जीवितस्य फलं चैतद्यद्दामोदरकीर्तनम् । कीर्तनाद्देवदेवस्य विष्णोरमिततेजसः
जीवनाचे खरे फळ म्हणजे दामोदराचे कीर्तन करणे. देवांचा देव, अमाप तेजाचा विष्णू याचे कीर्तन केल्याने,
दुरितानि विलीयंते तमांसीव दिनोदये । गाथां गायंति ये नित्यं वैष्णवीं श्रद्धयान्विताः
पापे नष्ट होतात, जशी सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो. जे श्रद्धेने दररोज वैष्णव गीते गातात,
स्वाध्यायनिरता नित्यं ते नराः स्वर्गगामिनः । सर्वान्क्लेशान्परित्यज्य विष्णुमेव स्तुवंति ये
जे नेहमी स्वाध्यायात मग्न असतात, ते लोक स्वर्गात जातात. जे सर्व क्लेश सोडून फक्त विष्णूचे स्तुती करतात,
स्वधर्मनिरता धीरास्ते नराः स्वर्गगामिनः । वासुदेवजपासक्तानपि पापकृतो जनान्
जे धीराने स्वतःच्या धर्मात निष्ठावान राहतात, ते लोक स्वर्गात जातात. तसेच जे पाप करतात पण वासुदेवाच्या नामजपात तल्लीन असतात,
नोपसर्पन्ति तान्विप्र यमदूताश्च दारुणाः । नान्यत्पश्यन्ति जंतूनां विहाय हरिकीर्तनम्
हे विप्र, यमाचे भयंकर दूत त्यांच्याजवळ जात नाहीत. ते लोक सर्व प्राण्यांत हरिकिर्तनाशिवाय दुसरे काहीच पाहत नाहीत.
सर्वपापप्रशमनं प्रायश्चित्तं द्विजोत्तम । ये याचिताः प्रहृष्यंति प्रियं दत्वा वदंति च
हे श्रेष्ठ द्विज, हरिकिर्तन हे सर्व पापांचे शमन करणारे आणि खरे प्रायश्चित्त आहे. जे लोक मागणी केल्यावर आनंदाने प्रिय वस्तू देतात आणि गोड बोलतात,
त्यक्तदानफला ये च ते नराःस्वर्गगामिनः । वर्जयंति दिवास्वापं नराः सर्वसहाश्च ये
जे दानाचे फळ सोडतात, ते लोक स्वर्गात जातात. जे दिवसा झोप टाळतात आणि सर्व सहन करतात,
पर्वण्याश्रयभूता ये ते मर्त्याः स्वर्गगामिनः । द्विषतामपि ये दोषान्न वदंति कदाचन
जे सणासुदीच्या वेळी आश्रय घेतात, ते माणसे स्वर्गात जातात. आणि जे शत्रूंच्या दोषांची कधीच वाच्यता करत नाहीत,
कीर्तयंति गुणांश्चैव ते नराः स्वर्गगामिनः । ये परेषां श्रियं दृष्ट्वा न वितप्यंति मत्सरात्
जे इतरांच्या गुणांचे कौतुक करतात, ते लोक स्वर्गात जातात. आणि जे दुसऱ्यांची श्रीमंती पाहून मत्सराने दुःखी होत नाहीत,
प्रहृष्टाश्चाभिनंदंति ते नराः स्वर्गगामिनः । प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च श्रुतिशास्त्रोक्तमेव च
जे आनंदाने इतरांचे अभिनंदन करतात, ते लोक स्वर्गात जातात. प्रवृत्ती आणि निवृत्ती या दोन्ही मार्गांनी, तसेच शास्त्रानुसार वागतात.
आदरंति प्रतीता ये ते नराः स्वर्गगामिनः । यस्मिन्कस्मिन्कुले जाता दयावंतो यशस्विनः
जे पुरुष श्रद्धेने आणि निष्ठेने वागतात, ते स्वर्गाला जातात. कुठल्याही कुळात जन्मले तरी, जे दयाळू आणि कीर्तीमान असतात, त्यांचेही तेच होते.
सानुक्रोशाः सदाचारास्ते नराः स्वर्गगामिनः । ये पूताः परदारांश्च कर्मणा मनसा गिरा
जे लोक दयाळू आणि चांगल्या वर्तनाचे असतात, ते स्वर्गाला जातात. जे मनाने, वाणीने आणि कृतीने परस्त्रीकडे वाईट दृष्टीने पाहत नाहीत, ते शुद्ध असतात.
रमयंति न सत्वस्थास्तेनराः स्वर्गगामिनः । सदा कर्मयथोक्तेन कुर्वंति विहितानि च
जे सत्त्वशील आहेत, ते परस्त्रीमध्ये आसक्त होत नाहीत; असे पुरुष स्वर्गाला जातात. ते नेहमी धर्मानुसार सांगितलेली कृत्ये करतात.
आत्मशक्तिं च विज्ञाय ते नराः स्वर्गगामिनः । मनो वाक्कायिके धर्मे श्रद्धां यः कुरुते सदा
आपली शक्ती ओळखून जे पुरुष वागतात, ते स्वर्गाला जातात. जो नेहमी मन, वाणी आणि शरीर यांच्या धर्मावर श्रद्धा ठेवतो, तोही तिथे पोहोचतो.
साधूनां संमतो यश्च स भवेद्देवतातिथिः । वचोवेगं मनोवेगं यो वेगमुदरोद्भवम्
जो सज्जनांच्या दृष्टीने मान्य आहे, तो देवासारखा पाहुणा होतो. जो वाणीचा, मनाचा आणि पोटातून येणाऱ्या वेगाचा संयम राखतो, तो खरा श्रेष्ठ आहे.
उपस्थवेगं सहते स स्वर्गी जायते नरः । येषां गुणेषु संतोषो वाणी येषां श्रुतं प्रति
जो इंद्रियांचा वेग सहन करतो, तो स्वर्गात जन्म घेतो. ज्यांना आपल्या गुणांमध्ये समाधान आहे आणि ज्यांची वाणी ऐकलेल्या गोष्टींबद्दल मोजकी असते, तेही तिथे जातात.
परमार्थे मतिर्येषां ते शिष्टाः स्वर्गगामिनः । व्रतं रक्षंति ये कोपाच्छ्रियं रक्षंति मत्सरात्
ज्यांचे मन परमसत्यावर स्थिर आहे, ते श्रेष्ठ आणि स्वर्गाला जाणारे आहेत. जे रागामुळे आपले व्रत आणि मत्सरामुळे आपली कीर्ती सांभाळतात, ते खरे पुण्यवान आहेत.
विद्यां मानापमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः । मतिं रक्षंति ये लोभान्मनो रक्षंति कामतः
जे ज्ञानाचा अभिमान किंवा अपमान यापासून, स्वतःला गर्वापासून, बुद्धीला लोभापासून आणि मनाला कामापासून जपतात, ते खरे पुण्यवान आहेत.
धर्मं रक्षंति दुःसंगात्ते नराः स्वर्गगामिनः । एकादश्यां च विधिवदुपवासपरायणाः
जे वाईट संगतीपासून धर्माचे रक्षण करतात, ते पुरुष स्वर्गाला जातात. आणि जे एकादशीला नीट नियमाने उपवास करतात, त्यांनाही तेच फळ मिळते.
शुक्लेऽसिते च ये विप्र ते नराः स्वर्गगामिनः । मातेव सर्वबालानामौषधं रोगिणा मिव
शुक्ल किंवा कृष्ण पक्ष असो, जे ब्राह्मण एकादशीचे व्रत पाळतात, ते पुरुष स्वर्गाला जातात. जशी आई सर्व मुलांसाठी असते, किंवा औषध आजाऱ्यांसाठी असते, तशीच एकादशी सर्वांसाठी आहे.
रक्षार्थं सर्वलोकानां निर्मितैकादशी तिथिः । एकादशी समं किंचित्पादत्राणं न विद्यते 5.96.
सर्व लोकांचे रक्षण व्हावे म्हणून एकादशी ही तिथी निर्माण झाली आहे. एकादशीच्या पुण्याच्या एका भागाइतकेही दुसरे कोणतेही रक्षण नाही.
तामुपोष्य विधानेन पुरुषाः स्वर्गगामिनः । एकादशेन्द्रियैः पापं यत्कृतं भवति द्विज
जो पुरुष एकादशीचे व्रत नीट पाळतो, तो स्वर्गाला जातो. एकादश इंद्रियांनी केलेले पाप, हे व्रत केल्याने नष्ट होते.
नरो निर्द्धूय तत्तूर्णं प्रीतः स्वर्गतिमान्भवेत् । अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च
तो पुरुष ते पाप लवकरच दूर करून आनंदी होतो आणि स्वर्गप्राप्ती करतो. हजार अश्वमेध यज्ञ आणि शंभर राजसूय यज्ञ देखील—
एकादश्युपवासस्य कलां नार्हंति षोडशीम् । एकतः क्रतवः सर्वे सर्वतीर्थतपांसि च
—एकादशीच्या उपवासाच्या पुण्याच्या सोळाव्या भागाइतकेही होत नाहीत. एकीकडे सर्व यज्ञ आणि सर्व तीर्थातील तप—
महादानादिदानानि व्रतं वैष्णवमेकतः । वैष्णवव्रतजो धर्मो धर्मो यज्ञादिसंभवः
—आणि दुसरीकडे सर्व मोठी आणि लहान दाने, तसेच वैष्णव व्रत; वैष्णव व्रताने मिळणारे पुण्य आणि यज्ञाने मिळणारे पुण्य—
एकत्र तुलितौ धात्रा तत्र पूर्वो भवेद्गुरुः । हरिवासर भक्तानामच्युतानंतभाषिणाम्
—हे दोन्ही एकत्र तौलनिक केले, तर वैष्णव व्रताचे पुण्य मोठे ठरते. हरिवासराला, जे भक्त अच्युताचे अखंड गुणगान करतात—
नाहं शास्ता विशेषेण तेभ्यो विप्र बिभेम्यहम् । येषां पुत्रश्च पौत्रश्च एकादश्यामुपोषितः
—मी त्यांचा विशेष शासक नाही, हे ब्राह्मण. ज्यांच्या मुलांनी आणि नातवंडांनी एकादशीचे व्रत पाळले आहे, त्यांच्यापासून मीही घाबरतो.
सहात्मना स पुरुषाञ्छतमुद्धरते बलात् । उपोषणं ततः कुर्यात्पक्षयोरुभयोरपि
असा पुरुष स्वतःसह शंभर जणांना जबरदस्तीने तारतो. म्हणून दोन्ही पक्षात एकादशीचे व्रत पाळावे.
एकादश्यां स पुरुषो भुक्तिमुक्त्येकभाजनम् । जया च विजया चैव जयंती पापनाशिनी
एकादशीच्या दिवशी तो मनुष्य सुख आणि मोक्ष या दोन्हीचा एकटा लाभार्थी होतो. जया, विजय आणि जयंती या पापांचा नाश करणाऱ्या आहेत.
त्रिस्पृशा वंजुली चैव पक्षसंवर्धिनी वरा । तिलदुग्धा परा ज्ञेया अखंडद्वादशी तथा
त्रिस्पृशा, वंजुली, पक्षसंवर्धिनी आणि वरा; तिळदूध ही श्रेष्ठ समजली जाते, तसेच अखंडद्वादशी देखील.