जलान्नशर्कराधेनुतिलधेनुमुखानि च । वित्तमानेन देयानि दानानीप्सितसिद्धये
पाणी, अन्न, साखर, गायी, तिळ, पुन्हा गायी आणि संपत्ती, आपल्या सामर्थ्यानुसार इच्छित फलप्राप्तीसाठी द्यावी.
वैशाखं सकलं मासं नित्यस्नायी जितेंद्रियः । जपन्हविष्यं भुंजानः सर्वपापैः प्रमुच्यते
संपूर्ण वैशाख महिन्यात, जो दररोज स्नान करतो, इंद्रियांवर ताबा ठेवतो आणि हविष्य अन्न खातो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
एकभुक्तमथो नक्तमयाचितमतंद्रितः । माधवे मासि यः कुर्याल्लभते सर्वमीप्सितम्
माधव महिन्यात, जो एकदाच, तेही रात्री, कोणाकडे मागितल्याशिवाय अन्न खातो आणि नेहमी जागरूक राहतो, त्याला सर्व इच्छित फळं मिळतात.
वैशाखे विधिना स्नानद्वयं नद्यादिके बहिः । हविष्यं ब्रह्मचर्यं च भूशय्या नियमस्थितिः
वैशाख महिन्यात, नदी किंवा अशा ठिकाणी दिवसातून दोनदा स्नान करावे, हविष्य अन्न घ्यावे, ब्रह्मचर्य पाळावे, जमिनीवर झोपावे आणि नियम पाळावा.
व्रतं दानं जपो होमो मधुसूदनपूजनम् । अपि जन्मसहस्रोत्थं पापं दहति दारुणम्
व्रत, दान, जप, होम आणि मधुसूदनाची पूजा — या सर्वांनी हजार जन्मांची कठीण पापंही जळून जातात.
यथैव माधवो ध्यातो विनाशयति किल्बिषम् । तथैव माधवे स्नानं नियमेन विनिर्मितम्
जसं माधवाचं ध्यान केल्याने पाप नष्ट होतं, तसंच माधव महिन्यात नियमाने स्नान केल्यानेही पाप नाहीसं होतं.
तीर्थे चानुदिनं स्नानं तिलैश्च पितृतर्पणम् । दानं धर्मघटादीनां मधुसूदनपूजनम्
तीर्थात रोज स्नान करावं, तिळांनी पितरांना तर्पण करावं, धर्मघटासारखी दानं द्यावीत आणि मधुसूदनाची पूजा करावी.
माधवे मासि कुर्वीत मधुसूदनतुष्टिदम् । तिलोदकसुवर्णान्न शर्करांबरभूषणम्
माधव महिन्यात, मधुसूदनाला प्रसन्न करण्यासाठी तिळाचं पाणी, सोनं, अन्न, साखर, वस्त्रं आणि दागिने यांची दानं करावीत.
पादत्राणातपत्रांबु कुंभान्दद्याद्द्विजातिषु । त्रिसंध्यं पूजयेदीशं भक्तितो मधुसूदनम्
पादत्राण, छत्री, पाण्याचे घडे आणि कुंभ ब्राह्मणांना द्यावेत. तीन वेळा संध्याकाळी भक्तीने मधुसूदनाची पूजा करावी.
साक्षाद्विमलया लक्ष्म्या समुपेतं समाहितः । सुवर्णतिलपात्रैश्च ब्राह्मणाञ्छक्तितो बहून्
शुद्ध लक्ष्मीच्या सहवासात, एकाग्र मनाने, आपल्या सामर्थ्यानुसार अनेक ब्राह्मणांना सोनं आणि तिळाच्या पात्रांचं दान करावं.
तर्पयेदुदपात्रैर्यो ब्रह्महत्यां व्यपोहति । वैशाखे मासि यः स्नात्वा प्रातर्नद्यां समाहितः
जो मन लावून वैशाख महिन्यात पहाटे नदीत स्नान करून, पाण्याच्या पात्रांनी तर्पण करतो, तो ब्रह्महत्या सारखे पाप दूर करतो.
पूजयित्वा हरिं भक्त्या पुष्पैः कालोद्भवैः फलैः । पूजयेद्ब्राह्मणं शक्त्या पाखंडालापवर्जितः
जो भक्तीने, त्या त्या ऋतूच्या फुलांनी आणि फळांनी हरिची पूजा करतो, त्याने आपल्या सामर्थ्यानुसार, पाखंडी नसलेल्या ब्राह्मणाचीही पूजा करावी.
तर्पयेद्वस्त्रगोदानै रत्नाद्यैर्धनसंचयैः । अन्यद्वित्तं यथाशक्ति स्तोकं स्तोकं समाचरेत्
त्याने वस्त्र, गायी, रत्ने आणि इतर साठवलेल्या संपत्तीने योग्य लोकांचे तृप्ती करावी; आणि आपल्या क्षमतेनुसार, इतर संपत्तीचे थोडे थोडे दान करावे.
पश्चाद्विनिःस्वः पुरुषो माधवे मासि माधवम् । पुष्पार्चनविधानेन पूजयेन्मधुसूदनम्
नंतर, जरी तो निर्धन झाला तरी, माधव महिन्यात, फुलांनी पूजा करण्याच्या विधीने मधुसूदनाची भक्तीने पूजा करावी.
सर्वपापविनिर्मुक्तः पितॄणां तारयेच्छतम् । सजन्मशतसाहस्रं न शोकफलभाग्भवेत्
सर्व पापांपासून मुक्त होऊन, तो शंभर पिढ्यांना तारतो; आणि शंभर हजार जन्मांपर्यंत त्याला दुःखाचा फळ भोगावा लागत नाही.
न च व्याधिभयं तस्य न दारिद्र्यं न बंधनम् । स विष्णुभक्तो जायेत धन्यो जन्मनिजन्मनि
त्याला ना आजाराचे भय, ना दारिद्र्य, ना बंधन; तो प्रत्येक जन्मात विष्णूभक्त म्हणून जन्माला येतो आणि धन्य होतो.
यावद्युगसहस्राणि शतमष्टोत्तरं भवेत् । तावत्स्वर्गे वसेद्वीर भूपतिश्च पुनर्भवेत्
हे वीर, तो एक लाख आठ हजार युगांपर्यंत स्वर्गात वास करतो आणि पुन्हा पृथ्वीवर राजा होतो.
भूपतेर्विविधान्भोगान्भुक्त्वा चैव यथासुखम् । माधवस्य प्रसादेन माधवे लीयते ततः
राजसत्तेचे विविध सुख उपभोगून, माधवाच्या कृपेने तो शेवटी माधवामध्ये एकरूप होतो.
शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि समासान्माधवार्चनम् । वैदिकं तांत्रिकं वापि मिश्रकं पापनाशनम्
राजा, आता मी तुला संक्षिप्तपणे माधवाच्या पूजेचे, वेद, तंत्र किंवा मिश्र अशा सर्व पाप नष्ट करणाऱ्या पूजेचे वर्णन सांगतो.
नह्यंतोऽनंतपारस्य नांतः पूजाविधेर्नृप । अथ संक्षिप्य चोच्येत यथावदनुपूर्वशः
राजा, अनंत, अपार परमेश्वराच्या पूजेचा आणि विधींचा खरा अंत नाही; तरी आता योग्य क्रमाने संक्षिप्तपणे सांगतो.
वैदिकस्तांत्रिको मिश्रः श्रीविष्णोस्त्रिविधो मखः । त्रयाणामीप्सितेनैव विधिना हरिमर्चयेत्
श्रीविष्णूची पूजा तीन प्रकारची आहे: वैदिक, तांत्रिक आणि मिश्र. ज्याला जसा विधी आवडतो, त्याने त्या पद्धतीने हरिची पूजा करावी.
वैदिको मिश्रको वापि विप्रादीनां विधीयते । तांत्रिको विष्णुभक्तस्य शूद्रस्यापि प्रकीर्तितः
वैदिक आणि मिश्र पूजा ब्राह्मण व इतरांसाठी सांगितली आहे; तांत्रिक पूजा मात्र, विष्णूभक्त शूद्रालाही योग्य आहे.
यथा स्वनिगमेनोक्तं द्विजत्वं प्राप्य पूरुषः । यजेच्च विधिवद्विष्णुं ब्रह्मचारी समाहितः
ज्याने आपल्या धर्मशास्त्रानुसार द्विजत्व मिळवले आहे, त्याने ब्रह्मचर्य पाळून, एकाग्रतेने, विधिपूर्वक विष्णूची पूजा करावी.
अर्चयेत्स्थंडिलेऽग्नौ वा सूर्येऽप्सु हृदि वा द्विजे । द्रव्येण भक्तियुक्तेन स्वगुरुं तदनुज्ञया
तो स्थळी, अग्नीमध्ये, सूर्य, पाणी किंवा आपल्या हृदयात, आपल्या गुरूच्या परवानगीने, भक्तीने आणि योग्य वस्तूंनी विष्णूची पूजा करावी.
पूर्वं स्नानं प्रकुर्वीत धौतदंतोंऽगशुद्धये । उभयोरपि च स्नानं मंत्रैर्मृद्ग्रहणादिना
सर्वप्रथम, शरीर आणि दात शुद्ध करण्यासाठी स्नान करावे. दोन्ही प्रकारच्या स्नानात, मंत्र आणि मृत्तिकाग्रहण वगैरे करावे.
संध्योपास्त्यादिकर्माणि वेदतंत्रोदितानि वै । पूजांते कल्पयेत्सम्यक्संकल्पं कर्मपावनम्
संध्योपासना आणि इतर वेद-तंत्र सांगितलेल्या कृत्ये नीट पार पाडावीत; पूजेनंतर, कर्म शुद्ध करणारा संकल्प करावा.
शैली दारुमयी लौही लेप्या लेख्या च सैकती । मनोमयी मणिमयी प्रतिमाष्टविधा स्मृता
प्रतिमा आठ प्रकारच्या असतात: दगडाची, लाकडाची, धातूची, मातीची, रंगवलेली, रेखाटलेली, वाळूची, मनात घडवलेली किंवा रत्नांची.
चलाचलेति द्विविधा प्रतिष्ठा जीवमंदिरम् । उद्वासा वाहनेन स्तः स्थिरायां माधवार्चने
प्रतिष्ठा दोन प्रकारची असते: चल आणि अचल. जीवंत मंदिर स्थापन किंवा वाहनाने होते; माधवाच्या पूजेत अचल प्रतिष्ठा श्रेष्ठ मानली जाते.
अस्थिरायां विकल्पः स्यात्स्थंडिले तु भवेद्द्वयम् । स्नापनं त्वविलेप्यायामन्यत्र परिमार्जनम्
स्थिर नसलेल्या मूर्तीला पूजन करताना कधी कधी शंका येते; पण सपाट जागेवर दोन्ही प्रकार करता येतात. जी मूर्ती लेप लावता येत नाही, तिला स्नान घालावे; इतरत्र फक्त पुसून घ्यावे.
द्रव्यैः प्रसिद्धैर्देवेज्या प्रतिमादिष्वमायिनः । भक्तस्य च यथालब्धैर्भक्तिभावेन चैव हि
देवतेचे आणि मूर्तीचे पूजन प्रसिद्ध वस्तूंनी करावे, हे ज्ञानीजनांनो. भक्ताने ज्या वस्तू मिळवू शकतो, त्या भक्तिभावाने अर्पण केल्या तरी पूजन होते.