ऐश्वर्यस्याभिजात्यस्य गुणानां सुकृतस्य च । संतः फलं हि गण्यंते यद्भीतपरिरक्षणम्
संपत्ती, उच्च जन्म, गुण आणि पुण्य यांमध्ये सज्जन लोक फक्त एकच फल मानतात—भीतीने ग्रासलेल्यांचे रक्षण करणे.
यद्यस्ति सुकृतं किंचिन्मम तेनैव जंतवः । स्वर्गे गच्छंतु मुक्तौघाः स्थाने तेषां वसाम्यहम्
माझ्याकडे जर काही पुण्य असेल, तर त्याच्याच बळावर हे सर्व जीव बंधनातून मुक्त होऊन स्वर्गात जावोत; मी त्यांच्या जागी राहीन.
एवं भूपवचः श्रुत्वा तस्य सत्यवतो हि ते । ध्यायंतः सत्यमौदार्यमब्रुवंस्ते वचो नृपम्
राजाचे हे शब्द ऐकून, त्या सत्यप्रिय दूतांनी त्याच्या सत्यतेचा आणि उदारतेचा विचार केला आणि राजाला असे म्हणाले—
दूता ऊचु- अनेन तव कारुण्यकर्मणा वचसा नृप । बभूव वृद्धिर्धर्मस्य संचितस्य विशेषतः
दूत म्हणाले— हे राजन, तुझ्या या दयाळूपणाच्या कृतीने आणि शब्दांमुळे, विशेषतः साठवलेल्या धर्माचे पुण्य वाढले आहे.
स्नानं दानं जपो होमस्तपो देवार्चनादिकम् । कृतं यन्माधवे मासि तदनंतफलं विदुः
माधव महिन्यात केलेले स्नान, दान, जप, होम, तप, देवपूजा आणि इतर सर्व कर्म अनंत फळ देतात, असं मानलं जातं.
स्वर्गे यज्वा च दाता च क्रीडते त्रिदशैः सह । वापीषु हेमपद्मासु कल्पवृक्षतलेऽपि च
स्वर्गात यज्ञ करणारा आणि दान करणारा देवतांसोबत खेळतो, सोन्याच्या कमळांनी भरलेल्या तळ्यांमध्ये आणि कल्पवृक्षांच्या छायेतही.
गीयमानो मुदं याति गीर्वाणरमणीगणैः । जलान्नदानतो लोकं लभते वारुणं शुभम्
हे गीत गायले असता, देवांगणांना मोठा आनंद होतो; पाणी किंवा अन्न दान केल्याने माणसाला शुभ वाऱुणलोक मिळतो.
कुलानि हेलया सप्त संतारयति गोप्रदः । हयं दत्वा रवेर्लोकं याति विद्याप्रदो नरः
गाय दान करणारा, जरी तो तुच्छतेने देत असला, तरी आपल्या सात पिढ्या तारतो; घोडा दान केल्याने सूर्यलोक मिळतो; आणि विद्या दान केल्याने विद्या मिळविण्याचे स्थान मिळते.
ब्रह्मलोकं तथा हेमदानाद्याति सुरालये । यो ददाति तथा कन्यां विष्णुलोकं स गच्छति
सोनं दान केल्याने ब्रह्मलोक, म्हणजेच देवांचे निवासस्थान मिळते; आणि कन्यादान करणारा विष्णुलोकाला जातो.
माधवेमासि यः स्नात्वा दत्वा संपूज्य माधवम् । अवाप्य सकलान्कामान्प्रयाति पदमव्ययम्
जो माणूस माधव महिन्यात स्नान करून, दान देतो आणि माधवाची पूजा करतो, तो सर्व इच्छा पूर्ण करून अखंड स्थानाला पोहोचतो.
एकतोऽपि तपो दान क्रतु सुत्यादिकाः क्रियाः । एकतो विधिवन्मासो माधवश्चरितो महान्
एकीकडे तप, दान, यज्ञ, सोमयाग आणि इतर विधी आहेत; तर दुसरीकडे नियमाने पाळलेला मोठा माधव महिना आहे.
तस्य माधवमासस्य दिनैकस्यापि भूपते । कृतं यत्सुकृतं तत्ते सर्वदानाधिकं पुरा
राजा, त्या माधव महिन्यात जरी एक दिवस चांगले कर्म केले, तरी ते पूर्वी दिलेल्या सर्व दानांपेक्षा श्रेष्ठ ठरते.
कारुण्येन दिनैकस्य पुण्यं देहि धरापते । निरये पच्यमानेभ्यो दुःखितेभ्यो दयानिधे
हे पृथ्वीपती, दयाळूपणाने, नरकात दुःख भोगणाऱ्यांना एक दिवसाचे पुण्य दे, हे करुणेच्या सागर.
न दयासदृशो धर्मो न दयासदृशं तपः । न दयासदृशं दानं न दयासदृशः सखा
दयेसारखा धर्म नाही, दयेसारखे तप नाही, दयेसारखे दान नाही, आणि दयेसारखा मित्रही नाही.
पुण्यदः पुण्यमाप्नोति नरो लक्षगुणं सदा । कारुण्येन विशेषात्ते धर्मवृद्धिस्ततो भवेत्
जो पुण्य देतो, त्याला नेहमीच लक्षगुणे पुण्य मिळते; विशेषतः दयेमुळे धर्म वाढतो.
दुःखितानां हि भूतानां दुःखोद्धर्त्ता नरो हि यः । स एव सुकृती लोके ज्ञेयो नारायणांशजः
जो दुःखी जीवांची वेदना दूर करतो, तोच खरा पुण्यवान समजावा, तो नारायणाचा अंश आहे.
वैशाखे मासि पूर्णायां स्नानदानादिकं त्वया । यत्तीर्थे विहितं वीर सर्वाघविनिषूदनम्
वैशाख महिन्यात पौर्णिमेला, तुझ्या हातून तीर्थस्थळी केलेले स्नान, दान आणि इतर विधी, हे सर्व पापांचा नाश करणारे आहेत, हे वीर.
तदेभ्यो देहि विधिवत्कृत्वा साक्ष्ये हरिं प्रभुम् । त्रिवाचिकं च निरयाद्येनामी स्वर्गमाप्नुयुः
हे सर्व पुण्य विधीपूर्वक करून, साक्षीला हरिप्रभू ठेवून, या जीवांना दे, म्हणजे त्रिवार सांगून ते नरकातून स्वर्गात जाऊ शकतील.
कपोतार्थं स्वमांसानि कारुण्येन पुरा शिबिः । दत्वा दयानिधिः स्वर्गे राजते कीर्तिवारिधिः
पूर्वी, शिबी राजाने कपोतासाठी दयेमुळे स्वतःचे मांस दिले; तो दयाचा खजिना म्हणून स्वर्गात कीर्तीचा समुद्र होऊन तेजस्वी आहे.
दधीचिरपि राजर्षिर्दत्वास्थि च यमात्मनः । त्रैलोक्यकौमुदीं कीर्तिं लब्धवान्स्वर्गमक्षयम्
राजर्षी दधीचिनेही स्वतःची हाडे दान करून, त्रैलोक्याला उजळवणारी कीर्ती आणि अक्षय स्वर्ग मिळवला.
सहस्रजिच्च राजर्षिः प्राणानिष्टान्महायशाः । ब्राह्मणार्थे परित्यज्य गतो लोकाननुत्तमान्
सहस्रजित या राजर्षीने, मोठ्या कीर्तीने, ब्राह्मणासाठी आपले प्राण सोडले आणि श्रेष्ठ लोकांना गाठले.
न स्वर्गे नापवर्गेऽपि तत्सुखं लभते नरः । यदार्तजंतुनिर्व्वाणदानोत्थमिति नो मतिः
स्वर्गात किंवा मुक्तीतही माणसाला तेवढे सुख मिळत नाही, जे दुःखी जीवांना दिलेल्या दिलास्यामुळे मिळते — ही आमची ठाम श्रद्धा आहे.
सर्वेषु दातृजातेषु पुरा जातोसि भूपते । कर्मणानेन संख्यासु धीर धैर्यं नियोज्य च
हे राजन, सर्व दान करणाऱ्यांमध्ये पूर्वी तू जन्म घेतलास; या कर्मामुळे धीर धर आणि स्थिर रहा.
दृष्ट्वा तवधियं धर्म दया दानं सुनिश्चलम् । अस्माभिरपि तूत्साहः क्रियते धर्म्मवादिभिः
तुझी ठाम समज, धर्म, दया आणि अढळ दान पाहून, आम्ही धर्म सांगणारेही उत्साही होतो.
यदि ते रोचते राजन्न विलंबतया ततः । तदेभ्यो देहि तत्पुण्यं यातनादुःखदाहकम्
राजा, तुला हे आवडत असेल तर वेळ न घालवता, या जीवांना ते पुण्य दे, जे यमाच्या यातना जाळणारे दुःख नाहीसे करते.
इत्युक्तः स तदा देवं कृत्वा साक्ष्ये गदाधरम् । तेभ्यस्त्रिवाचिकं पुण्यं दयावान्विधिना ददौ
असं म्हटल्यावर, त्याने गदाधराला साक्षी ठेवून, दयाळूपणाने योग्य पद्धतीने त्यांना तीन उपवासांचं पुण्य दिलं.
दत्ते माधवमासस्य तस्मिन्नेकदिनोद्भवे । स्वकृते जंतवो याम्ययातनापरिवर्जिताः
माधव महिन्यातल्या त्या एका दिवशी हे पुण्य दिल्यावर, त्या माणसाच्या कृतीमुळे सर्व जीव यमाच्या यातनेतून मुक्त झाले.
विमानवरमारूढाः सर्वे ते त्रिदिवं ययुः । प्रणमंतः स्तुवंतश्च पश्यंतस्तं प्रहर्षिताः
सर्वजण सुंदर विमानांमध्ये बसून, आनंदाने त्याला पाहात, वाकून आणि स्तुती करत स्वर्गात गेले.
नृपेण दत्तं तदवाप्य पुण्यं वैशाखमासैकदिनाभिजातम् । सर्वे ययुस्ते नरकाद्विमुक्ता दिवं विमानाधिगता हि चित्रम्
राजाने दिलेलं, वैशाख महिन्यातल्या एका दिवसात मिळालेलं ते पुण्य मिळवून, सर्वजण नरकातून मुक्त होऊन, आश्चर्यकारकरीत्या विमानात बसून स्वर्गात गेले.
नूनं विचित्रो भुवि भूतवर्गः संभूतभावो बहुधा विचित्रः । तथा विचित्रोऽखिलकर्मयोगस्तत्कर्मशक्तिप्रचयो विचित्रः
खरंच, या पृथ्वीवरची सृष्टी फारच अद्भुत आहे; त्यांची उत्पत्ती अनेक प्रकारची आहे. तसंच, सर्व कर्मं वेगवेगळी आहेत आणि कर्माची शक्तीही विविध आहे.