उद्वासयेच्चेदुद्वास्यं ज्योतिर्ज्योतिषि चात्मनः । अर्चादिषु पदं यत्र श्रद्धावांस्तत्र चार्चयेत्
उद्वासना करायची वेळ आली असेल तर, तो विधी करावा आणि आपल्या मनातील दिव्य प्रकाशात ध्यान करावे; जिथे श्रद्धेने पूजा केली जाते, तिथेच पूजा करावी.
सर्वभूतेष्वात्मनि च सर्वात्मानमवस्थितम् । एवं क्रियायोगपथैः पुमान्वैदिकतांत्रिकैः
सर्व जीवांत आणि स्वतःमध्ये परमात्मा वास करतो हे जाणावे; अशा या कर्ममार्गांनी माणूस वैदिक आणि तांत्रिक सिद्धी प्राप्त करतो.
अर्च्चयेच्च यतः सिद्धिं हरेर्विंदत्यभीप्सिताम् । तामर्चां संप्रतिष्ठाप्य मंदिरं कारयेद्दृढम्
अशा प्रकारे पूजा केल्याने इच्छित सिद्धी हरिकडून मिळते; प्रतिमा स्थापन करून, भक्कम मंदिर उभारावे.
पुष्पोद्यानानि रम्याणि पूजायात्रोत्सवादिकम् । पूजादीनां प्रवाहार्थं महापर्वस्वथान्वहम्
पूजा, उत्सव आणि इतर कार्यांसाठी सुंदर फुलांची बाग तयार करावी; पूजा आणि इतर विधी अखंड चालावेत, विशेषतः मोठ्या सणांना आणि रोजच्या पूजेला.
क्षेत्रापणपुरग्रामान्दत्वा सायुज्यतामियात् । प्रतिष्ठया सार्वभौमं सद्मना भुवनत्रयम्
देवताप्रतिष्ठा केल्यावर, शेतं, बाजार, नगर, गाव अशा सर्व ठिकाणी परमेश्वराशी एकरूपता मिळते; अशा प्रतिष्ठेने, माणूस तीनही लोकांचा स्वामी होतो आणि त्याला सर्वत्र वास करण्याचं सामर्थ्य मिळतं.
पूजादिना ब्रह्मलोकं त्रिभिस्तत्साम्यतामियात् । तमेव नैरपेक्षेण भक्तियोगेन विंदते
पूजा वगैरे कर्मांनी ब्रह्मलोक मिळतो, आणि या तिघांनी त्या लोकासारखं स्थान मिळतं; पण शुद्ध भक्तीने, कोणत्याही अपेक्षेशिवाय, तो परमेश्वरच मिळतो.
भक्तियोगं स लभते एवं यः पूजयेद्धरिम्
जो या प्रकारे हरिची पूजा करतो, त्याला नक्कीच भक्तीमार्ग प्राप्त होतो.
यत्कृष्णप्रणिपातधूलिधवलं तद्वर्ष्म तद्वच्छुभं । ते नेत्रे तपसार्जिते सुरुचिरे याभ्यां हरिर्दृश्यते । सा बुद्धिर्विमलेंदु शंखधवला या माधवव्यापिनी । सा जिह्वा मृदुभाषिणी नृप मुहुर्या स्तौति नारायणम्
जे शरीर कृष्णाच्या चरणरजेनं पावन झालं आहे, तेच मंगल आहे; ज्या डोळ्यांनी तपाने सौंदर्य मिळवलं, त्याच डोळ्यांनी हरि दिसतो; जी बुद्धी पूर्णपणे निर्मळ आणि शंखासारखी शुभ्र आहे, तीच माधवामध्ये विलीन होते; आणि जी जीभ नेहमी मृदू बोलते, तीच राजन, वारंवार नारायणाचं स्तुती करते.
मूलमंत्रेण कर्तव्यं स्त्रीशूद्रैरपि पूजनम् । श्रद्धया स्वगुरूद्दिष्टमार्गेणान्यैश्च वैष्णवः
मूळ मंत्राने स्त्री आणि शूद्रांनीही पूजा करावी, आणि इतर वैष्णवांनीही आपल्या गुरूने सांगितलेल्या मार्गाने, श्रद्धेने पूजन करावं.
इदं ते सर्वमाख्यातं पावनं माधवार्चनम् । विशेषान्माधवे मासि त्वमेतत्कुरु भूपते
हे सर्व माधवाची पावन पूजा तुला सांगितली आहे; विशेषतः माधव महिन्यात, हे तू अवश्य कर, राजन.
सूत उवाच- इत्येवमाकर्ण्य वचो विचित्रं पुण्यं पवित्रं विधिनंदनस्य । प्रणम्य बद्धांजलिराह राजा सकौतुकी भागवतप्रधानः
सूतम्हणाला—विद्हिनंदनाच्या या अद्भुत, पुण्यदायी आणि पवित्र वचनं ऐकून, तो भक्तश्रेष्ठ राजा दोन्ही हात जोडून, नम्रपणे आणि उत्सुकतेने बोलू लागला.
अंबरीष उवाच- समस्तभूमीवलयेश्वरोऽहमव्याहताज्ञो विबुधप्रसेवी । गोविंदपादांबुजदत्तचित्तः स्वचित्तसंतोषितभूमिदेवः
अंबरीष म्हणाला—मी सर्व भूमीचा स्वामी आहे, माझ्या आज्ञेला कुठेही अडथळा नाही, देवही माझी सेवा करतात; माझं मन गोविंदाच्या चरणकमळांमध्ये एकरूप झालं आहे आणि भूमीचा राजा म्हणून माझं मन तृप्त आहे.
विख्यातराजोचितवंशरत्नं निरंतरं धर्मरुचिर्यशस्वी । सौंदर्यशौर्योदयदानशीलः सुपुत्रवानस्मि जितारिवर्गः
मी प्रसिद्ध आहे, राजवंशात जन्मलेला आहे, नेहमी धर्म आणि कीर्तीमध्ये रत असतो; सौंदर्य, शौर्य, दानशीलता, उत्तम वर्तन, चांगले पुत्र आणि शत्रूंवर विजय हे सर्व माझ्याकडे आहे.
केनापि पुण्येन पवित्रबुद्धिर्जातोहमीदृग्गुणसंतश्रीः । इयं पुनः श्रीरिव पुण्यमूर्तिर्लब्धा कुतः कांतिमती च कांता
कुठल्या तरी पुण्यामुळे मी शुद्ध बुद्धीचा आणि अशा सद्गुणांनी व संपत्तीने युक्त झालो; आणि पुन्हा, जणू पुण्याची मूर्तीच, अशी तेजस्वी आणि सुंदर पत्नी मला मिळाली—ही मला कशी मिळाली?
इदं मे सुकृतं सर्वं पुराजन्मनि चेष्टितम् । समादिश मुने सम्यक्सर्वज्ञोसि दयानिधे
हे माझं सर्व सुकृत, आणि पूर्वजन्मी केलेली सर्व कृत्यं—हे मुनी, तू मला योग्य प्रकारे सांग, कारण तू सर्वज्ञ आणि दयाळू आहेस.
नारद उवाच- इयं रूपवती नाम वेश्यासीदन्यजन्मनि । सांप्रतं तव भार्या या सत्याचारातिसुंदरी
नारद म्हणाला—पूर्वजन्मी ही रूपवती नावाची वेश्या होती; आता ती तुझी पत्नी आहे, अत्यंत सुंदर आणि सत्याचरणी आहे.
वेश्याधर्मेण वर्तेत यथोद्दिष्टेन भाविनी । कुर्वती किल कर्माणि शुभानि द्विजशासनात्
ती भविष्यातील मार्गानुसार वेश्या म्हणून वागत होती, आणि द्विजांच्या आज्ञेने नेहमीच शुभ कर्म करत होती.
देवदास इति ख्यातो हेमकारो भवानभूत् । पूर्वजन्मनि वै तस्या रुचेर्भर्ता भुजंगमः
तू पूर्वजन्मी देवदास नावाचा सुवर्णकार होतास; तिच्यासाठी तू भुजंग नावाचा पती होतास.
इयं भवंतं भजते रुची रूपवती पुनः । व्ययार्थमयनं धर्मं स्थिता विज्ञानमुत्तमम्
रूपवती पुन्हा तुझी भक्ती करते, राजन, आणि धर्मात आणि उत्तम ज्ञानात स्थिर राहून, आत्मोन्नतीसाठी तुझी सेवा करते.
आकर्ण्य चैकदा धर्मं वैशाखस्नानसंभवम् । चक्रे धर्मवती तोये स्नानं मेषगते रवौ
एकदा धर्मावतीने वैशाखस्नानाचं पुण्य ऐकून, सूर्य मेष राशीत असताना पाण्यात स्नान केलं.
दानं दत्तवती दक्षा वेश्या रूपवती सदा । ब्राह्मणाय नमस्कारं भक्त्यादरपुरःसरम्
रूपवती वेश्या नेहमीच कुशलतेने दान देत असे, आणि ब्राह्मणाला भक्तीपूर्वक व आदराने नमस्कार करत असे.
स तया देवदासस्त्वं बोधितः स्नेहयंत्रितः । कृतवान्बुद्धितः स्नानं माधवे मासि सादरम्
तुला, देवदास, तिच्या स्नेहामुळे आणि सांगण्यामुळे, समजून उमजून माधव महिन्यात आदराने स्नान केलंस.
तत्र त्रेतायुगस्यादौ तृतीयामाप्यनिर्मलाम् । सुवर्णकारं सोवाच देवदासं तमादरात्
तेथे त्रेतायुगाच्या सुरुवातीला, तिसऱ्या अजूनही अशुद्ध काळात, सुवर्णकाराने आदराने देवदासाला विचारले.
वेश्योवाच- उत्तमं कुरु सौवर्णं मधुसूदनमच्युतम् । पूजयित्वा यवैर्देवमेतैः संतर्प्य चानलम्
वेश्या म्हणाली — मधुसूदन, अच्युत यांची उत्तम सोन्याची मूर्ती तयार कर. या जवांनी देवाची पूजा कर आणि अग्नीला तृप्त कर.
ब्राह्मणाय च दास्यामि ब्राह्मणानामनुज्ञया । दानमेतत्पुराणेषु कथ्यते तत्र चाक्षयम्
मी ही मूर्ती ब्राह्मणांची परवानगी घेऊन ब्राह्मणाला दान देईन. हे दान पुराणांमध्ये सांगितले आहे आणि ते अमर मानले आहे.
अक्षयेति तृतीयासौ ब्राह्मणेभ्यः श्रुतं मया । शुक्ला वैशाखमासस्य तदक्षयफलप्रदम्
अक्षय असे या तिसऱ्या तिथीला म्हणतात, हे मी ब्राह्मणांकडून ऐकले आहे. वैशाख महिन्याच्या शुद्ध पक्षात हे अमर फळ देणारे असते.
अस्यां दास्यामि तं हैमं मधुसूदनमव्ययम् । नारद उवाच- इति तस्य वचः श्रुत्वा मधुरं हेमकारकः
या दिवशी मी ती सोन्याची, नाश न होणारी मधुसूदनाची मूर्ती दान देईन. नारद म्हणाले — तिचे मधुर बोल ऐकून सुवर्णकाराने
चक्रे सुवर्णप्रतिमामच्युतस्यापि सुंदरीम् । सत्यभावेन धर्मार्थमिति चौर्यविवर्जितः
अच्युताची सुंदर सोन्याची मूर्ती बनवली, खरी श्रद्धा ठेवून, धर्मासाठी, आणि चोरी न करता.
यथोद्दिष्टस्य चंद्रस्य प्रतिमां लक्षणान्विताम् । ददौ सा च विधानेन स्नात्वा विप्राय सुंदरीम्
जशी चंद्राच्या गुणांनी युक्त मूर्ती सांगितली होती, तशीच त्याने तयार केली आणि ती वेश्या विधिपूर्वक स्नान करून, सुंदर मूर्ती ब्राह्मणाला दिली.
पूजयित्वा ततस्तस्यामक्षयायां तिथौ नृप
नंतर, त्या अक्षय तिथीला त्या मूर्तीची पूजा केली.