परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं च यत् । तस्मिन्प्रकीर्तिते विष्णौ यत्पापं तत्प्रणश्यतु
परम ब्रह्म, सर्वोच्च धाम, सर्वात पवित्र आणि श्रेष्ठ, त्या विष्णूचं कीर्तन केल्यावर जे काही पाप असेल ते नष्ट होवो.
यत्प्राप्य न निवर्त्तंते गंधस्पर्शादिवर्जिताः । सूरयस्तत्पदं विष्णोस्तत्सर्वं शमयत्वयम्
विष्णूचं ते स्थान, जे मिळवल्यावर साधू पुन्हा परत येत नाहीत, जिथे गंध, स्पर्श वगैरे काहीही राहत नाही, ते स्थान हे सर्व दुःख दूर करो.
पापप्रशमनं स्तोत्रं यः पठेच्छृणुयान्नरः । शारीरैर्मानसैर्वाग्जैः कृतैः पापैः स मुच्यते
जो मनुष्य हे पाप नष्ट करणारं स्तोत्र म्हणतो किंवा ऐकतो, तो शरीर, मन किंवा वाणीने केलेल्या पापांपासून मुक्त होतो.
मुक्तः पापग्रहादिभ्यो याति विष्णोः परं पदम् । तस्मात्पापे कृतं जप्यं स्तोत्रं सर्वाघमर्दनम्
पाप आणि इतर दोषांपासून मुक्त होऊन, तो विष्णूचं परम स्थान मिळवतो. म्हणून, पापासाठी हे स्तोत्र जपावं, कारण ते सर्व दोषांचा नाश करतं.
प्रायश्चित्तमघौघानां पठितव्यं नरोत्तमैः । प्रायश्चित्तैः स्तोत्रवरैर्व्रतैर्नश्यति पातकम्
सर्वोत्तम पुरुषांनी हे स्तोत्र पापांचा प्रायश्चित्त म्हणून म्हणावं. प्रायश्चित्त, उत्तम स्तोत्रं आणि व्रतांनी पाप नष्ट होतं.
ततः कार्याणि संसिद्ध्यै तानि वै भुक्तिमुक्तये । पूर्वजन्मार्जितं पापमैहिकं च नरेश्वर
म्हणून, ही कृत्यं सिद्धीसाठी, भोग आणि मुक्तीसाठी करावीत, राजन, पूर्वजन्मी आणि या जन्मात साठवलेलं पाप दूर करण्यासाठी.
स्तवस्य श्रवणादस्य सद्य एव विलीयते । पापद्रुमकुठारोऽयं पापेंधनदवानलः
या स्तोत्राचं श्रवण केल्यावर पाप लगेच नाहीसं होतं; हे पापाच्या झाडाचा कुऱ्हाड आहे, आणि पापरूपी इंधनाचा दावानळ आहे.
पापराशितमः स्तोम भानुरेष स्तवो नृप । मया प्रकाशितस्तुभ्यं तथा लोकानुकंपया
राजन, हे स्तोत्र पापाच्या अंधाराचा नाश करणारा सूर्य आहे; मी हे तुला लोकांच्या दयेमुळे सांगितलं.
स्तवो योऽयं मया प्राप्तो रहस्यं पितुरादरात् । इतिहासमिमं पुण्यं यः शृणोति नराधिप
हे स्तोत्र, जे मी माझ्या वडिलांकडून प्रेमाने गुप्त स्वरूपात मिळवलं, आणि ही पुण्यकारी कथा, जो कोणी ऐकतो, राजाधिराज,
तस्यापि पुण्यमाहात्म्यं वक्तुं शक्तः स्वयं हरिः । स्वस्ति तेस्तु महाराज गंगायामथ सत्वरम्
त्याचंही पुण्य आणि महात्म्य सांगायला स्वतः हरिही समर्थ आहे. राजन, तुला शुभेच्छा; आता लवकरच—
स्नातुं यामि समायातो मासोऽयं माधवो महान्
मी गंगेत स्नान करायला जातो, कारण हा मोठा माधव महिना आला आहे.
सूत उवाच- यातुं तमुद्यतं नत्वा मुनिं राजा ततो मुदा । विधिं पप्रच्छ संक्षिप्तं स्नानदानक्रियोचितम्
सूतम्हणाले—त्या जाण्यास निघालेल्या ऋषींना वंदन करून, राजाने आनंदाने त्यांना संक्षिप्तपणे स्नान, दान आणि विधी याबद्दल विचारलं.
अंबरीष उवाच- मुने वैशाखमासेऽस्मिन्को विधिः किं तपोऽधिकम् । किं च दानं कथं स्नानं कथं केशवपूजनम्
अंबरीष म्हणाले—मुनिवर, या वैशाख महिन्यात कोणता नियम पाळावा, कोणते तप श्रेष्ठ आहे? कोणते दान द्यावे, कसे स्नान करावे आणि केशवाची पूजा कशी करावी?
कृपया वद विप्रर्षे सर्वज्ञस्त्वं हरिप्रियः । विशेषतोऽपि पूजाया विधिं तीर्थपदे वद
कृपया सांग, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, तू सर्वज्ञ आणि हरिप्रिय आहेस; विशेषतः तीर्थस्थळी पूजेचा नियम सांग.
नारद उवाच-। मेषसंक्रमणे भानोर्माधवे मासि सत्तम । महानद्यां नदीतीरे नदे सरसि निर्झरे
नारद म्हणाले—सूर्य मेष राशीत प्रवेश करतो, त्या माधव महिन्यात, उत्तम राजन, मोठ्या नदीच्या काठी, नदीत, सरोवरात किंवा झऱ्यावर—
देवखातेऽथवा स्नायाद्यथाप्राप्ते जलाशये । दीर्घिका कूप वापीषु नियतात्मा हरिं स्मरन्
देवांनी निर्माण केलेल्या जलाशयात किंवा जिथे पाणी मिळेल तिथे, तलाव, विहीर किंवा बंधाऱ्यात, मन एकाग्र करून, हरिचं स्मरण करत स्नान करावं.
मधुमासस्य शुक्लायामेकादश्यामुपोषितः । पंचदश्यां च वा वीर मेषसंक्रमणेऽपि वा
मधुमासाच्या शुद्ध एकादशीला, किंवा पंधराव्या दिवशी, किंवा मेष संक्रांतीच्या वेळी, हे वीर, उपवास करून,
वैशाखस्नाननियमं ब्राह्मणानामनुज्ञया । मधुसूदनमभ्यर्च्य कुर्यात्सुस्नानपूर्वकम्
ब्राह्मणांची परवानगी घेऊन, वैशाख महिन्यात स्नानाचा नियम पाळावा, मधुसूदनाची पूजा करावी आणि शुद्ध होऊन स्नान करावे.
वैशाखं सकलं मासं मेषसंक्रमणे रवेः । प्रातः सनियमः स्नास्ये प्रीयतां मधुसूदनः
रवि मेष राशीत असताना, संपूर्ण वैशाख महिना, मी सकाळी नियमाने स्नान करीन; मधुसूदन प्रसन्न होवो.
मधुहंतुः प्रसादेन ब्राह्मणानामनुग्रहात् । निर्विघ्नमस्तु मे पुण्यंवैशाखस्नानमन्वहम्
मधुहंतूच्या कृपेने आणि ब्राह्मणांच्या आशीर्वादाने, माझे वैशाख महिन्यातील दररोजचे पुण्यस्नान कोणत्याही अडथळ्याविना पूर्ण होवो.
माधवे मेषगे भानौ मुरारे मधुसूदन । प्रातःस्नानेन मे नाथ यथोक्तफलदो भव
माधव महिन्यात, मेष राशीत सूर्य असताना, हे मुरारि, हे मधुसूदन, माझ्या सकाळच्या स्नानामुळे, प्रभो, तू मला सांगितलेले फळ दे.
यथा ते माधवो मासो वल्लभो मधुसूदन । प्रातःस्नानेन मे तस्मिन्फलदः पापहा भव
जसा माधव महिना तुला प्रिय आहे, हे मधुसूदन, तसाच त्या महिन्यात मी सकाळी स्नान करतो, त्याने तू मला फळ देणारा आणि पाप दूर करणारा हो.
एवमुच्चार्य तत्तीर्थे पादौ प्रक्षाल्य वाग्यतः । स्मरन्नारायणं देवं स्नानं कुर्याद्विधानतः
असे म्हणून त्या तीर्थस्थळी, पाय धुऊन, मौन राहून, नारायणाचे स्मरण करत, विधीपूर्वक स्नान करावे.
तीर्थं प्रकल्पयेद्धीमान्मूलमंत्रमिमं पठन् । ॐनमोनारायणायमूलमंत्र उदाहृतः
शहाण्या माणसाने तीर्थ तयार करताना हा मूलमंत्र म्हणावा: 'ॐ नमो नारायणाय' — हा मूलमंत्र सांगितला आहे.
दर्भपाणिस्तु विधिवदाचांतः प्रणतो भुवि । चतुर्हस्तसमायुक्तं चतुरस्रं समंततः
दर्भ हातात घेऊन, योग्यरीत्या शुद्ध होऊन, जमिनीवर वाकून, चार हात लांब व रुंद, सर्व बाजूंनी समसमान चौकोन तयार करावा.
प्रकल्प्यावाहयेद्गंगां मंत्रेणानेन मानवः । विष्णुपादप्रसूतासि वैष्णवी विष्णुदेवता
ते तयार करून, माणसाने या मंत्राने गंगेला आवाहन करावे: 'तू विष्णूच्या पायातून जन्मलेली आहेस, तू वैष्णवी आहेस, विष्णूची देवी आहेस.'
त्राहि नस्त्वेनसस्तस्मादाजन्ममरणांतिकात् । तिस्रःकोट्योर्द्धकोटी च तीर्थानां वायुरब्रवीत्
'आम्हाला पापापासून, जन्मापासून मृत्यूपर्यंत वाचव. तीन कोटी आणि त्याहून अधिक तीर्थे आहेत,' असे वायूने सांगितले.
दिवि भुव्यंतरिक्षे च तानि ते संति जाह्नवि । नंदिनीत्येव ते नाम वेदेषु नलिनीति च
स्वर्गात, पृथ्वीवर आणि आकाशात, हे जाह्नवी, ती सर्व तीर्थे आहेत; वेदांत तुझे नाव नंदिनी आणि नलिनी असे आहे.
दक्षा पृथ्वी च विहगा विश्वगाथा शिवप्रिया । विद्याधरी महादेवी तथा लोकप्रसादिनी
दक्ष, पृथ्वी, विहगा, विश्वगाथा, शिवप्रिय, विद्याधरी, महादेवी आणि लोकप्रसादिनी अशीही नावे आहेत.
क्षेमंकरी जाह्नवी च शांता शांतिप्रदायिनी । एतानि पुण्यनामानि स्नानकाले प्रकीर्तयेत्
क्षेमकरी, जाह्नवी, शांत आणि शांतिप्रदायिनी — ही पुण्यनावे स्नानाच्या वेळी उच्चारावी.