निर्विण्णमानसो दैवान्नंदनामेह संगतः । एवं पंचापि पापिष्ठाः स्थानमेकमुपागताः
निराश आणि खचलेली मनं घेऊन, त्या पाच पापी जनांची नंदन या ठिकाणी नशिबाने एकत्र भेट झाली.
कः कस्यापि न संपर्कं भोजनाच्छादनादिभिः । न करोति महाभाग विना वार्तां द्विजोत्तम
हे भाग्यवान, त्यातल्या कुणीही कोणाशीही बोलल्याशिवाय, एकत्र जेवण किंवा निवारा यांसारखा कुठलाही संबंध ठेवत नाहीत, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण.
विशंत्येकासने नैव न स्वपंत्येकसंस्तरे । एवं दुःखसमाक्रांता नानातीर्थेषु वै गताः
ते एकाच आसनावर बसत नाहीत, एकाच गादीवर झोपत नाहीत; अशा प्रकारे दुःखाने ग्रासलेले, ते वेगवेगळ्या तीर्थांमध्ये भटकत राहिले.
नास्माकं पातकं घोरं प्रयाति मुनिसत्तम । दृष्ट्वा भवंतं दीप्यंतं प्रसन्नानि मनांसि नः
हे श्रेष्ठ ऋषी, आमचं भीषण पाप काही केल्या जात नाही; पण आपल्याला तेजस्वी रूपात समोर पाहून आमचं मन शांत होतं.
वदंति दुरितप्रांतं साधोस्ते पुण्यदर्शनात् । उपायं वद नः स्वामिन्यथा पापक्षयो हि नः
सज्जनांचं दर्शन झालं की, संकटाचा शेवट होतो असं म्हणतात; हे स्वामी, आमची पापं कशी नाहीशी होतील, याचा उपाय सांगा.
ज्ञायते करुणोऽस्माभिर्विप्र वेदार्थवित्प्रभो । आर्तानां मार्गमाणानां पश्चात्तापमुपेयुषाम्
हे वेदज्ञ प्रभू, आम्ही तुमची करुणा ओळखली आहे; कारण आम्ही दुःखी, मार्ग शोधणारे आणि पश्चात्तापाने भरलेले आहोत.
मोहादवाप्तपापानां त्वमुद्धर्तासि निश्चितम् । नारद उवाच- तेषामिति वचः श्रुत्वा मुनिशर्मा मुनिस्ततः
मोहामुळे पाप केलेल्यांना तुम्ही नक्कीच तारता; नारद म्हणतो—त्यांची ही वचने ऐकून, त्या ऋषी मुनीशर्मा बोलले.
इदमाह विचार्येति करुणावरुणालयः । मुनिशर्मोवाच- यूयमज्ञानतः प्राप्तपातकाः सत्यभाषिणः
करुणेचा सागर असलेल्या मुनीशर्मांनी विचार करून असे सांगितले—तुम्ही सत्य बोलणारे, पण अज्ञानामुळे पाप केलं आहे.
अनुतापयुतास्तस्मादनुग्राह्या मयाधुना । शृणुध्वं मे वचः सत्यमूर्ध्वबाहुर्वदाम्यहम्
तुम्ही आता पश्चात्तापाने भरलेले आहात, म्हणून माझ्या कृपेचे पात्र झाला आहात; मी हात वर करून सत्य सांगतो, माझं बोलणं ऐका.
यन्मयांगिरसः पूर्वं श्रुतं मुनिसमागमे । दृष्टं वेदेषु शास्त्रेषु श्रुतं गुरुमुखात्तथा
पूर्वी मी अत्री, वसिष्ठ वगैरे ऋषींच्या सभेत अंगिरस यांच्याकडून जे ऐकलं, वेद-शास्त्रात जे पाहिलं, आणि गुरुमुखातून जे शिकलो—
विष्णुनाराधितेनादौ स्वयमुक्तं च तत्त्वतः । न तृप्तिरशनादन्या न गुरुर्जनकादपि
—आणि प्रारंभापासून पूजलेल्या विष्णूंनी स्वतः जे सत्य सांगितलं—भूक भागल्याशिवाय समाधान नाही, वडिलांसारखा गुरु नाही.
न पात्रमन्यद्विप्रेभ्यो न देवः केशवात्परः । न गंगया समं तीर्थं न दानं सुरभीसमम्
ब्राह्मणांपेक्षा मोठं दान घेणारं कोणी नाही, केशवापेक्षा मोठा देव नाही; गंगेसारखं तीर्थ नाही, आणि गायीसारखं दान नाही.
न गायत्र्या समं जाप्यं न द्वादश्यासमं व्रतम् । न भार्यया समं मित्रं न धर्मो दयया समः
गायत्रीच्या जपासारखा जप नाही, द्वादशीसारखं व्रत नाही; पत्नीइतका मित्र नाही, दयेसारखा धर्म नाही.
न स्वातंत्र्यसमं सौख्यं गार्हस्थ्यान्नाश्रमो वरः । न सत्यात्परआचारो न संतोषात्परं सुखम्
स्वातंत्र्यासारखं सुख नाही, गृहस्थाश्रमापेक्षा श्रेष्ठ आश्रम नाही; सत्यापेक्षा मोठं आचरण नाही, समाधानापेक्षा मोठं सुख नाही.
न माधवसमो मासो महापापहरः परः । विधिनानुष्ठितो भक्त्या मधुसूदनवल्लभः
माधव मासासारखा महापाप नष्ट करणारा दुसरा महिना नाही; भक्तीने आणि नीट पाळल्यास तो मधुसूदनाला प्रिय आहे.
गंगादिषु च तीर्थेषु विशेषेण सुदुर्लभः । प्रायश्चित्तानि सर्वाणि द्वादशाब्दमुखानि च
गंगा वगैरे तीर्थांमध्येही तो विशेष दुर्मिळ आहे; बारा वर्षे चालणाऱ्या सर्व प्रायश्चित्तांपेक्षा तो श्रेष्ठ आहे.
तावद्गर्जंति पापानि यावन्नायाति माधवः । वैशाखमखिलं मासं यः स्नाति हरितत्परः
माधव मास येईपर्यंत पापं गर्जना करीत राहतात; जो वैशाख महिनाभर हरिभक्तीने स्नान करतो—
हरिपादसमुद्भूते सलिले विमलाशयः । स एव सर्वपापानां हंता दृष्टस्तु पापिभिः
हरिपादस्पर्श झालेल्या पवित्र पाण्यात, निर्मळ मनाने स्नान करणारा, तोच सर्व पापांचा नाश करणारा म्हणून पाप्यांना दिसतो.
निजपापौघनिष्कृत्यै वक्तव्यं तस्य किन्नरैः
त्याच्या सगळ्या पापांचा नाश व्हावा म्हणून, किन्नरांनी त्याच्यासाठी हे बोलावं.
मासे तु वै माधवसंज्ञकेऽस्मिन्यः स्नाति पापैः स विमुच्यते हि । मेषस्थिते संप्रति नर्मदायाः शर्मप्रदे वारिणि वारिताघे
या माधव नावाच्या महिन्यात जो कोणी स्नान करतो, तो खरोखर पापमुक्त होतो; मेष राशीत सूर्य असताना, नर्मदेच्या आनंद देणाऱ्या पाण्यात स्नान केल्याने पापीही शुद्ध होतात.
दुर्लभा हि महानद्यो माधवे मासि सर्वशः । ततोऽपि दुर्लभा गंगा रेवा च यमुना तथा
माधव महिन्यात मोठ्या नद्या सर्वत्र सहज मिळत नाहीत; त्याहूनही दुर्मिळ म्हणजे गंगा, रेवा आणि यमुना.
एतासु तिसृषु प्रायः प्राप्यैकामपि सादरम् । यः स्नाति माधवे मासि विपापः स हरिं व्रजेत्
या तिघींमध्ये, जरी एक नदी श्रद्धेने गाठली आणि माधव महिन्यात स्नान केलं, तर तो मनुष्य पापमुक्त होऊन श्रीहरीकडे जातो.
तस्मादहो सह मया सुकृतैकसारे वैशाखमासि च भवंत उपेत्य रेवाम् । मज्जंतु पातककृतो मुनिवृंदजुष्टे रेवाजले निखिलपापभयापहत्यै
म्हणून मित्रांनो, माझ्यासोबत पुण्याच्या मूळात, वैशाख महिन्यात रेवेवर या; ज्यांनी पाप केलंय त्यांनी ऋषीप्रिय रेवेच्या पाण्यात डुबकी मारावी, म्हणजे सर्व पापांचा आणि भीतीचा नाश होईल.
एवमुक्तास्ततः सर्वे मुदिता मुनिना सह । जग्मुस्ते पापिनो रेवां शंसंतोऽद्भुतकारिणीम्
असं सांगितल्यावर, सगळे पापी ऋषीसोबत आनंदाने रेवेवर गेले आणि तिच्या अद्भुत कृत्यांची स्तुती करू लागले.
मुनिशर्मा ततो गच्छंस्तैस्तथानुगतो नरैः । ददर्श पथिसंत्रस्तान्पिशाचानष्ट भीषणान्
मुनिशर्मा त्यांच्या मागे चालत असताना, त्याने वाटेत भटकणारे, भीषण आणि हरवलेले पिशाच्च पाहिले.
कुर्वंतो विविधाञ्छब्दान्भ्रमंतोऽपि ततस्ततः । ऊर्द्ध्वकेशोर्द्ध्वरक्तांश्च कृष्णदंतकृशोदरान्
ती पिशाच्चे वेगवेगळे आवाज करत होती, इकडेतिकडे भटकत होती, त्यांच्या केसांचा फडफडाट, रक्ताने माखलेले, काळ्या दातांचे आणि सुकलेल्या पोटाचे दिसत होते.
अरण्ये कंटकाक्रांते वृक्षपानीयवर्जिते । सम्मुखं धावतो दृष्ट्वा भयसंविग्नमानसः
काट्यांनी भरलेल्या, झाडांच्या पाण्याशिवाय असलेल्या जंगलात, ती पिशाच्चं समोर धावत येताना पाहून त्याच्या मनात भीती भरली.
नमोनारायणायेति रक्षरक्षेति चाब्रवीत्
त्याने म्हटलं, 'नारायणाला नमस्कार! वाचवा, वाचवा!'
नारायणायेति नमोभिधानमाकर्ण्य धर्मैकनिधानमुच्चैः । भवांतरे ते मनसा पिशाचा ययुर्निजादृष्टवशेन लब्धाः
'नारायणाला नमस्कार' असं धर्माच्या खजिन्याला मोठ्याने संबोधलेलं ऐकून, त्या पिशाच्चांनी दुसऱ्या जन्मात आपल्या कर्माच्या जोरावर तिथून निघून गेले.
विनयान्वितमनसो मुनिशर्मा विलोक्य तान् । उवाच मधुराभाषी के यूयं विकृता नराः
मुनिशर्मा नम्र मनाने त्यांना पाहून गोड शब्दात म्हणाला, 'तुम्ही कोण, असे विकृत दिसणारे पुरुष?'