दानं नैव त्वया दत्तं शास्त्रं नैव परिश्रुतम् । कृतं नैव त्वया तीर्थं न च यात्रा महामते
तू कधीच दान दिले नाहीस, शास्त्र ऐकले नाहीस; तीर्थयात्रा केली नाहीस, प्रवासही केला नाहीस, हे महात्मा.
एवं कृतस्त्वया विप्र कृषिमार्गः पुनःपुनः । पशूनां पालनं पूर्वंग च्छंश्चैव द्विजोत्तम
हे विप्र, अशा प्रकारे तू पुन्हा पुन्हा शेती केलीस; पूर्वी तू गायी आणि मेंढ्या राखल्या, हे श्रेष्ठ द्विज.
महिषीणां तथाश्वीनां पालनं च पुनःपुनः । एवं पूर्वं कृतं कर्म त्वयैव च द्विजोत्तम
तसेच, तू पुन्हा पुन्हा म्हशी आणि घोडे राखलेस; हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, असे कर्म पूर्वी तूच केलेस.
विपुलं तु धनं तद्वल्लोभेन परिसंचितम् । तस्य व्ययस्तु पुण्येन न कृतस्तु त्वया कदा
मोठे धन तू लोभाने जमवलेस; पण ते पुण्यासाठी कधीच खर्च केले नाहीस.
पात्रे दानं न दत्तं हि दृष्ट्वा वा दुर्बलं च तत् । कृषिं कृत्वा न दत्तं तु भवता धनमेव हि
पात्राला कधीच दान दिले नाहीस, त्यांची दीनता पाहूनही नाही; शेती करून मिळवलेले धन फक्त स्वतःकडेच ठेवलेस.
गोमयं हि त्विदं सर्वं पशूनां संचयं च वै । विक्रयित्वा धनं विप्र संचितं विपुलं त्वया
हे विप्र, गायीचे शेण आणि पशूंचा साठा तू विकला आणि मोठे धन जमवलेस.
तक्रं घृतं तथा क्षीरं विक्रीतं सततं दधि । दुष्कालश्चिंतितो विप्र मोहितो विष्णुमायया
तूप, ताक, दूध आणि दही हे सर्व नेहमी विकलेस; हे विप्र, वाईट काळाची चिंता करत राहिलास आणि विष्णूच्या मायेने फसवलास.
कृत्वा महार्घमेवैतद्धनं ब्राह्मणसत्तम । निर्दयेन त्वया दानं न दत्तं तु तदा किल
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, हे धन फार मौल्यवान केलेस, पण त्या वेळी तू निर्दयीपणे कधीच दान दिले नाहीस.
देवानां पूजनं विप्र भवता न कृतं सदा । पर्वाणि प्राप्य विप्रेभ्यो द्रव्यं नैव समर्पितम्
हे विप्र, देवांची पूजा तू कधीच केली नाहीस; सणासुदीच्या वेळीही ब्राह्मणांना काही दिले नाहीस.
श्राद्धकालं च संप्राप्य श्रद्धया न कृतं त्वया । भार्या वदति ते साध्वी दिनमध्ये समागते
श्राद्धाचा काळ आला तरी तू श्रद्धेने ते केले नाहीस; तुझी सती पत्नी दिवसाच्या वेळी तुला सांगते.
श्वशुरश्राद्धकालश्च श्वश्र्वाश्चैव महामते । तच्छ्रुत्वा तद्वचस्तेषां गृहं त्यक्त्वा पलायसे
हे महाबुद्धिमान, सासऱ्याच्या आणि सासूच्या श्राद्धाचा काळ आला की, ते ऐकताच तू त्यांचं घर सोडून पळ काढतोस.
धर्ममार्गो न दृष्टो हि श्रुतो नैव कदा त्वया । लोभो मातापिता भ्राता लोभः स्वजनबांधवाः
तुला कधीच धर्माचा मार्ग दिसला नाही, ऐकूही आला नाही; लोभच तुझी आई, वडील, भाऊ आणि आप्त आहेत.
पालितो लोभ एवैकस्त्यक्त्वा धर्मं सदैव हि । तस्माद्दुःखी भवाञ्जातो दारिद्रेणाति पीडितः
तू नेहमीच लोभाचं पालन केलं, धर्म सोडला; म्हणूनच तू दुःखी जन्मास आला आहेस आणि मोठ्या दारिद्र्याने त्रस्त झालेला आहेस.
दिनेदिने महातृष्णा हृदये ते प्रवर्त्तते । यदायदा गृहे द्रव्यं वृद्धिमायाति ते सदा
रोज तुझ्या मनात मोठी तृष्णा वाढत जाते; घरात धन वाढलं की, ती तृष्णा नेहमीच अशीच असते.
तृष्णया दह्यमानस्तु तदा त्वं वह्निरूपया । रात्रौ वा त्वं प्रसुप्तस्तु लोभं चिंतयसेऽधिकम्
तृष्णेच्या ज्वाळांनी जळत असताना, अग्नीप्रमाणे, रात्री झोपेतसुद्धा तू लोभाचाच अधिक विचार करतोस.
दिनं प्राप्य महामोहैर्व्यापितो हि सदैव हि । सहस्रं लक्षतः कोटिः कदावार्बुदमेव च
दररोज तू मोठ्या मोहात गुंतलेला असतोस; 'कधी माझ्याकडे हजार, लाख, कोटी किंवा अब्ज येईल?' असा विचार करतोस.
भविष्यति कदा खर्वो निखर्वश्चाथ मे गृहे । एवं सहस्रलक्षं च कोटिरर्बुदमेव च
'कधी माझ्या घरी खरव किंवा निखरव येईल?' असा विचार करत, तू हजार, लाख, कोटी आणि अब्ज याचाच विचार करतोस.
खर्वो निखर्वः संजातस्तृष्णा नैव प्रगच्छति । एवं कालं परित्यज्य वृद्धिमायाति सर्वदा
खरव किंवा निखरव मिळालं तरी तुझी तृष्णा कमी होत नाही; अशा प्रकारे, काळही टाकून, ती तृष्णा नेहमी वाढतच जाते.
नैव दत्तं हुतं विप्र भुक्तं नैव कदा त्वया । निश्चितं भूमिमध्ये तत्क्षिप्तं पुत्रानजानते
तू कधीच काही दिलं नाही, हवन केलं नाही, किंवा काही उपभोगलं नाही, हे ब्राह्मण; जमिनीत जे काही गाडलं आहे, ते तुझ्या मुलांना माहीतही नाही.
अन्यमेवमुपायं तु द्रव्यागमनकारणात् । कुरुषे सर्वदा विप्र लोकान्पृच्छसि बुद्धिमान्
धन मिळवण्यासाठी, हे ब्राह्मण, तू नेहमी दुसरे उपाय शोधतोस आणि लोकांना विचारतोस, चतुरपणे.
खनित्रमंजनं वादं धातुवादमतःपरम् । पृच्छमानो भ्रमस्येकस्तृष्णया परिमोहितः
खनन, रसायनशास्त्र किंवा धातूंचे उपाय याबद्दल तू विचारतोस; तृष्णेने अंध झालेला, तू एकटाच भटकतोस.
सर्वांश्चिंतयसे नित्यं कल्पान्सिद्धि प्रदायकान् । प्रवेशं चित्रवर्णानां चिंतामणिं च पृच्छसि
सिद्धी देणारे सर्व उपाय तू नेहमी विचारात घेतोस; रंगीबेरंगी भूमीत प्रवेश कसा मिळेल आणि चिंतामणी कसा मिळेल, याची चौकशी करतोस.
तृष्णानलेनदग्धोसि सुखं नैव प्रगच्छसि । तृष्णानलप्रदीप्तोसि हाहाभूतोऽप्रचेतनः
तृष्णेच्या आगीत जळत असताना, तुला कधीच सुख मिळत नाही; तृष्णेच्या आगीत पेटून, तू हतबल आणि शुद्ध हरपून, हंबरडा फोडतोस.
एवंभूतोसि विप्रेंद्र गतस्त्वं कालवश्यताम् । दारपुत्रेषु तद्द्रव्यं पृच्छमानेषु वै त्वया
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, अशा अवस्थेत तू काळाच्या अधीन झालास; पत्नी आणि मुलांसाठी त्या धनाची चौकशी करत राहिलास.
कथितं नैव तद्दत्तं प्राणांस्त्यक्त्वा गतो यमम् । एवं सर्वंम याख्यातं वृत्तांतं तव पूर्वकम्
ते धन सांगितल्याप्रमाणे कधीच दिलं नाहीस; प्राण सोडून यमाकडे गेलास. अशा प्रकारे तुझा पूर्वीचा सर्व वृत्तांत मी सांगितला.
अनेन कर्मणा विप्र निर्धनोसि दरिद्रवान् । संसारे यस्य सत्पुत्रा भक्तिमंतः सदैव हि
या कर्मामुळे, हे ब्राह्मण, तू गरीब आणि दरिद्री झालास; या संसारात, ज्याचे पुत्र भक्त असतात, त्याच्याकडे नेहमी भक्ती असते.
सुशीला ज्ञानसंपन्नाः सत्यधर्मरताः सदा । संभवंति गृहे तस्य यस्य विष्णुः प्रसीदति
ज्याच्या घरी विष्णू प्रसन्न असतो, तिथेच सुशील, ज्ञानाने संपन्न, सत्यधर्मात रमणारे मुले जन्माला येतात.
धनं धान्यं कलत्रं तु पुत्रपौत्रमनंतकम् । सभुंक्ते मर्त्यलोके वै यस्य विष्णुः प्रसन्नवान्
ज्याच्यावर विष्णू प्रसन्न असतो, तो माणूस या मृत्युलोकात धन, धान्य, पत्नी, मुले आणि नातवंडे यांचा अखंड उपभोग घेतो.
विना विष्णोः प्रसादेन दाराः पुत्रा भवंति न । सुजन्म च कुले विप्र तद्विष्णोः परमं पदम्
विष्णूच्या कृपे शिवाय पत्नी, मुले किंवा उत्तम घराण्यात जन्म मिळत नाही, हे लक्षात ठेव. हे सर्व मिळण्याचं कारण म्हणजे तो परम विष्णूचं स्थान.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमासमाहात्म्ये देवशर्मोपाख्याने एकोननवतितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील वैशाखमासाच्या माहात्म्यात, देवशर्मा ह्या कथेत, नव्याऐंशीवा अध्याय इथे संपतो.