अर्थदाता सुतो भूत्वा भ्रातावाथ पिता प्रिया । मित्ररूपेण वर्तेत अंतर्दुष्टः सदैव सः
तो मुलगा, भाऊ, वडील किंवा प्रियजन होऊन, संपत्ती देणारा म्हणून वागतो, पण आतून नेहमीच वाईट असतो.
गुणं नैव प्रपश्येत स क्रूरो निष्ठुराकृतिः । जल्पते निष्ठुरं वाक्यं सदैव स्वजनेषु च
तो कोणत्याही गुणाकडे पाहत नाही, क्रूर आणि कठोर दिसतो; तो नेहमी आपल्या लोकांनाही कठोर बोलतो.
मिष्टं मिष्टं समश्नाति भोगान्भुंजति नित्यशः । द्यूतकर्मरतो नित्यं चौरकर्मणि सस्पृहः
तो नेहमी चांगले पदार्थ खातो, सुख उपभोगतो, जुगार खेळण्यात गुंतलेला असतो आणि चोरीची इच्छा बाळगतो.
गृहाद्द्रव्यं चोरयति वार्यमाणः स कुप्यति । पितरं मातरं चैव कुत्सते च दिनेदिने
तो घरातून वस्तू चोरतो, आणि कोणी थांबवले तर रागावतो; रोज वडील आणि आईला अपमानित करतो.
एवं संक्षीयते द्रव्यमेवमेतद्वदत्यपि । गृहं क्षेत्रादिकं सर्वं ममैव हि न संशयः
अशा प्रकारे घरातील संपत्ती कमी होत जाते, आणि तो म्हणतो, 'हे घर, शेत वगैरे सर्व माझेच आहे, यात शंका नाही.'
पितरं मातरं चैव हिनस्त्येव दिने दिने । सुदंडैर्मुशलैश्चैव केशोत्पाटैश्च दारुणैः
तो रोज वडील आणि आईला त्रास देतो, काठ्या, मुसळ आणि केस उपटून क्रूरपणे मारतो.
मृते तु तस्मिन्पितरि मातरि चातिनिष्ठुरः । निःस्नेहो निष्ठुरश्चैव जायते नात्र संशयः
वडील किंवा आई मेल्यावर तो अत्यंत कठोर आणि प्रेमरहित होतो—यात काहीच शंका नाही.
श्राद्धकार्याणि दानानि न करोति सदैव सः । एवंविधाः प्रियाः पुत्रा भवंति च महीपते
तो कधीच श्राद्ध किंवा दान करत नाही; असेच प्रिय पुत्र जन्माला येतात, हे राजन.
रिपुं पुत्रं प्रवक्ष्यामि तवाग्रे द्विजसत्तम । बाल्येवयसि संप्राप्ते पुत्रत्वे वर्तते सदा
द्विजश्रेष्ठा, मी तुझ्यासमोर शत्रूसमान पुत्राबद्दल सांगतो — लहानपणी आणि तारुण्यात तो नेहमीच मुलासारखाच वागतो.
पितरं मातरं चैव क्रीडमानो हि ताडयेत् । ताडयित्वा प्रयात्येवं प्रहस्यैवं पुनः पुनः
खेळता खेळता तो वडील आणि आईला मारतो; आणि असे मारून, पुन्हा पुन्हा हसतच तिथून निघून जातो.
पुनरायाति तं तत्र पितरं मातरं पुनः । सक्रोधो वर्तते नित्यं कुत्सते च दिनेदिने
तो पुन्हा तिथे येतो आणि वडील-आईजवळ पुन्हा जातो; नेहमीच रागावलेला असतो आणि रोज त्यांना बोल लावतो.
एवं संवर्तते नित्यं वैरकर्मणि संपदा । पितरं ताडयित्वा च मातरं च ततः पुनः
तो नेहमीच शत्रुत्वाने वागतो; वडील आणि आईला मारून, पुन्हा पुन्हा तसेच करतो.
प्रयात्येवं स दुष्टात्मा पूर्ववैरानुभावतः । अथातः संप्रवक्ष्यामि यथालभ्यं भवेत्प्रियम्
पूर्वीच्या वैरामुळे तो दुष्ट मनाचा मुलगा असेच वागतो आणि निघून जातो; आता मी सांगतो, कसे प्रेम मिळवता येईल.
जातमात्रं प्रियं कुर्याद्बाल्ये क्रीडनताडनैः । वयः प्राप्य प्रियं कुर्यान्मातृपित्रोरनंतरम्
नवजात मुलावर प्रेम करावे; लहानपणी खेळताना आणि हलक्या माराने प्रेम दाखवावे; वयात आल्यानंतर आई-वडिलांवर प्रेम करावे.
भक्त्या संतोषयेन्नित्यं तावुभौ परितोषयेत् । स्नेहेन वचसा चैव प्रियसंभाषणेन च
नेहमी भक्तीने, प्रेमाने, गोड बोलून आणि प्रिय वाणीने दोघांनाही संतुष्ट करावे.
मृतौ गुरू समाज्ञाय स्नेहेन रुदते पुनः । श्राद्धकर्माणि सर्वाणि पिंडदानादिकां क्रियाम्
त्यांच्या मृत्यूनंतर, गुरूंकडून समजून, प्रेमाने रडावे आणि सर्व श्राद्धकर्मे, पिंडदान वगैरे विधी करावेत.
करोत्येवसुदुःखार्तस्तेभ्यो यात्रां प्रयच्छति । ऋणत्रयान्वितः स्नेहान्मोचयेद्यस्तु निश्चितः
मोठ्या दुःखाने तो त्या सर्व गोष्टी करतो आणि त्यांना पुढच्या प्रवासाला पाठवतो; जो प्रेमाने ऋणाचे तीन प्रकार निश्चितपणे फेडतो.
यस्माल्लभ्यं भवेत्कांत प्रयच्छति न संशयः । पुत्रो भूत्वा महाप्राज्ञ अनेनविधिना किल
म्हणून, जे मिळवायचे ते नक्की मिळते; हे सर्व पद्धतीने पुत्र होऊन, हे ज्ञानी, निःसंशय मिळते.
उदासीनं प्रवक्ष्यामि तवाग्रे प्रिय सांप्रतम् । उदासीनेन भावेन सदैव परिवर्तते
आता, प्रिय, मी तुझ्यासमोर उदासीन व्यक्तीबद्दल सांगतो; तो नेहमीच उदासीनपणे वागतो.
ददाति नैव गृह्णाति न च कुप्यति तुष्यति । नो वा प्रयाति संत्यज्य उदासीनो द्विजोत्तम
तो न देतो, न घेतो, न रागावतो, न आनंदी होतो; न सोडून जातो; असा उदासीन असतो, द्विजश्रेष्ठा.
भृत्याश्चापि समाख्याताः पशवस्तुरगास्तथा । गजा महिष्यो दास्यश्च ऋणसंबंधिनस्त्वमी
नोकर, गुरे, घोडे, हत्ती, म्हशी, दासी आणि कर्जाने बांधलेले हे सर्वही सांगितले आहेत.
गृहीतमाययैकेन आवाभ्यां तु न कस्य हि । न्यासमेवं न कस्यापि कृतं वै पूर्वजन्मनि
एकाने घेतलेले, आपल्यादोघांनी नाही, ते कोणाचेच होत नाही; पूर्वजन्मी कुणीच ठेवलेले नाही.
राधयामि न कस्यापि क्षणं कांत शृणुष्व हि । न वैरमस्ति केनापि पूर्वजन्मनि वै कृतम्
मी कुणालाच क्षणभरही पक्षपात करत नाही, प्रिय, ऐक; पूर्वजन्मी कुणाशीही वैर नव्हते.
आबाल्येन तु विप्रेंद्र न च त्यक्तो मया पतिः । एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ त्यज चिंतामनर्थिकीम्
लहानपणापासून, विप्रश्रेष्ठा, मी पतीला कधीच सोडले नाही; हे जाणून मन शांत ठेव, निरर्थक चिंता सोड.
हृतं नैव च कस्यापि नैव दत्तं त्वया पुनः । कथं ते धनमायाति विस्मयं व्रज मा विभो
कुणीच काही चोरले नाही, आणि तू पुन्हा काही दिले नाहीस; मग तुला धन कसे मिळते? आश्चर्य मान, प्रभो, दुःख करू नकोस.
प्राप्तमेव हि यत्रैव रक्षितुश्च न तिष्ठति । एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ त्यज चिंतामनर्थिकीम्
जे मिळते, ते फक्त तिथेच मिळते जिथे रक्षण करणारा नसतो; हे जाणून मन शांत ठेव, निरर्थक चिंता सोड.
कस्य पुत्राः प्रिया भार्या कस्य स्वजनबांधवाः । कः कस्य नास्ति संसारे न संबंधो द्विजोत्तम
या जगात कोणाचे पुत्र, कोणाची प्रिय पत्नी, कोणाचे आप्त आणि नातेवाईक? कोण कुणाचा आहे? या संसारात खरा काही संबंधच नाही, हे श्रेष्ठ द्विजा.
मायामोहेन संमूढा मानवाः पापचेतनाः । इदं गृहमयं पुत्र इयं भार्या ममैव हि
माया आणि मोहामुळे फसलेले, पापी मनाचे लोक म्हणतात, 'हे घर माझे, हा मुलगा माझा, ही बायको माझीच आहे.'
अनृतं दृश्यते कांत संसारस्य हि बंधनम्
हे सुंदरिनी, संसारातील जे बंधन दिसते, ते खोटे आहे; तेच या जगाचे खरे बंधन आहे.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमासमाहात्म्ये अष्टाशीतितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील वैशाखमासाच्या माहात्म्याचा अठ्ठ्याऐंशीवा अध्याय येथे संपला.