प्रीयतां धर्मराजेति पितॄन्देवांश्च तर्पयेत् । यावज्जीवकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति
'धर्मराज प्रसन्न होवो' असे म्हणून, पितरांना आणि देवांना तृप्त करावे; त्यामुळे आयुष्यात केलेले सर्व पाप त्या क्षणी नष्ट होतात.
वैशाख्यां पौर्णमास्यां च सृष्टाः कमलयोनिना । तिला देयाश्च भक्त्या च स्पृश्याः सर्वांगतो द्विज
वैशाख पौर्णिमेला, कमलजन्म ब्रह्मदेवाने निर्माण केलेले तिळ, भक्तीने द्यावेत आणि संपूर्ण शरीराने स्पर्श करावेत, हे द्विजा.
यस्तिलैर्यवसम्मिश्रैः स्नाति सर्वांगतस्तदा । तस्य ब्रह्मा च धर्मोऽत्र ददाति वरमीप्सितम्
जो माणूस तिळ आणि जव यांच्या मिश्रणाने संपूर्ण शरीर स्नान करतो, त्याला ब्रह्मा आणि धर्मदेव इच्छित वर देतात.
प्रीतये धर्मराजस्य यो दद्यादुदकुंभकान् । सप्तसप्त कुलं तेन तारितं स्यान्न संशयः
जो धर्मराजाच्या प्रसन्नतेसाठी सात-सात पाण्याचे कलश दान करतो, त्याने आपल्या सात पिढ्या तारल्या जातात—यात शंका नाही.
त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां पूर्णायां भक्तितत्परः । स्नात्वा जप्त्वा तथा हुत्वा दत्वा संपूज्य माधवम्
त्रयोदशी, चतुर्दशी किंवा पौर्णिमेला, भक्तीभावाने स्नान करून, जप, होम, दान आणि माधवाची पूजा करावी.
यत्फलं जायते पुत्र तदस्माकं प्रयच्छ भोः । नैतौ परिचितौ प्रेतौ हित्वा स्वर्गतिमाश्रये
मुला, या सर्व कर्माने जे फळ मिळते, ते आम्हाला दे. या दोन प्रेतांना सोडून, मी स्वर्गमार्गाची इच्छा करतो.
एतयोरपिपापस्य ह्यं तोयं समुपस्थितः । यम उवाच- तथेत्युक्त्वा गतः सर्वं ततश्चक्रे स वै द्विजः
या दोन पापी प्रेतांसाठीही पाणी अर्पण केले गेले. यम म्हणाला: 'तसेच होवो.' असे म्हणून त्या ब्राह्मणाने सर्व विधी पार पाडले.
प्रीतः परमया भक्त्या वैशाख्यां स्नानदानकृत् । स्नातः समुदितो भक्त्या प्राप्य माधवपूर्णिमाम्
परम भक्तीने वैशाख महिन्यात स्नान आणि दान केल्यावर, भक्तीभावाने स्नान करून, तो माधव पौर्णिमेला पोहोचला.
दत्वा बहूनि दानानि तेभ्यः पुण्यं ददौ पृथक् । तत्क्षणादेव ते सर्वे विमानस्था दिवं ययुः
त्याने त्यांना अनेक दान दिली आणि वेगवेगळ्या प्रकारे पुण्य दिले. त्या क्षणीच ते सर्व विमानात बसून स्वर्गात गेले.
तत्पुण्यदानयोगेन मुदिता द्विजसत्तम । धनशर्मापि विप्रेंद्र श्रुःतिस्मृतिपुराणवित्
त्या पुण्यदायक दानामुळे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, वेद, स्मृती आणि पुराणांचे जाणकार धनशर्माही अत्यंत आनंदित झाला.
भुक्त्वा भोगांश्चिरं कालं ब्रह्मलोकमवाप्तवान् । एषा पुण्यतमा तस्माद्वैशाखी विश्वपावनी
खूप काळ सुख उपभोगून, तो ब्रह्मलोकात पोहोचला. म्हणूनच वैशाख महिना सर्वात पवित्र असून, तो जगाला शुद्ध करतो.
कथ्यते तु मया विप्र समासेनातिगौरवात्
हे ब्राह्मण, विषय फार गंभीर असल्याने मी तुला थोडक्यात सांगतो.
धन्यास्त एव कृतिनश्च त एव जाता लोके त एव पुरुषाः पुरुषार्थभाजः । ये माधवे मधुनिषूदनमर्चयंति प्रातर्निमज्ज्य नियमेन विशुद्धचित्ताः
या जगात जे लोक चार पुरुषार्थांचा पाठपुरावा करतात, माधव महिन्यात सकाळी स्नान करून, शुद्ध मनाने, नियमाने मधुसूदनाची पूजा करतात, तेच खरे भाग्यवान आणि कृतार्थ आहेत.
यो माधवे मासि नरः प्रभाते स्नातः समाराधयते रमेशम् । यमैरुपेतो नियमैरशेषैर्वृतोऽपि नूनं स निहंति पापम्
जो मनुष्य माधव महिन्यात पहाटे स्नान करून, सर्व नियम पाळून लक्ष्मीपतीची पूजा करतो, तो नक्कीच आपले पाप नष्ट करतो.
तैरेवकालो विजितस्त एव नरेषु धन्या विगतैनसस्ते । त एव गर्भे न विशंति भूयो मज्जंति ये माधवमासि युक्ताः
माधव महिन्यात भक्तीने जे गुंतलेले असतात, तेच काळावर विजय मिळवतात, तेच खरे भाग्यवान आणि निष्पाप असतात, आणि ते पुन्हा गर्भात जात नाहीत.
स माधवो गर्जति यज्ञयोगात्तपः क्रिया दानविधान योगात् । यस्मिन्कृतं मासि कथंचिदल्पं पुण्यं पुनः स्यादिह कल्पतुल्यम्
माधव महिना यज्ञ, योग, तप, कर्मकांड आणि दान यांच्या योगाने गाजतो. या महिन्यात थोडेसे पुण्यसुद्धा केल्यास, ते कल्पासमान फळ देते.
मज्जतो हि मनुजस्य माधवे माधवार्चनकृते दिनोदये । तामसोपि जलबिंदुसंगमादंगमावहति पावनं यतः
माधव महिन्यात माधवाची पूजा करण्यासाठी सूर्योदयाच्या वेळी स्नान करणाऱ्या माणसाला, जरी तो तमोगुणी असला तरी, पाण्याचा एक थेंबही त्याच्या शरीराला पावन करतो.
तानि देहमधिरुह्य देहिनस्तावदेव विचरंत्यघानि च । यावदेति न स माधवाह्वयः श्रीरमारमणवल्लभो विराट्
माधव नावाचा, लक्ष्मीचा प्रिय परमेश्वर जेव्हा आत येत नाही, तोपर्यंत पापे देहधारकासोबत राहतात.
मेरुमंदरतुल्यानि पापान्युग्राण्यनेकशः । दहते माधवो मासः स्नातो माधववल्लभः
मेरू आणि मंदार पर्वताएवढी भीषण आणि असंख्य पापे देखील, माधव महिन्यात स्नान करून माधवाच्या भक्तीने जळून जातात.
इदं संक्षेपतः प्रोक्तं मया तेऽनुग्रहाद्द्विज । वैशाखस्नानमाहात्म्यं श्रोतुः पापक्षयं करम्
हे द्विजा, तुझ्यावर कृपा म्हणून मी तुला वैशाख स्नानाचे महात्म्य थोडक्यात सांगितले. हे ऐकणाऱ्याचे पाप नष्ट करणारे आहे.
यस्तु श्रोष्यति भक्त्यैनमितिहासं मयोदितम् । सोऽपि पापविनिर्मुक्तो न मामालोकयिष्यति
जो कोणी माझ्या भक्तीने सांगितलेली ही कथा ऐकेल, त्याचेही पाप नष्ट होईल आणि तो मला पुन्हा पाहणार नाही.
ब्रह्महत्यादि पापानि बहुशोऽपि कृतान्यपि । वैशाखस्य विधानेन तानि नश्यंति निश्चितम्
ब्राह्मणहत्येसारखी कितीही मोठी आणि वारंवार केलेली पापे, वैशाख महिन्याचे नियम पाळल्याने नक्कीच नष्ट होतात.
त्रिंशत्पूर्वान्परांस्त्रिंशत्त्रिंशच्चैव परावरान् । वैशाखे विधिना स्नातो नरकादुद्धरेत्पितॄन्
वैशाख महिन्यात योग्य पद्धतीने स्नान केल्याने, माणूस त्रिसंशती पूर्वज आणि त्रिसंशती पुढील पिढ्यांतील पितरांना नरकातून मुक्त करतो.
एकतः सर्वतीर्थानि सर्वेयज्ञाः सदक्षिणाः । एकतो माधवो मासो नियमादनुपालितः
एकीकडे सर्व तीर्थक्षेत्रे आणि सर्व यज्ञ, योग्य दक्षिणेसह, आणि दुसरीकडे नियमाने पाळलेला माधव महिना.
यतो भगवतस्तस्य हरेरुत्कृष्टकर्मणः । प्रियोऽसौ माधवोमासः सर्वेभ्यः प्रवरोऽधिकः
भगवान हरि, जे श्रेष्ठ कर्म करणारे आहेत, त्यांना माधव महिना अतिशय प्रिय आहे. म्हणून तो सर्व महिन्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्वोत्तम आहे.
संशयं नो विधेहीति महीदेव कथंचन । वैशाखं प्रति वै मासं समासाद्यन्मयोदितम्
राजा, वैशाख महिन्याबद्दल मी तुला थोडक्यात सांगितले आहे, त्यामुळे याबद्दल तुझ्या मनात कधीही शंका ठेवू नकोस.
इहार्थे यत्पुरावृत्तं तदाकर्णय चाद्भुतम् । अनाख्येयमपीदं ते कथयिष्ये कथानकम्
या हेतूसाठी पूर्वी जे अद्भुत घडले, ती गोष्ट आता ऐक. ती पूर्वी कधीही सांगितली नव्हती, पण आता मी तुला ती कथा सांगतो.
यम उवाच- बभूव भूपतिः पूर्वं ख्यातो नाम्ना महीरथः । पूर्वपुण्यफलावाप्त प्रभूतैश्वर्यसंपदः
यम म्हणाले – पूर्वी महीरथ नावाचा एक प्रसिद्ध राजा होता. त्याने पूर्वजन्मीच्या पुण्यामुळे भरपूर संपत्ती आणि सामर्थ्य मिळवले होते.
केवलं कामकलना ललना ललितस्थितः । तदेकव्यसनासक्तिर्न धर्मार्थ व्यवस्थितः
तो फक्त इच्छेच्या आनंदात रमला होता, कामाच्या खेळात गुंतलेला, एकाच वाईट सवयीला चिकटलेला आणि धर्म किंवा संपत्ती यामध्ये मुळीच स्थिर नव्हता.
मंत्रिणि न्यस्य राज्यश्रीर्बुभुजे विषयान्नृपः । स कामिनी सहचरो राज्यकार्यपराङ्मुखः
राजाने आपल्या राज्याची सर्व श्रीमंती मंत्र्याच्या हाती सोपवली आणि स्वतः विषयांच्या सुखात मग्न झाला; आपल्या प्रेयसीसोबत तो राजकार्यातून पूर्णपणे दूर गेला.