यथा हरेर्भीतिभयेन नागा नश्यंति सर्वे निचयास्तथैव । नूनं रवौ मेषगते विभाति स्नानेन तीर्थे च हरिस्तवेन
जसे हरिच्या भीतीने सापांचे सगळे थवे नष्ट होतात, तसेच सूर्य मेष राशीत असताना, तीर्थात स्नान करून आणि हरिचे स्तुतीगीत म्हणल्याने पाप नक्कीच नाहीसे होते.
तेजसा वैनतेयस्य पन्नगा इव पातकाः । विद्रवंति च वैशाखस्नानेनोषसि निश्चितम्
गरुडाच्या तेजाने जसे साप पळून जातात, तसेच वैशाख महिन्यात पहाटे स्नान केल्याने पापे निश्चितपणे दूर पळतात.
तस्माद्देयापि भूपाल दिव्यादेवी पुनः स्वयम् । कृत्वा वैशाखश्रवणं श्रुत्वा पापहरं स्तवम्
म्हणून राजन, वैशाख महिन्यातील व्रत करून आणि पाप नष्ट करणारे स्तोत्र ऐकून, तू दिव्यादेवीला पुन्हा स्वतःहून द्यावी.
भवित्री भर्तुः संयोगसुखसंभोगभागिनी । सुदेवोऽपि स जातोस्ति पांड्यदेशाधिपो बली
ती आपल्या पतीसोबत एकत्र येण्याच्या आनंदात सहभागी होईल; आणि सुदेव, पांड्य देशाचा बलाढ्य राजा, जन्माला येईल.
वैशाखमासि रेवायां स्नानपुण्येन भूपते । तस्मा एव सुतां देहि विशुद्धां स्नानतस्तथा
राजन, वैशाख महिन्यात रेवा नदीत स्नान केल्याने मिळणाऱ्या पुण्यामुळे, त्या स्नानाने शुद्ध झालेली आपली कन्या तू द्यावी.
माधवस्य पुनः स्तोत्रं श्रवणान्माधवस्य च । संदेहो नात्र कर्तव्यो विचित्रं पश्य भूपते
माधवाचे स्तोत्र आणि माधवाचे ऐकून पुन्हा, येथे काहीही शंका ठेवू नकोस; हे अद्भुत पाहा, राजन.
इहामुत्रफलं तस्य समाख्यं पुण्यकर्मणः । नारद उवाच- इत्याकर्ण्यैव मुदितो राजा तमखिलं ततः
येथे आणि पुढच्या जन्मातही त्या पुण्यकर्माचे फळ सांगितले आहे. नारद म्हणाले — हे ऐकून राजा आनंदित झाला आणि सर्व काही तसेच केले.
कारयामास तां पुत्रीं जातूकर्णोदितं विधिम् । वीरसेनेन तेनैव पांड्यदेशाधिपेन सा
राजाने आपल्या मुलीला जातूकर्णाने सांगितलेला विधी करवून घेतला; आणि ती पांड्य देशाच्या अधिपती वीरसेनाने स्वीकारली.
पुराजन्मैकसुहृदा दिव्यादेवी विवाहिता । बुभुजे भूरिविषयांश्चिरं सुचरितव्रता
पूर्वजन्मी दिव्यादेवीचा विवाह तिच्या एकमेव हितचिंतक वीरसेनाशी झाला होता; तिने चांगल्या व्रताचे पालन करत अनेक लोकांचा उपभोग घेतला.
वीरेसेनेन सुहृदा पूर्वजन्मकृतेन च । एतत्ते किंचिदाख्यातमंबरीष समासतः
पूर्वजन्मीचा मित्र वीरसेन आणि त्या जन्मातील तिच्या कर्मामुळे — हे थोडक्यात तुला सांगितले, अम्बरीषा.
वैशाखस्नानमाहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमर्हसि
वैशाख स्नानाचे महात्म्य यापेक्षा आणखी काय ऐकायचे आहे?
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमासमाहात्म्ये चित्रोपाख्याने। त्रिनवतितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील वैशाखमास महात्म्याच्या चित्रोपाख्यानात त्र्याण्णववा अध्याय संपला.
अंबरीष उवाच- पापप्रशमनं स्तोत्रं श्रोतुमिच्छामि तद्विभो । यस्य श्रवणमात्रेण पापराशिर्विलीयते
अम्बरीष म्हणाला — प्रभो, मी ते पाप नष्ट करणारे स्तोत्र ऐकायची इच्छा करतो, ज्याचे केवळ ऐकले तरी पापाचा मोठा ढीग नाहीसा होतो.
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि श्रावितोऽस्मि शुभं विधिम् । विकर्मोपार्जितं यस्य श्रवणादेव हीयते
मी धन्य आहे, मी कृपाप्राप्त आहे, मला ते शुभ विधी ऐकायला मिळाले, ज्याचे ऐकले की वाईट कृत्यांनी मिळालेले पापही कमी होते.
चित्रं किमत्र मधुसूदन दैवतस्य मासस्य पुण्यसवनैरिह माधवस्य । स्नानैरवश्यविहितैरघराशिनाशः स्याद्यस्य नामपठनादपि तस्य लोकः
मधुसूदन, यात काय आश्चर्य आहे? माधव महिन्यात, ठरवलेल्या पवित्र स्नानांमुळे पापांचे ढीग नक्कीच नाहीसे होतात; आणि केवळ त्याचे नाव उच्चारले तरी त्या लोकांना तो दिव्य लोक मिळतो.
तदेव पुण्यं परमं पवित्रं हृद्यं च लोके सुकृतैकलभ्यम् । यदुच्यते केशवनामधेयं मन्ये मुने माधवमासि भव्यम्
या जगात केशवाचे नाव हेच श्रेष्ठ, पवित्र आणि मनाला आनंद देणारे पुण्य आहे, जे फक्त सत्पुरुषांना मिळते. हेच मी, हे मुनी, माधव महिन्याचे खरे सौभाग्य मानतो.
धन्यास्तु ते माधवमासि नाम स्मरंति येऽहो मधुसूदनस्य । तस्यैव मे किंचिदहो चरित्रं पुनः पवित्रं वद विश्वजन्यम्
माधव महिन्यात जे लोक माधवाचे नाव आठवतात, ते खरोखरच धन्य आहेत, हे मधुसूदन. त्याच्या त्या पवित्र आणि विश्वाचा उगम असलेल्या काही लीला पुन्हा सांग, अशी माझी विनंती आहे.
सूत उवाच- वचः समाकर्ण्य हरिप्रियस्य प्रीतो मुनिस्तस्य नृपोत्तमस्य । स माधवस्नानसमुत्सुकोऽपि कथारसेनाह स माधवस्य
सूती म्हणाले—हरीच्या भक्ताचे हे शब्द ऐकून, तो मुनी आनंदित झाला आणि त्या श्रेष्ठ राजाला, माधव महिन्याच्या स्नानाची ओढ असूनही, माधवाच्या कथा ऐकण्यात रमून, बोलू लागला.
नारद उवाच- सत्यं महीपाल मिथो मुकुंदकथारसालापविधिर्विशुद्धः । त्वया समं माधवमासधर्मस्नानाधिकोऽयं हरिदैवतेन
नारद म्हणाले—राजा, आपल्यात मूकुंदाच्या कथा सांगण्याचा हा शुद्ध संवाद, माधव महिन्यातील स्नानाच्या पुण्याहूनही श्रेष्ठ आहे, कारण तो स्वतः हरीने पावन केला आहे.
जीवितं यस्य धर्मार्थं धर्मो हर्यर्थमेव च । अहोरात्राणि पुण्यार्थं तं मन्ये वैष्णवं भुवि
ज्याचे जीवन धर्मासाठी आणि हरीच्या कार्यासाठी समर्पित आहे, जो दिवस-रात्र पुण्य मिळवण्यासाठी घालवतो, त्यालाच मी या पृथ्वीवर खरा वैष्णव मानतो.
किंचिद्वक्ष्यामि ते राजन्वैशाखस्नानजं फलम् । अस्मत्पितापि नो वक्तुमलं विस्तरतोऽखिलम्
राजा, वैशाख महिन्यातील स्नानाचे फळ मी तुला थोडक्यात सांगतो; माझ्या वडिलांनाही ते सर्व विस्ताराने सांगता आले नाही.
यत्र मज्जनमात्रेण प्रेता मुक्तिमुपागताः । माधवे मासि ते पापा नर्मदासलिले परे
माधव महिन्यात, नर्मदेच्या पाण्यात केवळ स्नान केल्याने, पापांनी ग्रस्त असलेलेही मृतात्मे मुक्तीला पोहोचले.
पुरातीर्थप्रसंगेन भ्रमन्कोपि महीसुरः । मुनिशर्मेति विख्यातो धर्मात्मा सत्यवाञ्छुचिः
एकदा, प्राचीन तीर्थांच्या निमित्ताने फिरताना, मुनीशर्मा नावाचा, धर्मनिष्ठ, सत्यप्रिय आणि शुद्ध असा एक श्रेष्ठ ऋषी प्रवास करत होता.
युक्तः शमदमाभ्यां च क्षांतिसंतोषसंयुतः । युक्तः स पितृकार्येषु श्रुतिस्मृतिविधानवान्
तो मनावर ताबा ठेवणारा, संयमी, क्षमाशील आणि समाधानी होता; पितृकार्ये करीत असे आणि वेद-शास्त्रांचे नियम जाणणारा होता.
युक्तो मधुरवाक्येषु संयुक्तो हरिपूजने । युक्तो वैष्णवसंसर्गे त्रिकालज्ञानवान्मुनिः
तो गोड बोलणारा, हरीच्या पूजेत मन लावणारा, वैष्णवांच्या संगतीत राहणारा आणि त्रिकाळज्ञान असलेला मुनी होता.
स्वकर्मणि रतो धीरो हृदयालुः प्रियाप्रियः । दयालुरतिमेधावी तत्त्वविद्ब्राह्मणप्रियः
तो स्वतःच्या कर्तव्यात रमणारा, धैर्यवान, दयाळू, आपला-परका न मानणारा, करुणावान, अत्यंत बुद्धिमान, तत्त्वज्ञानी आणि ब्राह्मणांना प्रिय होता.
माधवे मासि रेवायां स्नानार्थं प्रतिसंचरन् । अग्रतः पंचपुरुषान्ददर्शातीव दुःखितान्
माधव महिन्यात रेवा नदीवर स्नानासाठी जात असताना, त्याने पुढे पाच अत्यंत दुःखी पुरुष पाहिले.
परस्परमसंसर्गकारिणः कृष्णविग्रहान् । वटच्छायामुपाश्रित्य समासीनानवस्थितान्
ते एकमेकांपासून दूर राहत होते, काळ्या रंगाचे होते आणि वडाच्या झाडाखाली आसरा घेऊन, अस्वस्थपणे बसले होते.
पश्यंतो दिक्षु सर्वासु दुरितोद्विग्नचेतसः । तानालोक्य द्विजश्रेष्ठश्चिंतयामास विस्मितः
सर्व दिशांना पाहत, त्यांच्या मनात दु:खाची छाया होती; त्यांना पाहून तो श्रेष्ठ ब्राह्मण आश्चर्यचकित झाला.
अत्रैते के नरा भीता विपिने दीनचेष्टिताः । चौरा वा विकृताकारा दृश्यंते संगभागिनः
हे कोण माणसं आहेत, जी या जंगलात घाबरून आणि दुःखी वागत आहेत? हे चोर आहेत का, की विचित्र दिसणारे, एकत्र बसलेले लोक आहेत?