दीपदः कांतिमाप्नोति दीपदो धनमक्षयम् । दीपदो ज्ञानमाप्नोति दीपदः परमं सुखम्
दिवा देणाऱ्याला तेज मिळते, दिवा देणाऱ्याला अक्षय संपत्ती मिळते, दिवा देणाऱ्याला ज्ञान मिळते, दिवा देणाऱ्याला परम सुख मिळते.
दीपदानाच्च सौभाग्यं विद्यामत्यंतनिर्मलाम् । आरोग्यं परमामृद्धिं लभते नात्र संशयः
दिवा देण्याने सौभाग्य, निर्मळ आणि अपार विद्या, उत्तम आरोग्य आणि श्रेष्ठ समृद्धी मिळते—यात काहीच शंका नाही.
दीपदः सुभगां भार्यां सर्वलक्षणसंयुताम् । पुत्रान्पौत्रान्प्रपौत्रांश्च संततिं चाक्षया लभेत्
दिवा देणाऱ्याला सर्व शुभलक्षणांनी युक्त अशी भाग्यवती पत्नी, तसेच पुत्र, नातवंडे, पणतू आणि अखंड वंश मिळतो.
ब्राह्मणः परमं ज्ञानं क्षत्रियो राज्यमुत्तमम् । वैश्यो धनपशून्सर्वाञ्छूद्रः सुखमवाप्नुयात्
ब्राह्मणाला श्रेष्ठ ज्ञान मिळते, क्षत्रियाला उत्तम राज्य मिळते, वैश्याला सर्व संपत्ती आणि जनावरे मिळतात, आणि शूद्राला सुख मिळते.
कुमारी चापि भर्तारं सर्वलक्षणसंयुतम् । प्राप्नोति परमायुश्च पुत्रान्पौत्रांश्च पुष्कलान् 6.30.
कुमारीलाही सर्व शुभलक्षणांनी युक्त असा पती, दीर्घायुष्य, तसेच पुष्कळ पुत्र आणि नातवंडे मिळतात.
वैधव्यं नैव युवती कदाचिदपि पश्यति । न वियोगमवाप्नोति दीपदानप्रभावतः
दिवा देण्याच्या प्रभावामुळे, तरुण स्त्रीला कधीही वैधव्य किंवा पतीपासून वियोग भोगावा लागत नाही.
नाधयो व्याधयश्चैव जायंते दीपदानतः । भयात्प्रमुच्यते भीतो बद्धो मुच्येत बंधनात्
दिवा लावल्यामुळे आजार किंवा दुःखं उद्भवत नाहीत; घाबरलेला माणूस भीतीतून मुक्त होतो आणि बांधलेला माणूस बंधनातून सुटतो.
ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्दीपव्रतपरायणः । मुच्यते नात्र संदेहो ब्रह्मणो वचनं यथा
जो दिवा लावण्याच्या व्रतात मन लावतो, तो ब्रह्महत्या वगैरे पापांतून मुक्त होतो; यात काहीच शंका नाही, कारण हे ब्रह्मदेवाचं वचन आहे.
चांद्रायणानि कृच्छ्राणि चरितानि न संशयः । येन सांवत्सरो दीपो बोधितः शाश्वतो हरेः
जो माणूस एक वर्ष हरिपूजेसाठी दिवा लावतो, त्याला चांद्रायण आणि कृच्छ्र अशा कठीण व्रतांचं पुण्य मिळतं, यात शंका नाही.
ते धन्यास्ते महात्मानस्तैः प्राप्तं जन्मनः फलम् । यैः संपूज्य हरिं भक्त्या दीपःसांवत्सरः कृतः
जे लोक भक्तीने हरिपूजा करून अखंड एक वर्ष दिवा लावतात, ते खरोखरच धन्य आणि मोठ्या आत्म्याचे असतात; त्यांनी आपला जन्म सफल केला आहे.
येऽपि संवर्त्तयंतीह दीपवर्तिविलोकनाः । ते यांति परमं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम्
जे इथे फक्त दिव्याची वात तयार होताना पाहतात, तेही त्या परमस्थानाला पोहोचतात, जे देवांनाही सहज मिळत नाही.
येन तैलं च वर्तिं च यथाशक्त्या प्रदीपके । प्रक्षेपयंति सततं ते यांति परमां गतिम्
जे लोक आपल्या शक्तीनुसार नेहमी दिव्यात तेल आणि वात टाकतात, त्यांना सर्वोच्च अवस्था मिळते.
गच्छंतं दीपकं शांतिं न शक्नोति प्रबोधितुम् । कथयत्यन्यलोकानां तेऽपि तत्फलभागिनः
जेव्हा दिवा विझू लागतो, तेव्हा कोणीही त्याला पुन्हा पेटवू शकत नाही; असं म्हणतात की इतर लोकही हे पाहून त्याच्या फळात सहभागी होतात.
स्तोकं स्तोकं च भिक्षित्वा तैलं दीपार्थमेव च । करोति दीपकं विष्णोः पुण्यं तेनापि लभ्यते
जो माणूस दिव्यासाठी थोडं थोडं तेल मागून आणतो आणि ते विष्णूसाठी दिवा म्हणून वापरतो, त्यालाही पुण्य मिळतं.
दीपं प्रज्वाल्यमानं तु यः पश्यत्यधमो नरः । कृतांजलिपुटो विष्णोर्विष्णुलोकमवाप्नुयात्
जो अत्यंत नीच माणूसही, हात जोडून, विष्णूसाठी दिवा पेटवताना पाहतो, तो विष्णुलोकाला पोहोचतो.
दीपप्रज्वालने बुद्धिं यो दद्यात्कुरुते स्वयम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकमवाप्नुयात्
जो स्वतःहून किंवा मनात दिवा पेटवण्याचा संकल्प करतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि विष्णुलोक मिळवतो.
अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । यस्य श्रवणमात्रेण मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
इथेही एक प्राचीन कथा सांगितली जाते, जी ऐकली तरी सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
सरस्वत्यास्तटे रम्ये सिद्धाश्रम इति श्रुतः । तत्रोवास द्विजः पूर्वं कपिलो नाम वेदवित्
सरस्वतीच्या सुंदर काठीवर सिद्धाश्रम नावाचा एक hermitage होता; तिथे पूर्वी कपिल नावाचा वेदज्ञ ब्राह्मण राहत होता.
व्रतोपवासनिरतो दरिद्र श्रोःत्रियस्तथा । भिक्षावृत्त्या च कुरुते कुटुंब परिपालनम्
तो व्रत आणि उपवास करत असे, गरीब होता, आणि श्रोत्रिय होता; तो भिक्षेवर आपलं कुटुंब चालवत असे.
व्रतोपवासनियमैर्विष्णुमाराधयत्यसौ । विष्णुं संपूज्य विधिवद्दीपं बोधयते सदा
तो व्रत आणि उपवासांनी विष्णूची पूजा करत असे; विधिपूर्वक विष्णूची पूजा करून तो नेहमी दिवा पेटवत असे.
समादाय च तत्तैलं स्वगृहे पूज्य केशवम् । दीपं भक्त्या च परया बोधयेद्धरितुष्टये
तो ब्राह्मण आपल्याकडे तेल आणून, केशवाची पूजा करत असे आणि परम भक्तीने हरिच्या संतोषासाठी दिवा पेटवत असे.
एवं प्रवर्त्तमानस्य कपिलस्य महात्मनः । मार्जारस्तीक्ष्णंदंष्ट्रस्तु मूषकान्भक्षयेत्सदा
अशा प्रकारे मोठ्या आत्म्याचा कपिल व्रत करत असताना, तिथे एक धारदार दातांचा मांजर नेहमी उंदीर खात असे.
तत्रागच्छति भक्ष्यार्थं मूषकानामहर्निशम् । कृत्वा ध्यानं स भक्ष्यार्थं नित्यं नारायणाग्रतः
मांजर तिथे नेहमी उंदीर खाण्यासाठी येत असे; खाण्याच्या हेतूने ते नेहमी नारायणासमोर बसत असे.
भक्षिता बहवस्तेन मूषका द्विजवेश्मनि । ये ये तैलार्थमायांति वर्त्यपाहरणाय च
त्या ब्राह्मणाच्या घरात, जे उंदीर तेलासाठी किंवा वात चोरण्यासाठी येत, त्यांना ते मांजर नेहमी खात असे.
तांस्तांस्तु भक्षयत्येव मूषकान्ध्यानतत्परः । एवं प्रवर्तमानस्य कदाचित्कालपर्ययात्
तो ध्यानात गुंतलेला असताना, वेगवेगळ्या उंदरांना तो सतत खात असे. अशा रीतीने वागत असताना, काही काळ लोटला.
एकादश्यां स कपिलो ब्राह्मणः स्वगृहे शुचिः । सोपवासः सपत्नीकः पूजयामास चाच्युतम्
एकादशीच्या दिवशी, तो कपिला ब्राह्मण आपल्या घरी, पत्नीसमवेत, उपवास करून, शुद्ध मनाने अच्युताची पूजा करू लागला.
ततो जागरणं चक्रे स्तुतिनृत्यपरायणः । अर्द्धरात्रे तु संप्राप्ते निद्रया मोहितो द्विजः
नंतर त्याने जागरण केले, स्तुती आणि नृत्यात मग्न झाला. पण मध्यरात्री आली तेव्हा, तो ब्राह्मण झोपेच्या आणि मोहाच्या आहारी गेला.
मार्जारश्चागतस्तत्र तीक्ष्णदंष्ट्रो लघुक्रमः । लक्षयामास नैवेद्यं गृहकोणे स्थितः सदा
त्या वेळी, तीक्ष्ण दातांचा आणि हलक्या पावलांचा मांजर तिथे आला. तो नेहमी घराच्या कोपऱ्यात उभा राहून नैवेद्याकडे पाहत होता.
अद्राक्षीन्मूषिकां क्षुद्रा तैलपानार्थमागताम् । मंदतेजसि दीपे तु वर्त्यपाहरणोचिताम्
त्याने एक लहान उंदीर पाहिला, जो तेल प्यायला आला होता आणि मंद प्रकाशाच्या दिव्यातून वात नेण्याचा नेहमीचा होता.
समुत्पत्य पदाक्रम्य तदा सा बिलमाविशत् । तस्याः पादेन वै वर्त्या दीपः संबोधितो भृशम्
तेव्हा उंदीर उडी मारून, पुढे जाऊन आपल्या बिलात शिरला. त्याच्या पायाने वात हलली आणि दिवा जोरात पेटला.