यः स्मरेद्गोपकन्याभिः क्रीडंतं गोव्रजे शुभे । सर्वकामानवाप्नोति सौभाग्यं चैव विंदति
जो कुणी शुभ गोव्रजामध्ये गोपिकांसोबत खेळणाऱ्या त्याचा स्मरण करतो, त्याला सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि उत्तम भाग्य लाभते.
महोपसर्गरोगाद्यैर्युक्तो यस्तु सनातनम् । जेतारं च महारौद्रीं कृत्यां काशीपुरे स्थिताम्
जो मोठ्या संकटांनी किंवा रोगांनी त्रस्त आहे, आणि जो सनातन परमेश्वर व काशीमध्ये राहणाऱ्या भयंकर कृत्याचा संहार करणाऱ्याचे स्मरण करतो, तो मुक्त होतो.
किमत्र बहुनोक्तेन सर्वकालेषु चाप्सु भे । कृष्णाय नम इत्येवं मंत्रमुच्चारयेद्बुधः
याबद्दल जास्त बोलण्याची गरज नाही; सर्व काळी आणि पाण्यात, ज्ञानी माणसाने फक्त 'कृष्णाला नमस्कार' हा मंत्र उच्चारावा.
कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने । प्रणतः क्लेशनाशाय गोविंदाय नमोनमः
कृष्ण, वसुदेवपुत्र, हरि, परमात्मा—शरण आलेल्यांचे दुःख दूर करणाऱ्या गोविंदाला मी वारंवार नमस्कार करतो.
इमं मंत्रं जपन्देवि भक्त्या प्रतिदिनं नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकमवाप्नुयात्
हे देवी, जो मनुष्य हा मंत्र रोज भक्तीने जपतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि विष्णुलोक प्राप्त करतो.
सर्वेषामेव देवानामीश्वरोऽसौ जनार्दनः । रक्षणाय च लोकानामवस्थांतरमेति वै
सर्व देवांचा स्वामी जनार्दन आहे; लोकांचे रक्षण करण्यासाठी तो वेगवेगळ्या रूपे धारण करतो.
त्रिपुरं हंतुकामेन मया संपूजितो हरिः । बुद्धरूपधरः श्रीमान्मोहयामास तद्रिपून्
त्रिपुराचा नाश करण्याच्या इच्छेने मी हरिची पूजा केली; त्याने बुद्धरूप धारण करून त्या शत्रूंना मोहात पाडले.
मोहितास्तेन शास्त्रेण सर्वधर्मविवर्जिताः । नारायणास्त्रेण मया निहता देवशत्रवः
त्या शिक्षणाने मोहात पडून, सर्व धर्मापासून वंचित झालेले ते देवांचे शत्रू मी नारायणास्त्राने नष्ट केले.
अवतीर्य कलावंते ब्राह्मणस्य निवेशने । हनिष्यति तथा रौद्रान्म्लेच्छान्सर्वाञ्जनार्दनः
युगाच्या शेवटी, जनार्दन ब्राह्मणाच्या घरी अवतार घेईल आणि भयंकर म्लेच्छांचा नाश करील.
तैस्तैर्भावैर्मयावस्थाः सर्वाः प्रोक्ता जगत्पतेः । किमन्यच्छ्रोतुकामासि तद्ब्रवीमि शुभानने
जगाच्या स्वामीच्या या सर्व रूपांचे वर्णन मी त्यांच्या स्वभावानुसार केले आहे. अजून तुला काय ऐकायचे आहे, शुभेच्छुक? ते मला सांग.
इति श्रीपाद्मे महापुराणे पंचपंचाशत्साहस्र्यां संहितायामुत्तरखंडे। उमामहेश्वरसंवादे श्रीकृष्णचरिते श्रीकृष्णस्वधामगमननिरूपणंनाम द्विपंचाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीपद्ममहापुराणाच्या उत्तरखंडातील उमामहेश्वर संवादातील 'श्रीकृष्णाच्या स्वधाम गमनाचे वर्णन' हा दोनशे बावन्नावा अध्याय समाप्त झाला.
जैमिनिरुवाच- क्रियायोगस्य तत्वं मे ब्रूहि व्यास महामते । क्रियायोगमहं ज्ञातुमिच्छामि भवदग्रतः
जैमिनी म्हणाला—हे व्यास, महात्म्या, कृयायोगाचे खरे स्वरूप मला सांग. तुझ्याकडून मला कृयायोग जाणून घ्यायची इच्छा आहे.
व्यास उवाच- शरीरं मानुषं विप्र दुर्लभं चात्र भूतले । धीरः शरीरमासाद्य मोक्षार्थं योगमभ्यसेत्
व्यास म्हणाला—हे ब्राह्मण, या पृथ्वीवर मानवी शरीर मिळणे फार दुर्मिळ आहे. ज्याला हे शरीर मिळाले, त्याने मुक्तीसाठी योगाचा अभ्यास करावा.
क्रियायोगध्यानयोगावुभौ योगौ प्रकीर्तितौ । तयोराद्यः क्रियायोगः कुर्वतां सर्वकामदः
कृयायोग आणि ध्यानयोग हे दोन्ही योग म्हणून ओळखले जातात; त्यात कृयायोग हा पहिला असून, तो करणाऱ्याला सर्व इच्छा पूर्ण करून देतो.
गङ्गा श्रीर्विष्णुपूजा च दानानि द्विजसत्तम । ब्राह्मणानां तथा भक्तिर्भक्तिरेकादशी व्रते
गंगा स्नान, विष्णूची पूजा, दान, ब्राह्मणांची भक्ती आणि एकादशीचे व्रत—हे सर्व कृयायोगाचे अंग आहेत.
धात्री तुलस्योर्भक्तिश्च तथा चातिथिपूजनम् । क्रियायोगाङ्गभूतानि प्रोक्तानीति समासतः
आवळा आणि तुळशी यांची भक्ती, तसेच पाहुण्यांचे स्वागत—हे कृयायोगाचे मुख्य भाग आहेत, असे संक्षिप्तपणे सांगितले आहे.
क्रियायोगादृते विप्र ध्यानयोगेन सिद्ध्यति । क्रियायोगरतो याति तद्विष्णोः परमं पदम्
हे ब्राह्मण, कृतीच्या योगाशिवाय ध्यानाच्या योगानेच सिद्धी मिळते; पण जो कृतीच्या योगात रमतो, तो त्या विष्णूच्या परम स्थानाला पोहोचतो.
जैमिनिरुवाच- क्रियायोगाङ्गभूतानि यानि प्रोक्तानि भोः प्रभो । तन्माहात्म्यानि कथय यदि भो मय्यनुग्रहः
जैमिनी म्हणाला— प्रभो, कृतीच्या योगाची जी अंगे सांगितली आहेत, त्यांची महती कृपया मला सांग, जर माझ्यावर तुझा अनुग्रह असेल.
गङ्गायाः के गुणा ब्रह्मन्विष्णुपूजाफलं च किम् । श्रेष्ठानि कानि दानानि का वा भक्तिर्द्विजन्मनाम्
ब्राह्मण, गंगेचे गुण कोणते? विष्णूची पूजा केल्याचे फळ काय? सर्वांत श्रेष्ठ दान कोणते, आणि द्विजांचा भक्तीभाव कसा असावा?
एकादश्याः फलं किंवा धात्रीभक्तिश्च कीदृशी । तुलस्याः कीदृशी भक्तिः किं वा चातिथिपूजनम्
एकादशीचे फळ काय, आणि धात्रीच्या भक्तीचा स्वरूप कसा आहे? तुळशीची भक्ती कशी असावी, आणि अतिथीपूजन काय असते?
एतत्सर्वं मुने ब्रूहि श्रोतुमस्ति ममादरः । त्वत्तोऽन्य कथितुं कोऽपि न शक्नोति जगत्त्रये
मुनी, हे सर्व मला सांग, ऐकण्याची मला फार इच्छा आहे. या तिन्ही जगांत तुझ्याशिवाय हे समजावून सांगणारा कोणीच नाही.
व्यास उवाच- साधुसाधु द्विजश्रेष्ठ मनस्ते विमलं ध्रुवम् । यतो गुह्यकथामेतां श्रोतुं श्रद्धा च कौतुकम्
व्यास म्हणाले— द्विजश्रेष्ठा, फार छान! नक्कीच तुझे मन निर्मळ आहे, कारण तुला या गुप्त गोष्टी ऐकण्याची श्रद्धा आणि कुतूहल आहे.
भागीरथ्या गुणं सम्यक्कथितुं न हि शक्यते । तस्मात्समासतो वक्ष्ये श्रूयतामेकचेतसा
भागीरथीचे गुण पूर्णपणे सांगणे शक्य नाही; म्हणून मी ते थोडक्यात सांगतो, एकचित्ताने ऐक.
गङ्गेत्यक्षरयुग्मं च जपत्यत्यन्तकोमलम् । मन्ये व्रजेत्तथाप्येनो महाभूतरसायनम्
जो कोणी 'गंगा' हे दोन अक्षरांचे नाव मृदूतेने म्हणतो, तो माझ्या मते पापमुक्त होऊन त्या पंचमहाभूतांच्या अमृताला पोहोचतो.
सर्वत्र सुलभा गङ्गा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसङ्गमे
गंगा सर्वत्र सहज मिळते, पण तीन ठिकाणी ती दुर्मिळ आहे— गंगाद्वार, प्रयाग आणि गंगा-सागर संगम.
सवासवाः सुराः सर्वे गङ्गाद्वारं मनोरमम् । समागत्य प्रकुर्वन्ति स्नानदानादिकं मुने
इंद्रासह सर्व देवता गंगाद्वार या रम्य स्थळी एकत्र येतात आणि स्नान, दान व इतर विधी करतात.
दैवयोगान्मुने तत्र ये त्यजंति कलेवरम् । मनुष्य पशु कीटाद्या लभंते परमं पदम्
दैवी योगाने, मुनी, जेथे कोणी देह सोडतो— माणूस, जनावर किंवा कीटक— त्यांना तेथे परमपद मिळते.
अत्रेतिहासं विप्रर्षे कथ्यमानं मया शुणु । सम्यक्छ्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते
ब्राह्मणश्रेष्ठा, आता मी तुला एक प्राचीन कथा सांगतो, ती नीट ऐक. फक्त ऐकण्यानेच सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
मनोभद्रो नाम राजा सोमवंश समुद्भवः । पूर्वमासीज्जगत्यस्मिन्बलवान्सर्वधर्म्मवित्
मनुच्या वंशात जन्मलेला मनोभद्र नावाचा राजा पूर्वी या पृथ्वीवर होता, तो अत्यंत बलवान आणि सर्व धर्म जाणणारा होता.
तस्य हेमप्रभा नाम महिषी प्रियवादिनी । पतिव्रता महाभागा सर्वलक्षणसंयुता
त्याची राणी हेमप्रभा नावाची, गोड बोलणारी, पतीव्रता, फार भाग्यवती आणि सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त होती.