ब्राह्मणाय पुरा तस्मै गणिकात्वेऽपि संगता । स्नात्वा च माधवे मासि किंचित्तत्रापि यद्ददौ
पूर्वी, गणिका असतानाही, ती त्या ब्राह्मणाच्या सहवासात राहिली; माधव महिन्यात स्नान करून तिथेही तिने थोडं दान दिलं.
तस्य दानस्य सा भुंक्ते स्नानस्य च फलोदयम् । पिबते शीतलं तोयं मिष्टान्नं च तथानिशम्
त्या दानाचे आणि स्नानाचे फळ तिला आता मिळत आहे; ती रोज थंड पाणी आणि स्वादिष्ट अन्न पिते.
दिव्यान्भोगान्प्रभुंजाना वर्तते च प्रभोर्गृहे । भुंजते विधिदत्तं च दुःखशोकादिपीडिता
ती दिव्य सुख उपभोगते आणि प्रभूच्या घरी राहते; दुःख आणि शोकाने त्रस्त असलेले लोक विधीने दिलेले अन्न खातात.
यत्पुरा नरनारीणां गृहभंगरताऽभवत् । तस्यकर्मविपाकोऽयमस्याः किंचिदुपस्थितः
पूर्वी जी पुरुष आणि स्त्रियांच्या घरं फोडण्यात तिला आनंद वाटायचा, त्याच कर्माचे फळ म्हणून थोडं दुःख तिला आता मिळालं आहे.
माधवस्नानमाहात्म्याद्विनैव यमयातनाम् । महापापापि ते वीर सुंदरी सा सुताभवत्
माधव स्नानाच्या महिमेमुळे, मोठं पाप असूनही, तिला यमाच्या यातना न भोगता, हे वीर, ती सुंदर कन्या तुझ्या घरी जन्मली.
एतत्ते सर्वमाख्यातं तव पुत्र्या विचेष्टितम् । सर्वजन्मभवं वीर कर्म दुष्कर्मसंभवम्
हे वीर, तुझ्या कन्येने केलेली सर्व कृत्यं, तिच्या सर्व जन्मांतील पुण्य आणि पाप यांचं फळ, मी तुला सांगितलं आहे.
नारद उवाच- जातूकर्णवचश्चित्रमेवमाकर्ण्य भूपतिः । तमुवाच नमस्कृत्य ज्ञानिनं मुनिमादरात्
नारद म्हणाले — जातूकर्णाचे अद्भुत बोल ऐकून राजाने त्या ज्ञानी ऋषीला आदराने वंदन केले आणि त्याला विचारले.
दिवोदास उवाच- कथमेषा विमुच्येत दुःखादस्मान्मुनेधुना । जातूकर्ण उवाच-। कथयामि महत्पुण्यं येनेयं सुखिता भवेत्
दिवोदास म्हणाला — ऋषीवर, ती या दुःखातून आता कशी मुक्त होईल? जातूकर्ण म्हणाला — मी तुला एक मोठे पुण्य सांगतो, ज्यामुळे ती सुखी होईल.
अप्रकाशमपि प्रायः प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः । स्वल्पमप्यद्भुतं कर्म विकर्मशतनाशनम्
हे सामान्यपणे गुप्त ठेवले जाते, पण मी तुझ्यासमोर ते सांगतो — अगदी थोडेसे, पण अद्भुत असे कर्मसुद्धा शेकडो पापांचा नाश करू शकते.
यथा हरेर्ध्यानबलेन पापं विनाशमायाति महत्समग्रम् । प्रातस्तदा माधवमासदानस्नानेन घोरं विलयं प्रयाति
जसे हरिच्या ध्यानाच्या बळाने मोठे पाप पूर्णपणे नष्ट होते, तसेच सकाळी माधवाचे स्मरण करत स्नान केल्याने भयंकर पापही नाहीसे होते.
यथा हरेर्भीतिभयेन नागा नश्यंति सर्वे निचयास्तथैव । नूनं रवौ मेषगते विभाति स्नानेन तीर्थे च हरिस्तवेन
जसे हरिच्या भीतीने सापांचे सगळे थवे नष्ट होतात, तसेच सूर्य मेष राशीत असताना, तीर्थात स्नान करून आणि हरिचे स्तुतीगीत म्हणल्याने पाप नक्कीच नाहीसे होते.
तेजसा वैनतेयस्य पन्नगा इव पातकाः । विद्रवंति च वैशाखस्नानेनोषसि निश्चितम्
गरुडाच्या तेजाने जसे साप पळून जातात, तसेच वैशाख महिन्यात पहाटे स्नान केल्याने पापे निश्चितपणे दूर पळतात.
तस्माद्देयापि भूपाल दिव्यादेवी पुनः स्वयम् । कृत्वा वैशाखश्रवणं श्रुत्वा पापहरं स्तवम्
म्हणून राजन, वैशाख महिन्यातील व्रत करून आणि पाप नष्ट करणारे स्तोत्र ऐकून, तू दिव्यादेवीला पुन्हा स्वतःहून द्यावी.
भवित्री भर्तुः संयोगसुखसंभोगभागिनी । सुदेवोऽपि स जातोस्ति पांड्यदेशाधिपो बली
ती आपल्या पतीसोबत एकत्र येण्याच्या आनंदात सहभागी होईल; आणि सुदेव, पांड्य देशाचा बलाढ्य राजा, जन्माला येईल.
वैशाखमासि रेवायां स्नानपुण्येन भूपते । तस्मा एव सुतां देहि विशुद्धां स्नानतस्तथा
राजन, वैशाख महिन्यात रेवा नदीत स्नान केल्याने मिळणाऱ्या पुण्यामुळे, त्या स्नानाने शुद्ध झालेली आपली कन्या तू द्यावी.
माधवस्य पुनः स्तोत्रं श्रवणान्माधवस्य च । संदेहो नात्र कर्तव्यो विचित्रं पश्य भूपते
माधवाचे स्तोत्र आणि माधवाचे ऐकून पुन्हा, येथे काहीही शंका ठेवू नकोस; हे अद्भुत पाहा, राजन.
इहामुत्रफलं तस्य समाख्यं पुण्यकर्मणः । नारद उवाच- इत्याकर्ण्यैव मुदितो राजा तमखिलं ततः
येथे आणि पुढच्या जन्मातही त्या पुण्यकर्माचे फळ सांगितले आहे. नारद म्हणाले — हे ऐकून राजा आनंदित झाला आणि सर्व काही तसेच केले.
कारयामास तां पुत्रीं जातूकर्णोदितं विधिम् । वीरसेनेन तेनैव पांड्यदेशाधिपेन सा
राजाने आपल्या मुलीला जातूकर्णाने सांगितलेला विधी करवून घेतला; आणि ती पांड्य देशाच्या अधिपती वीरसेनाने स्वीकारली.
पुराजन्मैकसुहृदा दिव्यादेवी विवाहिता । बुभुजे भूरिविषयांश्चिरं सुचरितव्रता
पूर्वजन्मी दिव्यादेवीचा विवाह तिच्या एकमेव हितचिंतक वीरसेनाशी झाला होता; तिने चांगल्या व्रताचे पालन करत अनेक लोकांचा उपभोग घेतला.
वीरेसेनेन सुहृदा पूर्वजन्मकृतेन च । एतत्ते किंचिदाख्यातमंबरीष समासतः
पूर्वजन्मीचा मित्र वीरसेन आणि त्या जन्मातील तिच्या कर्मामुळे — हे थोडक्यात तुला सांगितले, अम्बरीषा.
वैशाखस्नानमाहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमर्हसि
वैशाख स्नानाचे महात्म्य यापेक्षा आणखी काय ऐकायचे आहे?
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमासमाहात्म्ये चित्रोपाख्याने। त्रिनवतितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील वैशाखमास महात्म्याच्या चित्रोपाख्यानात त्र्याण्णववा अध्याय संपला.
अंबरीष उवाच- पापप्रशमनं स्तोत्रं श्रोतुमिच्छामि तद्विभो । यस्य श्रवणमात्रेण पापराशिर्विलीयते
अम्बरीष म्हणाला — प्रभो, मी ते पाप नष्ट करणारे स्तोत्र ऐकायची इच्छा करतो, ज्याचे केवळ ऐकले तरी पापाचा मोठा ढीग नाहीसा होतो.
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि श्रावितोऽस्मि शुभं विधिम् । विकर्मोपार्जितं यस्य श्रवणादेव हीयते
मी धन्य आहे, मी कृपाप्राप्त आहे, मला ते शुभ विधी ऐकायला मिळाले, ज्याचे ऐकले की वाईट कृत्यांनी मिळालेले पापही कमी होते.
चित्रं किमत्र मधुसूदन दैवतस्य मासस्य पुण्यसवनैरिह माधवस्य । स्नानैरवश्यविहितैरघराशिनाशः स्याद्यस्य नामपठनादपि तस्य लोकः
मधुसूदन, यात काय आश्चर्य आहे? माधव महिन्यात, ठरवलेल्या पवित्र स्नानांमुळे पापांचे ढीग नक्कीच नाहीसे होतात; आणि केवळ त्याचे नाव उच्चारले तरी त्या लोकांना तो दिव्य लोक मिळतो.
तदेव पुण्यं परमं पवित्रं हृद्यं च लोके सुकृतैकलभ्यम् । यदुच्यते केशवनामधेयं मन्ये मुने माधवमासि भव्यम्
या जगात केशवाचे नाव हेच श्रेष्ठ, पवित्र आणि मनाला आनंद देणारे पुण्य आहे, जे फक्त सत्पुरुषांना मिळते. हेच मी, हे मुनी, माधव महिन्याचे खरे सौभाग्य मानतो.
धन्यास्तु ते माधवमासि नाम स्मरंति येऽहो मधुसूदनस्य । तस्यैव मे किंचिदहो चरित्रं पुनः पवित्रं वद विश्वजन्यम्
माधव महिन्यात जे लोक माधवाचे नाव आठवतात, ते खरोखरच धन्य आहेत, हे मधुसूदन. त्याच्या त्या पवित्र आणि विश्वाचा उगम असलेल्या काही लीला पुन्हा सांग, अशी माझी विनंती आहे.
सूत उवाच- वचः समाकर्ण्य हरिप्रियस्य प्रीतो मुनिस्तस्य नृपोत्तमस्य । स माधवस्नानसमुत्सुकोऽपि कथारसेनाह स माधवस्य
सूती म्हणाले—हरीच्या भक्ताचे हे शब्द ऐकून, तो मुनी आनंदित झाला आणि त्या श्रेष्ठ राजाला, माधव महिन्याच्या स्नानाची ओढ असूनही, माधवाच्या कथा ऐकण्यात रमून, बोलू लागला.
नारद उवाच- सत्यं महीपाल मिथो मुकुंदकथारसालापविधिर्विशुद्धः । त्वया समं माधवमासधर्मस्नानाधिकोऽयं हरिदैवतेन
नारद म्हणाले—राजा, आपल्यात मूकुंदाच्या कथा सांगण्याचा हा शुद्ध संवाद, माधव महिन्यातील स्नानाच्या पुण्याहूनही श्रेष्ठ आहे, कारण तो स्वतः हरीने पावन केला आहे.
जीवितं यस्य धर्मार्थं धर्मो हर्यर्थमेव च । अहोरात्राणि पुण्यार्थं तं मन्ये वैष्णवं भुवि
ज्याचे जीवन धर्मासाठी आणि हरीच्या कार्यासाठी समर्पित आहे, जो दिवस-रात्र पुण्य मिळवण्यासाठी घालवतो, त्यालाच मी या पृथ्वीवर खरा वैष्णव मानतो.