एयतामेयतां ब्रह्मन्सुखेन च गृहे मम । वैष्णवं ब्राह्मणं पुण्यमित्युवाच पुनः पुनः
'हा ब्राह्मण माझ्या घरी आनंदाने राहो,' असं तो पुन्हा पुन्हा म्हणाला, कारण विष्णूभक्त ब्राह्मणाचं वास्तव्य हे नेहमीच पुण्यदायक असतं.
सुखेन स्थीयतामत्र गृहोऽयं तव सुव्रत । अद्य धन्योऽस्म्यहं पुण्यो अद्य तीर्थमहं गतः
'इथे सुखाने रहा; हा घर तुझाच आहे, सज्जन. आज मी धन्य झालो, आज माझं जीवन पावन झालं, आज मी तीर्थस्थळी पोहोचलो,' असं मी म्हटलं.
अद्यतीर्थफलं प्राप्तं मया ते विप्र दर्शनात् । गवां स्थानं परं पुण्यं वासस्थानं प्रदर्शितम्
'आज तुझं दर्शन झाल्यामुळे मला तीर्थयात्रेचं फळ मिळालं, ब्राह्मण. गायींचं जे स्थान परम पुण्याचं आहे, तेच मी निवासासाठी दाखवलं.'
अंगसंवाहनं सम्यक्पादौ चैव प्रमर्दितौ । क्षालितौ च पुनस्तोयैः स्नातः पादोदकेन हि
तू त्याच्या अंगाची नीट मालिश केलीस, त्याचे पाय दाबलेस, पुन्हा पाण्याने धुतलेस, आणि त्याने तुझ्या पायधुत्या पाण्याने स्नान केलं.
सद्यो घृतं दधिक्षीरमन्यमन्यं प्रदत्तवान् । ब्राह्मणाय तदा तस्मै त्वं तथाऽदृष्टनोदितः
त्यानंतर लगेच तू त्याला तूप, दही आणि दूध यापैकी प्रत्येक पदार्थ दिलास, जसं रीत आहे तसं.
एवं संतोषितो विप्रस्त्वयैव सह भार्यया । पुत्रैः सार्धं महाभागो वैष्णवो ज्ञानपंडितः
अशा प्रकारे, तुझ्या पत्नी आणि मुलांसह तू त्या विष्णूभक्त, विद्वान ब्राह्मणाचं समाधान केलंस, हे भाग्यवान.
अथ प्रभाते विमले स्नानार्थं मासि माधवे । गंगायां गच्छता तेन तुष्टेन दययाधिपम्
मग सकाळी, स्वच्छ आणि निर्मळ वेळी, माधव महिन्यात, स्नानासाठी गंगेला गेला होतास, तृप्त मनाने, दयाळू राजन्.
वैशाखस्नानमाहात्म्यमुपदिष्टं तवाग्रतः । कारितस्तु यथान्यायं सभार्या तनयो भवान्
वैशाख महिन्यातील स्नानाचे महत्त्व तुला समोरच सांगितले गेले; तू आपल्या पत्नी आणि मुलासह योग्य रीतीने ते केलेस.
यथा न वारिधि समो लोके कोपि जलाशयः । तथा मासो न वैशाखसदृशो माधवप्रियः
जसा समुद्रासारखा दुसरा जलाशय जगात नाही, तसाच माधवाला प्रिय असणारा वैशाख महिन्यासारखा दुसरा महिना नाही.
तावत्पापानि तिष्ठंति निष्प्रत्यूहं कलेवरे । यावत्किल मलध्वंसी मासो नैति स माधवः
माधव महिना, जो सगळ्या अशुद्धी दूर करतो, तो येईपर्यंत पापे शरीरात अडथळ्याविना राहतात.
तस्य वाक्यं समाकर्ण्य वैशाखे सेवनं कृतम् । तुष्टेन मनसा विप्र पूजितो मधुसूदनः
ही वचने ऐकून, तू भक्तीभावाने वैशाखाचे सेवन केलेस; तृप्त मनाने, ब्राह्मण, तू मधुसूदनाची पूजा केलीस.
अवशिष्टदिनान्येव पंचमासस्य तस्य वै । एकादशीं समारभ्य स्नानं च विधिवत्कृतम्
त्या पाचव्या महिन्यात फक्त काही दिवस उरले होते; एकादशीपासून तू नियमाने स्नान केलेस.
ब्राह्मणस्य प्रसंगेन रेवां चानुदिने त्वया । प्रातःस्नानं कृतं विप्र वैशाखे मासि तावता
त्या ब्राह्मणाच्या सांगण्यावरून, वैशाख महिन्यात रोज सकाळी रेवा नदीत तू स्नान केलेस, हे ब्राह्मण.
पूजितो देवदेवेशो मधुहा परमेश्वरः । नैवाप्तः सकलो मासः स्नानार्थं तव पूर्वतः
तू देवांचा देव, मधुहंता, परमेश्वर यांची पूजा केलीस; तरी पूर्वीप्रमाणे संपूर्ण महिन्याचे स्नान पूर्ण झाले नाही.
एवं स्नानं त्वया चीर्णमपि पंचदिनात्मकम् । तेन पुण्येन संगत्या ब्राह्मणस्य विशेषतः
अशी पाच दिवसांचीच स्नानसाधना जरी केलीस, तरी त्या पुण्यामुळे, विशेषतः त्या ब्राह्मणाच्या संगतीने—
गोविंदस्य प्रसादेन त्वं तु ब्राह्मणतां गतः । त्वया तन्मासयोगेन प्राप्तमेतन्महत्कुलम्
गोविंदाच्या कृपेने तुला ब्राह्मणत्व मिळाले; त्या महिन्याच्या संयोगाने हे मोठे कुल तुला प्राप्त झाले.
दुर्ल्लभं भूमिदेवानां सत्यधर्मसमन्वितम् । भार्यापि सुसती प्राप्ता साध्वी सर्वगुणान्विता
हे वंश पृथ्वीवरील देवांनाही दुर्मिळ, सत्य आणि धर्माने युक्त आहे; आणि एक उत्तम, सती, सर्वगुणसंपन्न पत्नी तुला मिळाली.
च्यवनस्य गृहोत्पन्ना सर्वज्ञा ब्रह्मवादिनी । रूपमेव परं स्त्रीणां भूषणं च महामुने
ती च्यवनाच्या घरात जन्मलेली, सर्वज्ञ, ब्रह्मविचार करणारी आहे; स्त्रियांसाठी सौंदर्य हेच खरे अलंकार, हे महर्षे.
शीलमेव द्वितीयं च तृतीयं सत्यमेव च । सदार्यत्वं चतुर्थं तु पंचमं पुण्यमुत्तमम्
शील हे दुसरे, सत्य तिसरे, पतीला नेहमी समर्पित राहणे चौथे, आणि उत्तम पुण्य हे पाचवे अलंकार.
मधुरत्वं तथा षष्ठं शुद्धत्वं सप्तमं महत् । बाह्यांतः सततं स्त्रीणां सर्वाभरणसप्तमम्
मधुरता सहावे, मोठी शुद्धता सातवे—ही बाह्य आणि अंतर्गत दोन्ही—स्त्रियांचे हे सात अलंकार आहेत.
अष्टमं तु पतौ भावः शुश्रूषा नवमं किल । सहिष्णुता च दशमं रतिरेकादशं तथा
पतीवर प्रेम आठवे, सेवा नववे, सहनशीलता दहावे, आणि आपुलकी म्हणजे अकरावे.
पतिव्रतत्वं विप्रेंद्र द्वादशं योषितां स्मृतम् । एतैः संभूषिता भार्या साध्वी ते ब्रह्मवादिनी
ब्राह्मणश्रेष्ठा, पतीव्रतत्व हे स्त्रियांचे बारावे अलंकार मानले गेले आहे; या सर्व गुणांनी सजलेली तुझी पत्नी खरी साध्वी आणि ब्रह्मविचार करणारी आहे.
वैशाखस्नानयोगेन लब्धा पुण्येन सादरम् । किंकिं न दुर्ल्लभतरं प्राप्यते मासि माधवे
वैशाखस्नानाच्या पुण्यामुळे ती सन्मानाने मिळाली; माधव महिन्यात कोणती दुर्मिळ गोष्ट मिळत नाही?
स्नानेन परमेशस्य पूजनेन यथाविधि । अथ मोहप्रमुग्धोसि तृष्णया व्यापितं मनः
स्नान आणि परमेश्वराची योग्य रीतीने पूजा करूनही, तुझे मन मोहाने भरलेले, तृष्णेने व्यापलेले आहे.
पूर्वजन्मनि ते विप्र द्रव्यमेव प्रसंचितम् । न दत्तं ब्राह्मणेभ्यो हि दीनेष्वन्येषु वै त्वया
पूर्वजन्मी तू फक्त धन गोळा केलंस, पण ब्राह्मणांना किंवा इतर गरजू लोकांना ते दिलंस नाहीस.
न बंधुवर्गो नो पुत्रदारेषु च कथंचन । म्रियमाणेन भवता लोभ एव हि चिंतितः
मरणाच्या वेळी तुला आपले नातेवाईक, मुलं किंवा बायको यांची आठवणही आली नाही; फक्त लोभाचं विचार मनात होतं.
न दत्तं न हुतं जप्तं न तीर्थे मरणं कृतम् । न हि नारायणो देवो ध्यानेनाखिल पापहा
तू दान दिलं नाहीस, यज्ञ केला नाहीस, जप केला नाहीस, पवित्र स्थळी मृत्यू आला नाही आणि सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या नारायणाचं ध्यानही केलं नाहीस.
द्रव्येषु विद्यमानेषु कृपणो जायते नरः । अदत्वा म्रियते यस्तु ततो दुःखतरं नुकिम्
ज्याच्याकडे धन आहे पण तो कंजूष आहे आणि दान न देता मरतो, त्यापेक्षा दु:खद दुसरं काय असू शकतं?
तीर्थस्नानादि तपसा कुले जन्मैव लभ्यते । नो दत्तेन विना विप्र किंचिदेवोपतिष्ठति
तीर्थस्नान वगैरे तपामुळे चांगल्या घरात जन्म मिळतो; पण दान केल्याशिवाय, ब्राह्मणा, दुसरं काहीही खरं लाभत नाही.
तस्य पापस्य भावेन दरिद्रत्वमुपागतम् । अपुत्रवान्भवाञ्जातः सततं दुःखपीडितः
त्या पापामुळेच तुला दारिद्र्य आलं; तू मुलाविना जन्म घेतलास आणि नेहमीच दु:ख भोगत राहिलास.