यथा न जायते प्रेतो मुक्तिः प्रेतत्वतो यथा । ब्राह्मण उवाच- एकादश्यादिभिः पुण्यैर्व्रतैरच्युतकीर्तनैः
कसा माणूस प्रेत होत नाही, आणि प्रेतत्वातून मुक्ती कशी मिळते? ब्राह्मण म्हणाला— एकादशीसारख्या पुण्य व्रतांनी आणि अच्युताचं कीर्तन केल्याने.
देवतातिथिपूजाभिर्गुरुपूजादिभिस्तथा । आचारैः साधुचरितैः श्रुतिस्मृत्युदितैर्दिनैः
देवतांची आणि पाहुण्यांची पूजा, गुरुची सेवा; तसेच शास्त्र आणि स्मृतीने सांगितलेल्या उत्तम आचाराने, साधूंच्या वर्तनाने.
एवं श्राद्धक्रियादानैर्यथाविधिविनिर्मितैः । दयादानदमक्षांतिशीलशिष्टाभिवादनैः
श्राद्धकर्म आणि योग्य रीतीने दान देणे; दया, दान, संयम, क्षमा आणि सज्जनांचा सन्मान यामुळे.
इत्येवमादिभिर्धर्मैः प्रेता न स्युः कुलेऽपि वै । गोविप्रतीर्थामरपर्वताग्र्य नदीनदाश्वत्थतरूननेकशः
अशा आणि अशा धर्मांनी, घरातसुद्धा प्रेतं होत नाहीत; गायी, ब्राह्मण, तीर्थ, देव, पर्वत, नद्या, तलाव, वड यांसारख्या पवित्र ठिकाणीही.
यो वंदते बंधुजने विनीतः प्रेतो न लोके भवतीह नूनम् । क्रमादर्च्चयते युक्तो विशेषादपि मानवः
जो आपल्या नातेवाईकांचा नम्रपणे सन्मान करतो, तो या जगात कधीच प्रेत होत नाही; आणि जो योग्य रीतीने पूजा करतो, विशेषतः माणसांमध्ये.
गंगादिपुण्यतीर्थेषु तस्य पुण्यमनंतकम् । नाहं वर्षसहस्रेषु वक्तुं शक्तः स्वयं विभुः
गंगा आणि इतर पवित्र तीर्थांमध्ये त्याचं पुण्य अनंत असतं; अगदी मी, प्रभू, हजारो वर्षे सांगू शकत नाही.
दर्शनादेव तस्यापि मुक्तः प्रेतत्वतो भवेत् । ऊर्जमूर्जस्वलं मासमथ दामोदरप्रियम्
अशा व्यक्तीचं केवळ दर्शन केल्यानेही प्रेतत्वातून मुक्ती मिळते; मग येतो तो तेजस्वी महिना, जो दामोदराला प्रिय आहे.
तपसामुत्तमं मासं तपो माधववल्लभम् । वैशाखं माधवं मासं मधुसूदनदैवतम्
सर्व तपांमध्ये श्रेष्ठ असा महिना, जो माधवाला प्रिय आहे; वैशाख हा माधवाचा महिना, आणि त्याचा दैवत मधुसूदन आहे.
उत्तमं सर्वमासानां यमेकं मुनयो विदुः । येनैव साधनेन स्यात्सर्वं कृत्यं हि साधितम्
सर्व महिन्यांमध्ये हा एकच महिना श्रेष्ठ आहे, असं ऋषी मानतात; याच्या पालनाने सर्व कर्तव्ये पूर्ण होतात.
ब्रह्मविद्यामताभ्येति सा लक्ष्मीर्विश्वकारिणी । तस्या वासो यतो मासो माधवोऽसौ ततः स्मृतः
या महिन्यामुळे ब्रह्मविद्या प्राप्त होते; लक्ष्मी, जी सर्वांची सर्जक आहे, ज्या महिन्यात माधव वास करतो, त्याला माधव महिना म्हणतात.
न माधवसमो देवो यथा देवेषु निश्चितम् । तथा मासेषु सर्वेषु न मासो माधवप्रियः
माधवासारखा देव नाही, हे देवांमध्ये निश्चित आहे; तसेच सर्व महिन्यांमध्ये माधवापेक्षा प्रिय महिना नाही.
तस्य माधवमासस्य माहात्म्यमपि भक्तितः । श्रुत्वा विमुच्यते प्रेतयोनितः किं विधानतः
माधव महिन्याचं माहात्म्य भक्तीने ऐकलं, तरी प्रेतयोनीतून मुक्ती मिळते— कोणत्याही विधीशिवाय.
सतां संभाषणादेव पुण्यतीर्थनिषेवणात् । नारायणेति पठनात्तन्नामश्रवणादपि
सज्जनांशी बोलणं, पुण्य तीर्थांची यात्रा करणं, 'नारायण' हे नाव उच्चारलं किंवा फक्त ते नाव ऐकलं—
मुच्यते पातकैः सर्वैर्जनो भक्तिपरायणः । यतिष्ये तदहं प्रेता भवतामपि मुक्तये
अशा भक्तिभावाने राहणाऱ्या माणसाचे सर्व पापं नाहीशी होतात. मीही, प्रेत अवस्थेत असतानासुद्धा, तुमच्या मुक्तीसाठी प्रयत्न करीन.
परोपकारजं पुण्यं यतो न स्यान्मखैरपि । प्रेता यामि ततः स्नातुं रेवावारिणि माधवे
इतरांच्या उपकारातून मिळणारं पुण्य, मोठ्या यज्ञांनीही मिळत नाही. म्हणूनच, प्रेत अवस्थेत असतानाही, माधव महिन्यात रेवा नदीत स्नान करायला मी जातो.
मासि मेषस्थिते भानावेतैरनुगतो नरैः । पंचैव ते पुनर्मोहाज्जातपातकसंचयाः
सूर्य मेष राशीत असताना, या लोकांसोबत मी गेलो. त्यातील पाच जणांनी, पुन्हा मोहामुळे, पापांची गाठ बांधली.
स्नातुमायांति वचसा ममैव करुणावतः
माझ्या दयाळू शब्दांमुळे, ते सर्वजण स्नानासाठी येतात.
तावद्भवंतस्तु निदेशतो मे तिष्ठंतु तत्रैव वने विशोकाः । श्रीनर्मदावारिणि यावदेव गत्वा निजस्नानविधिं विहाय
म्हणून, माझ्या सांगण्यावरून, तुम्ही तिथेच त्या वनात, दुःखमुक्त राहा. जोपर्यंत तुम्ही स्वतःच्या स्नानविधीला सोडून, श्री नर्मदेच्या पवित्र पाण्यात गेले नाहीत.
निर्माय पुरुषानपि नाम तस्मात्कुशस्वरूपानिह नर्मदा के । विधानतो माधवमासि दीनान्निमज्जयामीति दया निबद्धः
तिथे, नियमानुसार, मी कुशाच्या मूळांनी पुरुषांची प्रतिमा तयार करीन आणि माधव महिन्यात त्या नर्मदेत दयाळूपणे बुडवीन, 'हेही मुक्त व्हावेत' असं म्हणत.
एवं दिनत्रयेणैव मुक्तिर्वः प्रेतयोनितः । न दर्भबटुकस्नानमात्रेणैव न संशयः
अशा प्रकारे, फक्त तीन दिवसांत, तुम्ही प्रेतयोनीतून मुक्त व्हाल—फक्त कुशाच्या बाहुल्यांना स्नान घालून नाही, यात शंका नाही.
नारद उवाच- एवमुक्तस्ततस्तैस्तु प्रतीतैरपि पूजितः । मुनिशर्मा ययावेतैरनुयातस्तु पंचभिः
नारद म्हणाले—असं सांगितल्यावर, आणि त्यांच्याकडून सन्मान मिळाल्यावर, मुनीशर्मा त्या पाच जणांसह निघून गेला.
तत्र गत्वा ततः प्रातः स्नात्वा कृत्वा तथाविधिम् । स्नापयामास तान्प्रेतान्नामतो दर्भनिर्मितान्
तिथे पोहोचून, सकाळी स्नान करून आणि योग्य विधी केल्यावर, त्याने कुशाच्या बाहुल्यांच्या रूपात त्या प्रेतांना नावाने स्नान घातलं.
स्मृताश्च मुनिना तीर्थे स्नापिता नामतस्तथा । प्रेताः पुण्यवता तेन सद्यो मुक्ता दिवं ययुः
मुनीने त्या तीर्थात त्यांना आठवलं, नावाने स्नान घातलं, आणि त्याच्या पुण्यामुळे ते प्रेत त्वरित मुक्त होऊन स्वर्गात गेले.
ते पापिनः पंच यदैव रेवाजले निमग्ना वचसैव तस्य । श्रीमाधवे मासि विवर्णदेहाः सद्यः सुवर्णैकरुचो बभूवुः
ते पाच पापी, जशी रेवा नदीच्या पाण्यात त्याच्या शब्दांनी बुडवले गेले, माधव महिन्यात, त्यांची फिकट शरीरे लगेचच सोन्यासारखी तेजस्वी झाली.
पापप्रशमनं स्तोत्रं श्राविता मुनिशर्मणा । समक्षं सर्वलोकानां जातास्ते वरकांतयः
पाप नष्ट करणारं स्तोत्र मुनीशर्म्याने म्हटलं; सर्व लोकांच्या समोर, ते सुंदर आणि तेजस्वी झाले.
तत्रस्था मानवास्तांस्तु विरजान्स्नानमात्रतः । न स्पृशंति च राजेंद्र पापिसंसर्गशंकथा
राजेंद्र, तिथे असलेले लोक, फक्त स्नानामुळे शुद्ध झालेल्यांना स्पर्श करत नाहीत, आणि पाप्यांच्या संगाचा काहीही भिती बाळगत नाहीत.
मुनिशर्मानुरोधेन ततो धर्मप्रमाणतः । सद्यो दिव्याभवद्वाणी यदेते विगतैनसः
मुनीशर्म्याच्या विनंतीने आणि धर्माच्या प्रमाणाने, लगेचच दिव्य वाणी ऐकू आली की, हे सर्वजण आता पापमुक्त झाले आहेत.
स्नातानां माधवेमासि मुकुंदहृदयात्मनाम् । पापप्रशमनं स्तोत्रं शृण्वतामिह सादरम्
माधव महिन्यात स्नान केलेल्यांनी, ज्यांचे मन मुकुंदात एकरूप झाले आहे, त्यांनी इथे पाप नष्ट करणारं स्तोत्र आदराने ऐकावं.
चित्रं किमत्र या शुद्धिर्जायते पापसंचयात् । सर्वेषामेव पापानां प्रायश्चित्तमिदं परम्
यात काय आश्चर्य, की इतक्या पापांच्या राशीतून अशी शुद्धता मिळते? सर्व पापांसाठी हेच श्रेष्ठ प्रायश्चित्त आहे.
यत्प्रातर्माधवे मासि भक्त्या तीर्थेऽवगाहनम् । यतः प्रेतास्तु ते पापाः स्नापिता नाममात्रतः
माधव महिन्यात, भक्तीभावाने सकाळी तीर्थात स्नान केल्यामुळेच, त्या पापी प्रेतांना फक्त नावानेही शुद्धता मिळाली.