तर्पयेदुदपात्रैर्यो ब्रह्महत्यां व्यपोहति । वैशाखे मासि यः स्नात्वा प्रातर्नद्यां समाहितः
जो मन लावून वैशाख महिन्यात पहाटे नदीत स्नान करून, पाण्याच्या पात्रांनी तर्पण करतो, तो ब्रह्महत्या सारखे पाप दूर करतो.
पूजयित्वा हरिं भक्त्या पुष्पैः कालोद्भवैः फलैः । पूजयेद्ब्राह्मणं शक्त्या पाखंडालापवर्जितः
जो भक्तीने, त्या त्या ऋतूच्या फुलांनी आणि फळांनी हरिची पूजा करतो, त्याने आपल्या सामर्थ्यानुसार, पाखंडी नसलेल्या ब्राह्मणाचीही पूजा करावी.
तर्पयेद्वस्त्रगोदानै रत्नाद्यैर्धनसंचयैः । अन्यद्वित्तं यथाशक्ति स्तोकं स्तोकं समाचरेत्
त्याने वस्त्र, गायी, रत्ने आणि इतर साठवलेल्या संपत्तीने योग्य लोकांचे तृप्ती करावी; आणि आपल्या क्षमतेनुसार, इतर संपत्तीचे थोडे थोडे दान करावे.
पश्चाद्विनिःस्वः पुरुषो माधवे मासि माधवम् । पुष्पार्चनविधानेन पूजयेन्मधुसूदनम्
नंतर, जरी तो निर्धन झाला तरी, माधव महिन्यात, फुलांनी पूजा करण्याच्या विधीने मधुसूदनाची भक्तीने पूजा करावी.
सर्वपापविनिर्मुक्तः पितॄणां तारयेच्छतम् । सजन्मशतसाहस्रं न शोकफलभाग्भवेत्
सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, तो शंभर पिढ्यांना तारतो; आणि शंभर हजार जन्मांपर्यंत त्याला दुःखाचा फळ भोगावा लागत नाही.
न च व्याधिभयं तस्य न दारिद्र्यं न बंधनम् । स विष्णुभक्तो जायेत धन्यो जन्मनिजन्मनि
त्याला ना आजाराचे भय, ना दारिद्र्य, ना बंधन; तो प्रत्येक जन्मात विष्णूभक्त म्हणून जन्माला येतो आणि धन्य होतो.
यावद्युगसहस्राणि शतमष्टोत्तरं भवेत् । तावत्स्वर्गे वसेद्वीर भूपतिश्च पुनर्भवेत्
हे वीर, तो एक लाख आठ हजार युगांपर्यंत स्वर्गात वास करतो आणि पुन्हा पृथ्वीवर राजा होतो.
भूपतेर्विविधान्भोगान्भुक्त्वा चैव यथासुखम् । माधवस्य प्रसादेन माधवे लीयते ततः
राजसत्तेचे विविध सुख उपभोगून, माधवाच्या कृपेने तो शेवटी माधवामध्ये एकरूप होतो.
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि समासान्माधवार्चनम् । वैदिकं तांत्रिकं वापि मिश्रकं पापनाशनम्
राजा, आता मी तुला संक्षिप्तपणे माधवाच्या पूजेचे, वेद, तंत्र किंवा मिश्र अशा सर्व पाप नष्ट करणाऱ्या पूजेचे वर्णन सांगतो.
नह्यंतोऽनंतपारस्य नांतः पूजाविधेर्नृप । अथ संक्षिप्य चोच्येत यथावदनुपूर्वशः
राजा, अनंत, अपार परमेश्वराच्या पूजेचा आणि विधींचा खरा अंत नाही; तरी आता योग्य क्रमाने संक्षिप्तपणे सांगतो.
वैदिकस्तांत्रिको मिश्रः श्रीविष्णोस्त्रिविधो मखः । त्रयाणामीप्सितेनैव विधिना हरिमर्चयेत्
श्रीविष्णूची पूजा तीन प्रकारची आहे: वैदिक, तांत्रिक आणि मिश्र. ज्याला जसा विधी आवडतो, त्याने त्या पद्धतीने हरिची पूजा करावी.
वैदिको मिश्रको वापि विप्रादीनां विधीयते । तांत्रिको विष्णुभक्तस्य शूद्रस्यापि प्रकीर्तितः
वैदिक आणि मिश्र पूजा ब्राह्मण व इतरांसाठी सांगितली आहे; तांत्रिक पूजा मात्र, विष्णूभक्त शूद्रालाही योग्य आहे.
यथा स्वनिगमेनोक्तं द्विजत्वं प्राप्य पूरुषः । यजेच्च विधिवद्विष्णुं ब्रह्मचारी समाहितः
ज्याने आपल्या धर्मशास्त्रानुसार द्विजत्व मिळवले आहे, त्याने ब्रह्मचर्य पाळून, एकाग्रतेने, विधिपूर्वक विष्णूची पूजा करावी.
अर्चयेत्स्थंडिलेऽग्नौ वा सूर्येऽप्सु हृदि वा द्विजे । द्रव्येण भक्तियुक्तेन स्वगुरुं तदनुज्ञया
तो स्थळी, अग्नीमध्ये, सूर्य, पाणी किंवा आपल्या हृदयात, आपल्या गुरूच्या परवानगीने, भक्तीने आणि योग्य वस्तूंनी विष्णूची पूजा करावी.
पूर्वं स्नानं प्रकुर्वीत धौतदंतोंऽगशुद्धये । उभयोरपि च स्नानं मंत्रैर्मृद्ग्रहणादिना
सर्वप्रथम, शरीर आणि दात शुद्ध करण्यासाठी स्नान करावे. दोन्ही प्रकारच्या स्नानात, मंत्र आणि मृत्तिकाग्रहण वगैरे करावे.
संध्योपास्त्यादिकर्माणि वेदतंत्रोदितानि वै । पूजांते कल्पयेत्सम्यक्संकल्पं कर्मपावनम्
संध्योपासना आणि इतर वेद-तंत्र सांगितलेल्या कृत्ये नीट पार पाडावीत; पूजेनंतर, कर्म शुद्ध करणारा संकल्प करावा.
शैली दारुमयी लौही लेप्या लेख्या च सैकती । मनोमयी मणिमयी प्रतिमाष्टविधा स्मृता
प्रतिमा आठ प्रकारच्या असतात: दगडाची, लाकडाची, धातूची, मातीची, रंगवलेली, रेखाटलेली, वाळूची, मनात घडवलेली किंवा रत्नांची.
चलाचलेति द्विविधा प्रतिष्ठा जीवमंदिरम् । उद्वासा वाहनेन स्तः स्थिरायां माधवार्चने
प्रतिष्ठा दोन प्रकारची असते: चल आणि अचल. जीवंत मंदिर स्थापन किंवा वाहनाने होते; माधवाच्या पूजेत अचल प्रतिष्ठा श्रेष्ठ मानली जाते.
अस्थिरायां विकल्पः स्यात्स्थंडिले तु भवेद्द्वयम् । स्नापनं त्वविलेप्यायामन्यत्र परिमार्जनम्
स्थिर नसलेल्या मूर्तीला पूजन करताना कधी कधी शंका येते; पण सपाट जागेवर दोन्ही प्रकार करता येतात. जी मूर्ती लेप लावता येत नाही, तिला स्नान घालावे; इतरत्र फक्त पुसून घ्यावे.
द्रव्यैः प्रसिद्धैर्देवेज्या प्रतिमादिष्वमायिनः । भक्तस्य च यथालब्धैर्भक्तिभावेन चैव हि
देवतेचे आणि मूर्तीचे पूजन प्रसिद्ध वस्तूंनी करावे, हे ज्ञानीजनांनो. भक्ताने ज्या वस्तू मिळवू शकतो, त्या भक्तिभावाने अर्पण केल्या तरी पूजन होते.
स्नानालंकरणं श्रेष्ठमर्चायामेव भूपते । स्थंडिलेष्वपि विन्यासो वह्नावाज्यहुतं हविः
राजन, मूर्तीला स्नान घालणे आणि अलंकार घालणे हे सर्वात उत्तम आहे. सपाट जागेवर योग्य रितीने वस्तू मांडाव्यात, आणि अग्निपूजेत तुपाचा होम करावा.
सूर्ये चाभ्यर्हणं श्रेष्ठं स्थंडिले सलिलादिभिः । श्रद्धयोपहृतं श्रेष्ठं हरौ भक्तेन वार्यपि
सूर्यनारायणाला अर्घ्य अर्पण करणे हे सर्वात श्रेष्ठ आहे; सपाट जागेवर पाणी वगैरे अर्पण करावे. भक्ताने श्रद्धेने हरिला जे काही अर्पण केले, अगदी पाणी जरी असेल तरी ते श्रेष्ठच आहे.
गंधो धूपः सुमनसो दीपोऽन्नाद्यं च किं पुनः । शुचिः संभृतसंभारः प्राग्दर्भैः कल्पितासनः
गंध, धूप, फुले, दिवा आणि नैवेद्य यांचा उल्लेख काय करावा? जो शुद्ध आहे, ज्याने सर्व आवश्यक वस्तू गोळा केल्या आहेत, आणि जो पूर्वेकडे कुशांचे आसन घालतो—
आसीनः प्रागुदग्वक्त्रो ह्यर्चायामथ सम्मुखः । कृतन्यासः कृतन्यासां हर्यर्चां पाणिना स्पृशेत्
तो पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, मूर्तीसमोर बसावा. न्यास करून, योग्य प्रकारे हाताच्या स्पर्शाने हरिची मूर्ती स्पर्श करावी.
कलशं प्रोक्षणीयं च यथावदुपसाधयेत् । तदद्भिर्देवयजनं द्रव्याण्यात्मानमेव च
कलश आणि प्रक्षाळन पात्र नीट तयार करावीत. त्या पाण्याने देवपूजेची जागा, पूजेच्या वस्तू आणि स्वतःलाही शुद्ध करावे.
प्रोक्ष्य पात्राणि त्रीण्यद्भिस्तैस्तैर्द्रव्यैस्तु सादयेत् । पाद्यार्घ्याचमनीयार्थं त्रीणि पात्राणि दापयेत्
तीन पात्रे पाण्याने शिंपडून, योग्य द्रव्यांनी शुद्ध करावीत. पाद्य, अर्घ्य आणि आचमन या तिन्ही साठी तीन पात्रे ठेवावीत.
हृतशीर्ष्णा च शिखया गायत्र्या चाभिमंत्रयेत् । पिंडे वाय्वग्निसंसिद्धे हृत्पद्मस्थां परां विभोः
शिखा डोक्यावर ठेवून आणि गायत्री मंत्राने अभिमंत्रण करावे. वायू आणि अग्नीने शुद्ध केलेल्या मातीच्या गोळ्यात, हृदयकमलात वास करणाऱ्या परम शक्तीचे ध्यान करावे.
अण्वीं जीवकलां ध्यायेन्नादांते सिद्धिभाविताम् । तयात्मभूतया पिंडे व्याप्ते संपूज्य तन्मयः
ध्वनीच्या शेवटी असलेल्या सूक्ष्म जीवशक्तीचे ध्यान करावे, जी सिद्धीने युक्त आहे. ती शक्ती स्वतःच्या रूपाने त्या गोळ्यात व्यापली आहे, असे मानून त्याचे पूजन करावे.
आवाह्यार्चादिषु स्थाप्य न्यस्तां गां तां प्रपूजयेत् । पाद्यार्घ्यस्नानार्हणादीनुपचारान्प्रकल्पयेत्
त्या पृथ्वीचे आवाहन करून, पूजेसाठी स्थापन करावी आणि तिचा सन्मान करावा. पाद्य, अर्घ्य, स्नान, अर्घ्य इत्यादी उपचार अर्पण करावेत.
धर्मादिभिश्च नवभिः कल्पयित्वासनं हरेः । पद्ममष्टदलं तत्र कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम्
धर्मादी नवगुणांनी हरिचे आसन तयार करावे. त्यावर आठ पाकळ्यांचे कमळ ठेवावे, ज्याच्या मध्ये आणि केसरांनी कमळ उजळलेले आहे.