किंचिद्वक्ष्यामि ते राजन्वैशाखस्नानजं फलम् । अस्मत्पितापि नो वक्तुमलं विस्तरतोऽखिलम्
राजा, वैशाख महिन्यातील स्नानाचे फळ मी तुला थोडक्यात सांगतो; माझ्या वडिलांनाही ते सर्व विस्ताराने सांगता आले नाही.
यत्र मज्जनमात्रेण प्रेता मुक्तिमुपागताः । माधवे मासि ते पापा नर्मदासलिले परे
माधव महिन्यात, नर्मदेच्या पाण्यात केवळ स्नान केल्याने, पापांनी ग्रस्त असलेलेही मृतात्मे मुक्तीला पोहोचले.
पुरातीर्थप्रसंगेन भ्रमन्कोपि महीसुरः । मुनिशर्मेति विख्यातो धर्मात्मा सत्यवाञ्छुचिः
एकदा, प्राचीन तीर्थांच्या निमित्ताने फिरताना, मुनीशर्मा नावाचा, धर्मनिष्ठ, सत्यप्रिय आणि शुद्ध असा एक श्रेष्ठ ऋषी प्रवास करत होता.
युक्तः शमदमाभ्यां च क्षांतिसंतोषसंयुतः । युक्तः स पितृकार्येषु श्रुतिस्मृतिविधानवान्
तो मनावर ताबा ठेवणारा, संयमी, क्षमाशील आणि समाधानी होता; पितृकार्ये करीत असे आणि वेद-शास्त्रांचे नियम जाणणारा होता.
युक्तो मधुरवाक्येषु संयुक्तो हरिपूजने । युक्तो वैष्णवसंसर्गे त्रिकालज्ञानवान्मुनिः
तो गोड बोलणारा, हरीच्या पूजेत मन लावणारा, वैष्णवांच्या संगतीत राहणारा आणि त्रिकाळज्ञान असलेला मुनी होता.
स्वकर्मणि रतो धीरो हृदयालुः प्रियाप्रियः । दयालुरतिमेधावी तत्त्वविद्ब्राह्मणप्रियः
तो स्वतःच्या कर्तव्यात रमणारा, धैर्यवान, दयाळू, आपला-परका न मानणारा, करुणावान, अत्यंत बुद्धिमान, तत्त्वज्ञानी आणि ब्राह्मणांना प्रिय होता.
माधवे मासि रेवायां स्नानार्थं प्रतिसंचरन् । अग्रतः पंचपुरुषान्ददर्शातीव दुःखितान्
माधव महिन्यात रेवा नदीवर स्नानासाठी जात असताना, त्याने पुढे पाच अत्यंत दुःखी पुरुष पाहिले.
परस्परमसंसर्गकारिणः कृष्णविग्रहान् । वटच्छायामुपाश्रित्य समासीनानवस्थितान्
ते एकमेकांपासून दूर राहत होते, काळ्या रंगाचे होते आणि वडाच्या झाडाखाली आसरा घेऊन, अस्वस्थपणे बसले होते.
पश्यंतो दिक्षु सर्वासु दुरितोद्विग्नचेतसः । तानालोक्य द्विजश्रेष्ठश्चिंतयामास विस्मितः
सर्व दिशांना पाहत, त्यांच्या मनात दु:खाची छाया होती; त्यांना पाहून तो श्रेष्ठ ब्राह्मण आश्चर्यचकित झाला.
अत्रैते के नरा भीता विपिने दीनचेष्टिताः । चौरा वा विकृताकारा दृश्यंते संगभागिनः
हे कोण माणसं आहेत, जी या जंगलात घाबरून आणि दुःखी वागत आहेत? हे चोर आहेत का, की विचित्र दिसणारे, एकत्र बसलेले लोक आहेत?
परस्परं च भाषंतः कृशाः कृष्णवपुः श्रियः । यावदेवं स विप्राग्र्यो विचारयति धीरधीः
ते आपसात बोलत होते, खूप अशक्त, काळ्या देहाचे आणि तेजहीन होते. तो श्रेष्ठ ब्राह्मण हे सर्व स्थिर मनाने विचार करत होता.
तावदागम्यते सर्वे दूरस्था मुनिमादरात् । बद्धांजलिपुटा भूत्वा प्रणम्योचुरिति स्फुटम्
ते सर्व, जे दूर होते, त्या वेळी आदराने त्या मुनीकडे आले, हात जोडून वाकले आणि स्पष्टपणे बोलू लागले.
पंचपुरुषा ऊचुः - भव्यं भवंतं पुरुषोत्तमं वै विभ्राजमानं चरितेन मान्यम् । मन्यामहे विप्र दयालुमुख्यं वाचं समाकर्णय नोसि मैत्रः
पाच पुरुष म्हणाले — आम्ही तुम्हाला, हे श्रेष्ठ पुरुष, उत्तम, सद्गुणी आणि आचाराने तेजस्वी, आदरणीय समजतो. तुम्ही दयाळू आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण आहात, आमच्याशी मैत्रीपूर्ण वागता, म्हणून आमचे बोलणे ऐका.
संतः प्रतिष्ठा दीनानां दैवादुद्भूतपापिनाम् । आर्तानामार्तिहंतारो दर्शनादेव साधवः
सज्जन हे दुःखी आणि दैवाने पापी बनलेल्या लोकांचे आधार असतात. साधू लोक केवळ त्यांच्या दर्शनानेच दुःखींचे दुःख दूर करतात.
अहं पांचालदेशीयः क्षत्रियो वीरवाहनः । ब्राह्मणं हतवान्मोहाच्छरेण शब्दवेधिना
मी पांचाळ देशातील क्षत्रिय वीरवाहन आहे. अज्ञानामुळे मी एका ब्राह्मणाचा शब्दवेधी बाणाने वध केला.
शिखासूत्रविहीनस्तु तिलकेन विवर्जितः । अटामि जगतीमेनां ब्रह्मघ्नोऽहमिति ब्रुवन्
शिखा, यज्ञोपवीत आणि तिलक नसलेला मी, 'मी ब्राह्मणहंता आहे' असे सांगत या पृथ्वीवर भटकतो.
ब्रह्मघ्नायातिपापाय भिक्षा मह्यं प्रदीयताम् । एवं सर्वेषु तीर्थेषु भ्रमन्नत्रास्मि चागतः
ब्राह्मणहत्येच्या अतिशय मोठ्या पापासाठी मला भिक्षा द्या. मी सर्व तीर्थक्षेत्रांत फिरत फिरत, भीतीने इथे आलो आहे.
ब्रह्महत्या न मेद्यापि प्रयाति मुनिसत्तम । एवं मे वर्षमेकं हि व्यतीतं कुर्वतो विभो
हे श्रेष्ठ मुनी, पवित्र स्थळी गेलो तरी ब्राह्मणहत्येचे पाप माझ्यापासून जात नाही. असे करत करत, प्रभो, माझा एक वर्षाचा काळ गेला.
दह्यमानस्य पापेन शोकाकुलितचेतसः । चंद्रशर्मापरो विप्रो योयं संलक्ष्यते द्विज
पापाने जळणाऱ्या आणि दुःखाने व्याकुळ मन असलेल्या माझ्यासारखा इथे आणखी एक ब्राह्मण आहे — चंद्रशर्मा, ज्याला तुम्ही पाहता.
गुरुघाती स तु ब्रह्मन्मोहाकुलितमानसः । मोहाकुलितचित्तत्वाद्गुरुघातक उच्यते
तो ब्राह्मण, मोहाने मन गोंधळलेला, गुरूचा वध करणारा आहे. मोहाने त्याचे चित्त अस्थिर झाले म्हणून त्याला गुरूघाती म्हणतात.
निवसन्मागधेदेशे संत्यक्तः स्वजनैस्ततः । दैवादसावपि मुने भ्रमन्निह समागतः
तो मागध देशात राहत होता, पण आप्तजनांनी त्याला टाकले. नशिबाने तोही, हे मुनी, भटकता भटकता इथे आला आहे.
शिखासूत्रविहीनस्तु विप्रलिंगविवर्जितः । मया पृष्टस्तु वृत्तांतं सत्यमेवावदद्द्विजः
शिखा, यज्ञोपवीत आणि ब्राह्मणत्वाची चिन्हे नसलेला तो, मी विचारल्यावर, त्याने आपली कहाणी प्रामाणिकपणे सांगितली.
वसता यद्गुरोर्गेहे क्रोधाकुलितचेतसा । महामोहगतेनापि यथा वै घातितो गुरुः
गुरूच्या घरी राहत असताना, रागाने मन अस्वस्थ झाले आणि मोठ्या मोहाने ग्रासले गेले, तेव्हा त्याने गुरूचा वध केला.
तेन पापेन दग्धोऽसौ वर्तते शोकपीडितः । तृतीयोऽयं पुनः स्वामिन्वेदशर्मासमाहितः
त्या पापामुळे तो दुःखाने होरपळत राहतो. तिसरा आहे वेदशर्मा, जो सुद्धा व्याकुळ आहे.
सुरापो ब्राह्मणो जातो मोहाद्वेश्याप्रसंगतः । पृष्टो मयायमपि मे यथावृत्तं तथाब्रवीत्
एक ब्राह्मण, दारू पिण्याचा व्यसनी, मोहाने वाईट स्त्रीच्या संगतीतून जन्मलेला; मी विचारल्यावर त्याने आपली कहाणी जशी घडली तशी सांगितली.
आत्मनश्चेष्टितं सर्वं मनस्तापेन पीडितः । निरस्तः सर्वलोकैश्च भार्याबंधुजनैरपि
आपल्या सर्व वाईट कृत्यांनी मनाने त्रस्त, सर्व लोकांनी आणि पत्नी-बांधवांनी त्याला दूर केले.
तेन पापेन संलिप्तो भ्रमन्नत्रायमागतः । चतुर्थो विधुरो नाम वैश्योऽयं गुरुतल्पगः
त्या पापात अडकून, भटकत तो इथे आला आहे. चौथा आहे विधुर नावाचा वैश्य, ज्याने गुरुपत्नीचा अपराध केला.
मोहान्मासत्रयं यावद्वेश्याभूतां च मातरम् । बुभुजे स विदेहस्थां ज्ञाततत्त्वस्ततश्चरन्
मोहामुळे, तीन महिने त्याने आपल्या आईशी, जी वाईट स्त्री बनून दुसरीकडे राहत होती, संबंध ठेवले; नंतर सत्य कळल्यावर तो भटकू लागला.
दुःखितोऽभ्यागमद्भूमिं भ्रमन्निह मुने पुनः । पंचमोऽयं महापापी पापिसंसर्गकारकः
दुःखी होऊन, तो पुन्हा इथे या भूमीत आला, हे मुनी. पाचवा हा मोठा पापी असून, पापी संगतीचा कारणीभूत आहे.
प्रत्यहं धनलोभेन स्तेयादिकृतवानघम् । वैश्योतिपातकैः क्रांतस्ततस्त्यक्तो जनैः स्वयम्
दररोज धनलोभाने चोरीसारखी पापे केली; वैश्य असून मोठ्या पापांत गुरफटला आणि म्हणून लोकांनी त्याला स्वतःहून टाकले.