युष्माकमपि आहारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः । प्रेता ऊचुः - शृणुष्वाहारमस्माकं सर्वसत्वविगर्हितम्
तुमचं अन्न नेमकं काय आहे, हेही मला ऐकायचं आहे. प्रेतं म्हणाली — आमचं अन्न ऐक, जे सगळ्या सजीवांना तुच्छ वाटतं.
यं श्रुत्वा निंदसे ब्रह्मन्भूयोभूयश्च नित्यशः । श्लेष्ममूत्रपुरीषेण योषिदंगमलेन च
हे ऐकून, ब्राह्मण, तू पुन्हा पुन्हा आम्हाला निंदशील. आमचं अन्न म्हणजे कफ, मूत्र, विष्ठा आणि स्त्रियांच्या शरीरातील घाण.
गृहाणित्यक्तशौचानि तानि भुंजंति तत्र वै । स्त्रीदग्धानि प्रकीर्णानि प्रकीर्णायस्कराणि च
घरात उरलेलं, अशुद्ध असलेलं आणि जे तिथे खाल्लं जातं, ते प्रेतं खातात. स्त्रियांनी जाळलेलं, विखुरलेलं आणि उरलेसुरलेही ते खातात.
कुत्सितानि मलेनापि प्रेता वै तत्र भुंजते । माधवं यत्र नार्चंति स्त्रीजितानि गृहाणि च
प्रेतं तिथे अगदी घाण, मलही खातात. जिथे माधवाची पूजा होत नाही आणि जिथे घरावर स्त्रियांचं वर्चस्व असतं, तिथेच हे घडतं.
दया क्षांतिविहीनानि प्रेतास्तत्रैव भुंजते । यत्राभद्रा गृहे वाचः शौचहीनाश्च योषितः
ज्यांच्या मनात दया आणि संयम नाही, तिथेच त्या घरातील अन्न प्रेतांनी खातात; जिथे घरात वाईट बोलले जाते आणि स्त्रियांमध्ये शुद्धता नसते.
कलहो यत्र सततं प्रेतास्ते तत्र भुंजते । न यत्र जामयो गेहे पूज्यंते न वराः स्त्रियः
जिथे नेहमी भांडणं चालू असतात, तिथे प्रेतं अन्न खातात; ज्या घरात सूनांना सन्मान मिळत नाही आणि चांगल्या स्त्रियांना आदर दिला जात नाही.
यत्र दुर्जनसंसर्गस्तत्र भोक्ष्यामहे वयम् । न यत्र हरिसेवा वा न कथा यत्र वैष्णवी
जिथे वाईट लोकांचा संग असतो, तिथे आम्ही प्रेतं अन्न खातो; जिथे हरिची सेवा नाही, किंवा वैष्णव कथा ऐकली जात नाही.
न यत्र वैष्णवी प्रीतिः प्रेता वै तत्र भुंजते । येषामेवं गृहे प्रीता भुंजते तेऽपि सत्वरम्
ज्या घरात वैष्णव भक्ती नाही, तिथेच प्रेतं अन्न खातात; पण ज्या घरात अशी भक्ती असते, तिथेही ते लवकरच खातात.
प्रेता भवंति पापेन निजवंशविनाशकाः । तस्य मे जायते ब्रह्मन्वदतो भोजनं निजम्
पापामुळे प्रेतं जन्माला येतात आणि आपल्या वंशाचा नाश करतात; हे ब्राह्मण, अशा माणसाच्या बोलण्याने माझ्या अन्नाचा जन्म होतो.
अस्मात्पापतरं चान्यत्किंचिद्वक्तुं न शक्यते । निर्विण्णः प्रेतभावेन पृच्छामि त्वां दृढव्रतम्
यापेक्षा मोठं पाप दुसरं काहीच नाही; प्रेत होण्याच्या यातनेने मी खचून, तुझ्या कडून विचारतो, जो व्रतात दृढ आहेस.
यथा न जायते प्रेतो मुक्तिः प्रेतत्वतो यथा । ब्राह्मण उवाच- एकादश्यादिभिः पुण्यैर्व्रतैरच्युतकीर्तनैः
कसा माणूस प्रेत होत नाही, आणि प्रेतत्वातून मुक्ती कशी मिळते? ब्राह्मण म्हणाला— एकादशीसारख्या पुण्य व्रतांनी आणि अच्युताचं कीर्तन केल्याने.
देवतातिथिपूजाभिर्गुरुपूजादिभिस्तथा । आचारैः साधुचरितैः श्रुतिस्मृत्युदितैर्दिनैः
देवतांची आणि पाहुण्यांची पूजा, गुरुची सेवा; तसेच शास्त्र आणि स्मृतीने सांगितलेल्या उत्तम आचाराने, साधूंच्या वर्तनाने.
एवं श्राद्धक्रियादानैर्यथाविधिविनिर्मितैः । दयादानदमक्षांतिशीलशिष्टाभिवादनैः
श्राद्धकर्म आणि योग्य रीतीने दान देणे; दया, दान, संयम, क्षमा आणि सज्जनांचा सन्मान यामुळे.
इत्येवमादिभिर्धर्मैः प्रेता न स्युः कुलेऽपि वै । गोविप्रतीर्थामरपर्वताग्र्य नदीनदाश्वत्थतरूननेकशः
अशा आणि अशा धर्मांनी, घरातसुद्धा प्रेतं होत नाहीत; गायी, ब्राह्मण, तीर्थ, देव, पर्वत, नद्या, तलाव, वड यांसारख्या पवित्र ठिकाणीही.
यो वंदते बंधुजने विनीतः प्रेतो न लोके भवतीह नूनम् । क्रमादर्च्चयते युक्तो विशेषादपि मानवः
जो आपल्या नातेवाईकांचा नम्रपणे सन्मान करतो, तो या जगात कधीच प्रेत होत नाही; आणि जो योग्य रीतीने पूजा करतो, विशेषतः माणसांमध्ये.
गंगादिपुण्यतीर्थेषु तस्य पुण्यमनंतकम् । नाहं वर्षसहस्रेषु वक्तुं शक्तः स्वयं विभुः
गंगा आणि इतर पवित्र तीर्थांमध्ये त्याचं पुण्य अनंत असतं; अगदी मी, प्रभू, हजारो वर्षे सांगू शकत नाही.
दर्शनादेव तस्यापि मुक्तः प्रेतत्वतो भवेत् । ऊर्जमूर्जस्वलं मासमथ दामोदरप्रियम्
अशा व्यक्तीचं केवळ दर्शन केल्यानेही प्रेतत्वातून मुक्ती मिळते; मग येतो तो तेजस्वी महिना, जो दामोदराला प्रिय आहे.
तपसामुत्तमं मासं तपो माधववल्लभम् । वैशाखं माधवं मासं मधुसूदनदैवतम्
सर्व तपांमध्ये श्रेष्ठ असा महिना, जो माधवाला प्रिय आहे; वैशाख हा माधवाचा महिना, आणि त्याचा दैवत मधुसूदन आहे.
उत्तमं सर्वमासानां यमेकं मुनयो विदुः । येनैव साधनेन स्यात्सर्वं कृत्यं हि साधितम्
सर्व महिन्यांमध्ये हा एकच महिना श्रेष्ठ आहे, असं ऋषी मानतात; याच्या पालनाने सर्व कर्तव्ये पूर्ण होतात.
ब्रह्मविद्यामताभ्येति सा लक्ष्मीर्विश्वकारिणी । तस्या वासो यतो मासो माधवोऽसौ ततः स्मृतः
या महिन्यामुळे ब्रह्मविद्या प्राप्त होते; लक्ष्मी, जी सर्वांची सर्जक आहे, ज्या महिन्यात माधव वास करतो, त्याला माधव महिना म्हणतात.
न माधवसमो देवो यथा देवेषु निश्चितम् । तथा मासेषु सर्वेषु न मासो माधवप्रियः
माधवासारखा देव नाही, हे देवांमध्ये निश्चित आहे; तसेच सर्व महिन्यांमध्ये माधवापेक्षा प्रिय महिना नाही.
तस्य माधवमासस्य माहात्म्यमपि भक्तितः । श्रुत्वा विमुच्यते प्रेतयोनितः किं विधानतः
माधव महिन्याचं माहात्म्य भक्तीने ऐकलं, तरी प्रेतयोनीतून मुक्ती मिळते— कोणत्याही विधीशिवाय.
सतां संभाषणादेव पुण्यतीर्थनिषेवणात् । नारायणेति पठनात्तन्नामश्रवणादपि
सज्जनांशी बोलणं, पुण्य तीर्थांची यात्रा करणं, 'नारायण' हे नाव उच्चारलं किंवा फक्त ते नाव ऐकलं—
मुच्यते पातकैः सर्वैर्जनो भक्तिपरायणः । यतिष्ये तदहं प्रेता भवतामपि मुक्तये
अशा भक्तिभावाने राहणाऱ्या माणसाचे सर्व पापं नाहीशी होतात. मीही, प्रेत अवस्थेत असतानासुद्धा, तुमच्या मुक्तीसाठी प्रयत्न करीन.
परोपकारजं पुण्यं यतो न स्यान्मखैरपि । प्रेता यामि ततः स्नातुं रेवावारिणि माधवे
इतरांच्या उपकारातून मिळणारं पुण्य, मोठ्या यज्ञांनीही मिळत नाही. म्हणूनच, प्रेत अवस्थेत असतानाही, माधव महिन्यात रेवा नदीत स्नान करायला मी जातो.
मासि मेषस्थिते भानावेतैरनुगतो नरैः । पंचैव ते पुनर्मोहाज्जातपातकसंचयाः
सूर्य मेष राशीत असताना, या लोकांसोबत मी गेलो. त्यातील पाच जणांनी, पुन्हा मोहामुळे, पापांची गाठ बांधली.
स्नातुमायांति वचसा ममैव करुणावतः
माझ्या दयाळू शब्दांमुळे, ते सर्वजण स्नानासाठी येतात.
तावद्भवंतस्तु निदेशतो मे तिष्ठंतु तत्रैव वने विशोकाः । श्रीनर्मदावारिणि यावदेव गत्वा निजस्नानविधिं विहाय
म्हणून, माझ्या सांगण्यावरून, तुम्ही तिथेच त्या वनात, दुःखमुक्त राहा. जोपर्यंत तुम्ही स्वतःच्या स्नानविधीला सोडून, श्री नर्मदेच्या पवित्र पाण्यात गेले नाहीत.
निर्माय पुरुषानपि नाम तस्मात्कुशस्वरूपानिह नर्मदा के । विधानतो माधवमासि दीनान्निमज्जयामीति दया निबद्धः
तिथे, नियमानुसार, मी कुशाच्या मूळांनी पुरुषांची प्रतिमा तयार करीन आणि माधव महिन्यात त्या नर्मदेत दयाळूपणे बुडवीन, 'हेही मुक्त व्हावेत' असं म्हणत.
एवं दिनत्रयेणैव मुक्तिर्वः प्रेतयोनितः । न दर्भबटुकस्नानमात्रेणैव न संशयः
अशा प्रकारे, फक्त तीन दिवसांत, तुम्ही प्रेतयोनीतून मुक्त व्हाल—फक्त कुशाच्या बाहुल्यांना स्नान घालून नाही, यात शंका नाही.