.
यमब्राह्मणसंवादो मयायं परिकीर्तितः । तस्य माधवमासस्य पुण्यस्नानप्रसङ्गतः
माधवमासातील पुण्यस्नानाच्या संदर्भाने हा यम आणि ब्राह्मणाचा संवाद मी सांगितला आहे.
वैशाखमासे सततं हरिप्रिये स्नानं विदध्याच्च ददाति भक्त्या । दानं च होमं सुकृतं तथा बुधो हरेःपदं तस्य नदुर्ल्लभं कदा
जो कोणी वैशाख महिन्यात नेहमी स्नान करतो, भक्तीने दान, होम आणि सत्कर्म करतो, हरीच्या प्रिय व्यक्ती, त्याला हरीचं परमपद मिळणं कधीच कठीण नसतं.
यःशृणोत्येकचित्तेनमाहात्म्यंमेषसूर्यजम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो याति विष्णोः परं पदम्
जो एकचित्ताने या सूर्यजात महिन्याचं माहात्म्य ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विष्णूचं परमपद प्राप्त करतो.
ऋषय ऊचुः - सूतसूत महाप्राज्ञ त्वयाऽतिकरुणात्मना । वैशाखमासमाहात्म्यं कीर्तितं पापनाशनम्
ऋषी म्हणाले — सूताजी, सूताजी, अत्यंत बुद्धिमान आणि करुणावंत, तू वैशाख महिन्याचं पाप नष्ट करणारं माहात्म्य सांगितलंस.
नियमा मधुहन्तुर्ये माधवे कथितास्त्वया । पूजनं स्नानदानाद्यं श्रौतस्मार्तविधानतः
मधुहंता, माधव महिन्यातील नियम, पूजा, स्नान, दान इत्यादी तू वेद आणि स्मृतीनुसार सांगितलेस.
यथा च माधवो देवः प्रीयते पापनाशनः । अधुना श्रोतुमिच्छामो ध्यानं तस्य महात्मनः
आता आम्हाला ऐकायचं आहे की पाप नष्ट करणारा माधव देव कसा प्रसन्न होतो; त्या महात्म्याचं ध्यान कसं करावं, ते आम्हाला सांग.
कृष्णस्य भक्तवृन्दानां प्रियस्य भवतारणम्
तो कृष्णभक्तांचा अत्यंत प्रिय आणि त्यांना संसारातून तारणारा आहे.
सूत उवाच- शृणुध्वं मुनयः सर्वे कृष्णस्य जगदात्मनः । गोगोपगोपीप्राणस्य वृन्दावनचरस्य च
सूत म्हणाले — हे सर्व मुनींनो, कृष्णाविषयी ऐका, जो जगाचा आत्मा आहे, गायी, गोप, गोपींचा प्राण आहे आणि वृंदावनात विहार करणारा आहे.
एकदा नारदः पृष्टो गौतमेन द्विजोत्तमाः । स तस्मै प्राह यद्ध्यानं तद्वक्ष्ये पापनाशनम्
एकदा नारदाला गौतमाने विचारले; त्या वेळी नारदाने त्याला जे ध्यान सांगितले, ते पाप नष्ट करणारं मी आता सांगतो.
नारद उवाच- सुमप्रकरसौरभोद्गलितमाध्विकाद्युल्लसत्सुशाखिनवपल्लवप्रकरनम्र शोभायुतम् । प्रफुल्लनवमञ्जरीललितवल्लरीवेष्टितं स्मरेत सततं शिवं शितमतिः सुवृन्दावनम्
नारद म्हणाले — नेहमी वृंदावनाचं ध्यान करावं, जिथे ताज्या, सुगंधी मधाळ फुलांनी, हिरव्या झाडांनी, कोवळ्या पल्लवांनी आणि नव्या मोहक मंजिरींनी वेढलेली सुंदर वल्लरी आहे.
विकाशि सुमनोरसास्वदनमंजुलैः संचरच्छिलीमुखमुखोद्गतैर्मुखरितान्तरं झंकृतैः । कपोतशुकसारिकापरभृतादिभिः पत्रिभिर्विराणितमितस्ततो भुजगशत्रुनृत्याकुलम्
त्या ठिकाणी पोपट, मैना, कोकीळ आणि इतर पक्ष्यांच्या गोड किलबिलाटाने अंतःकरण गूंजतं, आणि सर्वत्र नाचणाऱ्या मोरांनी ते जागृत असतं.
कलिन्ददुहितुश्च लल्लहरिविप्लुषां वाहिभिर्विनिद्र सरसीरुहोदररजश्च योद्धूसरैः । प्रदीपित मनोभवव्रजविलासिनी वाससां विलोलनपरैर्निषेवितमनारतं मारुतैः
तेथे यमुनामाईच्या लाटांनी उसळणाऱ्या कमळांच्या तळ्यातील धूळ आणि फुलांच्या परागाने भरलेल्या वाऱ्यांनी व्रजविलासिनींच्या निवासस्थानांची सेवा अखंड केली जाते.
प्रवालनवपल्लवं मरकतच्छदं मौक्तिकप्रभाप्रकरकोरकं कमलरागनानाफलम् । स्थविष्ठमखिलर्तुभिः सततसेवितं कामदं तदन्तरपिकल्पकाङ्घ्रिपमुदञ्चितं चिन्तयेत्
त्या ठिकाणी नव्या लाल पल्लवांनी, पाचूसारख्या पानांनी, मोत्यासारख्या कळ्यांनी, कमळरंगाच्या आणि विविध फळांनी युक्त, सर्व ऋतूंमध्ये उभ्या असलेल्या आणि सतत देवांनी सेविल्या जाणाऱ्या कल्पवृक्षाचं ध्यान करावं.
सुहेमशिखराचलेउदितभानुवद्भासुरामधोऽस्य कनकस्थलीममृतशीकरासारिणः । प्रदीप्तमणिकुट्टिमां कुसुमरेणुपुञ्जोज्ज्वलां स्मरेत्पुनरतन्द्रितो विगतषट्तरङ्गांबुधः
त्या सुवर्ण शिखराच्या पर्वतावर उगवणाऱ्या सूर्यासारख्या तेजस्वी सोन्याच्या अंगणात, अमृताच्या थेंबांनी न्हालेल्या, रत्नजडित जमिनीवर, फुलांच्या रजांनी उजळलेल्या त्या स्थळी, मन शांत करून, थकवा न येता ध्यान करावं.
तद्रत्नकुट्टिमनिविष्टमहिष्ठयोगपीठेऽष्टपत्रमरुणं कमलं विचिन्त्य । उद्यद्विरोचनसरोचिरमुष्यमध्ये संचिन्तयेत्सुखनिविष्टमथोमुकुन्दम्
त्या रत्नजडित जमिनीवर, श्रेष्ठ योगासनावर, आठ पाकळ्यांच्या लाल कमळावर, ज्याच्या मध्यभागी उगवत्या सूर्याच्या तेजाने झळाळणारा मुकुंद आनंदाने बसलेला आहे, असं ध्यान करावं.
सुत्रामहेति दलिताञ्जनमेघपुञ्जप्रत्यग्रनीलजलजन्मसमानभासम् । सुस्निग्धनीलघनकुञ्चितकेशजालं राजन्मनोज्ञशितिकण्ठशिखण्डचूडम्
त्याच्या गळ्यात माळ आहे, रंग ताज्या निळ्या कमळासारखा, जणू दाट काळ्या मेघातून जन्मलेला, केस गडद निळे, कुरळे आणि चमकदार, डोक्यावर सुंदर मोरपिसाचं मुकुट आहे.
रोलम्बलालितसुरद्रुमसूनुसंपद्युक्तं समुत्कचनवोत्पलकर्णपूरम् । लोलालिभिः स्फुरितभालतलप्रदीप्तगोरोचनातिलकमुज्ज्वलचिल्लिचापम्
त्याच्या कानात वर उंचावलेली निळ्या कमळांची कुंडलं आहेत, कपाळावर तेजस्वी पिवळ्या गंधाचं टिळक आहे, आणि भुवया वळवळणाऱ्या मधमाशांनी सजलेल्या आहेत.