किं वा केन कृतं कर्म येन प्राप्ता च वैकृतिः । कथमेवं विधाः सर्वे दुःखिनोऽतीव भीषणाः
'काय कर्म केलं किंवा कोणत्या कृतीमुळे तुम्ही असं रूप मिळवलं? तुम्ही सगळे इतके दुःखी आणि भीषण का आहात?'
प्रेता ऊचुः - क्षुत्पिपासार्दिता नित्यं नानादुःखचयाकुलाः । कृतबुद्धे हृदि क्रूरा नष्टसंज्ञा विचेतसः
पिशाच्च म्हणाले, 'आम्ही नेहमीच भूक आणि तहान याने त्रस्त असतो, अनेक दुःखांनी भरलेले, मनात क्रूर विचार असलेले, शुद्धी हरवलेले आणि गोंधळलेले.'
न जानीमो दिशः क्वापि मूढा मानवघातिनः । तदेतद्दुःखमाख्यातमेतदेवासुखं पुनः
'आम्हाला कुठलीही दिशा माहीत नाही, आम्ही गोंधळलेले आणि माणसांचा नाश करणारे; हेच आमचं दुःख आहे, आणि हेच पुन्हा आमचं दु:ख आहे.'
प्रभातमिव संभाति भास्करोदयदर्शनात् । श्रुत्वा नारायणेत्युच्चैर्भाषितं तव कोमलम्
'जसा सूर्य उगवल्यावर सकाळ होते, तसंच तुझ्या मधुर आवाजात 'नारायण' हे नाव मोठ्याने ऐकून आम्हाला आशा वाटली.'
दृष्ट्वा च दर्शनं विप्र शुद्धभावं गता वयम् । दर्शनेनैव ते विप्र नामश्रवणतो हरेः
'तुझं दर्शन झाल्यावर, हे ब्राह्मण, आम्हाला शुद्ध भाव मिळाला; तुझ्या दर्शनाने आणि हरिचं नाव ऐकून आम्ही शुद्ध झालो.'
भवांतरमनुप्राप्ता वयं प्राप्ता दयालवः । विनाशयत्यपयशो बुद्धिं विशदयत्यपि
'आम्ही दुसऱ्या जन्माला आलो, आणि दयाळूपणाचा अनुभव घेतला; अपयश मनाचा नाश करतं, पण दया मन शुद्ध करते.'
प्रतिष्ठापयति प्रायो नृणां वैष्णवदर्शनम् । अहं पर्युषितो नाम सूचकोऽयं द्वितीयकः
सामान्यपणे, विष्णूभक्ताचं दर्शन लोकांना पुण्य मिळवून देतं; मी 'पर्युषित' नावाचा, सूचक म्हणून ओळखला जातो — हे दुसरं नाव आहे.
शीघ्रगो रोधकश्चान्यः पंचमोयं च लेखकः । षष्ठोयमिति वाग्दुष्टः सप्तमोयं विदैवतः
दुसरा म्हणजे 'शीघ्रग', जो अडथळा आणतो; पाचवा 'लेखक', लिहिणारा; सहावा 'वाग्दुष्ट', वाईट बोलणारा; सातवा 'विदैवत', देवद्वेष्टा.
नित्यंयाजनकश्चायमष्टमः कष्टदायकः । मुनिशर्मोवाच- प्रेतानां कर्मजातानां नामानि भवतां कुतः
आठवा म्हणजे 'नित्यं याजनक', नेहमी कर्मकांड घडवणारा आणि 'कष्टदायक', दुःख देणारा. मुनीशर्मा म्हणाला — तुम्हा प्रेतांना ही नावे कशी मिळाली?
किं तत्कारणमुद्दिश्य येन यूयं सनामकाः । प्रेता ऊचुः - मया स्वादु सदा भुक्तं दत्तं पर्युषितं द्विजे
हे नावे का पडली, त्यामागचं कारण काय? प्रेतांनी उत्तर दिलं — मी नेहमी चविष्ट अन्न खाल्लं आणि ब्राह्मणांना मात्र शिळं अन्न दिलं.
आज्ये सति निराज्यं च तेन पर्य्युषितोऽस्म्यहम् । मिथ्यामिथ्यापरच्छिद्र मर्म्मान्वेषी स्वभावतः
तूप असतानाही मी ते दिलं नाही; म्हणून मला 'पर्युषित' म्हणतात. मी नेहमी दुसऱ्यांचे खोटे-खरे दोष आणि गुपिते शोधायचो.
सूचयामास तेनासौ सूचकोऽशुचिरातुरः । शीघ्रं नश्यति विप्रेण याचितः क्षुभितेन वै
म्हणून मी 'सूचक' झालो, अशुद्ध आणि आजारी. ब्राह्मण रागावून काही मागितलं, तर तो लवकरच नष्ट होतो.
एतत्कारणमुद्दिश्य शीघ्रगो द्विजसत्तम । गृहोपरि सदा स्वादुभुक्तमेतेन पापिना
या कारणामुळे, श्रेष्ठ ब्राह्मणा, त्याला 'शीघ्रग' म्हणतात. हा पापी नेहमी घराच्या वरच्या मजल्यावर चविष्ट अन्न खात असे.
एकाकिना कुमनसा तेनासौ रोधकः स्मृतः । मौनेनापि स्थितो नित्यं पादेन लिखते महीम्
एकटा आणि वाईट मनाचा असल्यामुळे त्याला 'रोधक' म्हणतात. तो नेहमी गप्प बसून, पायाने जमिनीवर काहीतरी लिहित असे.
अस्माकमपि पापिष्ठो लेखको लोकसंगतः । गुणिनोयं गुणान्द्वेष्टि निर्गुणे च गुणज्ञताम्
आमच्यातला सगळ्यात पापी म्हणजे 'लेखक', जो लोकांत मिसळतो. गुणी असूनही तो गुणांचा द्वेष करतो, आणि गुण नसलेल्यांतही तो गुण शोधतो.
असंज्ञे ज्ञानयोगी च वाग्दुष्टोसौ ततः स्मृतः । नास्तिक्यभावादनिशं पितृदैवत मानवान्
जाणीव नसतानाही योग जाणणारा म्हणून त्याला 'वाग्दुष्ट' म्हणतात. नास्तिक विचारांमुळे तो कधीच पितरांना किंवा देवांना मान देत नाही.
न मन्यते च सत्कर्म पापस्तेन विदैवतः । सदा याचनको मिथ्या मिथ्यादौर्गत्यदर्शकः
तो चांगल्या कर्मांना महत्त्व देत नाही; म्हणून त्याला 'विदैवत' म्हणतात. तो नेहमी खोटं मागतो आणि आपली दुर्दशा दाखवतो.
सभूतोद्वेजको लुब्धस्तेन याचनकस्त्वयम् । एभिः पूर्वकृतैः पापैर्भुक्त्वा नरकयातनाम्
तो सभेत गोंधळ घालतो, लोभी आहे; म्हणून त्याला 'याजनक' म्हणतात. या सगळ्या पूर्वीच्या पापांमुळे त्याने नरकातली यातना भोगली.
प्रेतास्ते दर्शनादद्य पुनर्जाताः स्म सुस्थिताः । एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तांतसंभवम्
हे प्रेतं आज दर्शनाने पुन्हा चांगल्या अवस्थेत जन्माला आली आहेत. आमच्या सगळ्या कर्मांची हकीकत तुला सांगितली आहे.
प्रश्नं च यदि ते श्रद्धा पृच्छान्यत्कथयामि ते । ब्राह्मण उवाच- ये जीवा भुवि तिष्ठंति सर्वआहारमूलकाः
तुला अजून काही विचारायचं असेल आणि श्रद्धा असेल, तर मी सांगतो. ब्राह्मण म्हणाला — पृथ्वीवर सगळे जीव वेगवेगळ्या अन्नावर जगतात.
युष्माकमपि आहारं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः । प्रेता ऊचुः - शृणुष्वाहारमस्माकं सर्वसत्वविगर्हितम्
तुमचं अन्न नेमकं काय आहे, हेही मला ऐकायचं आहे. प्रेतं म्हणाली — आमचं अन्न ऐक, जे सगळ्या सजीवांना तुच्छ वाटतं.
यं श्रुत्वा निंदसे ब्रह्मन्भूयोभूयश्च नित्यशः । श्लेष्ममूत्रपुरीषेण योषिदंगमलेन च
हे ऐकून, ब्राह्मण, तू पुन्हा पुन्हा आम्हाला निंदशील. आमचं अन्न म्हणजे कफ, मूत्र, विष्ठा आणि स्त्रियांच्या शरीरातील घाण.
गृहाणित्यक्तशौचानि तानि भुंजंति तत्र वै । स्त्रीदग्धानि प्रकीर्णानि प्रकीर्णायस्कराणि च
घरात उरलेलं, अशुद्ध असलेलं आणि जे तिथे खाल्लं जातं, ते प्रेतं खातात. स्त्रियांनी जाळलेलं, विखुरलेलं आणि उरलेसुरलेही ते खातात.
कुत्सितानि मलेनापि प्रेता वै तत्र भुंजते । माधवं यत्र नार्चंति स्त्रीजितानि गृहाणि च
प्रेतं तिथे अगदी घाण, मलही खातात. जिथे माधवाची पूजा होत नाही आणि जिथे घरावर स्त्रियांचं वर्चस्व असतं, तिथेच हे घडतं.
दया क्षांतिविहीनानि प्रेतास्तत्रैव भुंजते । यत्राभद्रा गृहे वाचः शौचहीनाश्च योषितः
ज्यांच्या मनात दया आणि संयम नाही, तिथेच त्या घरातील अन्न प्रेतांनी खातात; जिथे घरात वाईट बोलले जाते आणि स्त्रियांमध्ये शुद्धता नसते.
कलहो यत्र सततं प्रेतास्ते तत्र भुंजते । न यत्र जामयो गेहे पूज्यंते न वराः स्त्रियः
जिथे नेहमी भांडणं चालू असतात, तिथे प्रेतं अन्न खातात; ज्या घरात सूनांना सन्मान मिळत नाही आणि चांगल्या स्त्रियांना आदर दिला जात नाही.
यत्र दुर्जनसंसर्गस्तत्र भोक्ष्यामहे वयम् । न यत्र हरिसेवा वा न कथा यत्र वैष्णवी
जिथे वाईट लोकांचा संग असतो, तिथे आम्ही प्रेतं अन्न खातो; जिथे हरिची सेवा नाही, किंवा वैष्णव कथा ऐकली जात नाही.
न यत्र वैष्णवी प्रीतिः प्रेता वै तत्र भुंजते । येषामेवं गृहे प्रीता भुंजते तेऽपि सत्वरम्
ज्या घरात वैष्णव भक्ती नाही, तिथेच प्रेतं अन्न खातात; पण ज्या घरात अशी भक्ती असते, तिथेही ते लवकरच खातात.
प्रेता भवंति पापेन निजवंशविनाशकाः । तस्य मे जायते ब्रह्मन्वदतो भोजनं निजम्
पापामुळे प्रेतं जन्माला येतात आणि आपल्या वंशाचा नाश करतात; हे ब्राह्मण, अशा माणसाच्या बोलण्याने माझ्या अन्नाचा जन्म होतो.
अस्मात्पापतरं चान्यत्किंचिद्वक्तुं न शक्यते । निर्विण्णः प्रेतभावेन पृच्छामि त्वां दृढव्रतम्
यापेक्षा मोठं पाप दुसरं काहीच नाही; प्रेत होण्याच्या यातनेने मी खचून, तुझ्या कडून विचारतो, जो व्रतात दृढ आहेस.