न्यासस्वामी सुपुत्रोऽभून्न्यासापहारकस्य च । गुणवान्रूपवांश्चैव सर्वलक्षणसंयुतः
जो कोणत्याही वस्तूचा विश्वस्त असतो, तो त्या वस्तू चोरून नेणाऱ्याचा चांगला, गुणी आणि देखणा मुलगा होतो, आणि त्याच्यात सर्व शुभ गुण असतात.
भक्तिं च दर्शयेत्तस्य पुत्रो भूत्वा दिनेदिने । प्रियवाङ्मधुरोवाग्मी बहुस्नेहं विदर्शयेत्
तो त्याचा मुलगा होऊन रोज त्याच्याशी भक्ती दाखवतो, गोड आणि प्रेमळ बोलतो, आणि मोठ्या प्रेमाने वागतो.
स्वीयं द्रव्यं समुद्ग्राह्य प्रीतिमुत्पाद्य चातुलाम् । यथा तेन प्रदत्तं तन्न्यासापहरणात्परम्
आपली संपत्ती घेऊन, त्याला मोठा आनंद देतो आणि पूर्वी त्याच्याकडे ठेवलेली वस्तू, चोरून नेल्यापेक्षा जास्त परत देतो.
दुःखमेवं महाभाग दारुणं प्राणनाशनम् । तादृशं तस्य सो दद्यात्पुत्रो भूत्वा महागुणः
अगदी भाग्यवान असशील, तरी असा मुलगा मोठ्या गुणांनी युक्त असतो, पण तो त्याला कठोर आणि जीवघेणा दु:ख देतो.
अल्पायुषस्तथा भूत्वा मरणं चोपगच्छति । दुःखं दत्वा प्रयात्येवं प्रहृत्यैवं पुनःपुनः
तो अल्पायुषी होतो, मृत्यूला सामोरा जातो, दु:ख देतो आणि पुन्हा पुन्हा असा जन्म घेतो आणि जातो.
यदाह पुत्रपुत्रेति प्रलापं हि करोति यः । तदा हास्यं करोत्येष कस्तु पुत्रो हि कस्य च
कोणी 'माझा मुलगा, माझा मुलगा' असे रडत असताना, त्यावेळी हा हसतो, कारण खरेच कोणाचा कोण मुलगा आहे?
अनेनापहृतं न्यासं मदीयं पापचारिणा । द्रव्यापहारणेनापि मम प्राणागताः किल
या पापी माणसाने माझ्या विश्वासाने दिलेली वस्तू चोरली; माझी संपत्ती नेल्यामुळे, खरंतर माझे प्राणच गेले.
दुःखेन महता चैव असह्येन च वै पुरा । तदा दुःखं मया दत्वाद्रव्यमुद्ग्राह्यमुत्तमम्
पूर्वी मी मोठ्या आणि असह्य दु:खात होतो, तेव्हा मी ते दु:ख दिले आणि उत्तम वस्तू काढून घेतली.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमाहात्म्ये सप्ताशीतितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील वैशाखमाहात्म्य या विभागातील सत्त्याऐंशीवा अध्याय येथे संपला.
सुमनोवाच- ऋणसंबंधिनं पुत्रं प्रवक्ष्यामि तवाग्रतः । ऋणं यस्य गृहीत्वा यः प्रयाति मरणं किल
सुमन म्हणाली: मी तुझ्यासमोर कर्जाशी संबंधित मुलाबद्दल सांगते—जो कर्ज घेऊन मृत्यूला जातो.
अर्थदाता सुतो भूत्वा भ्रातावाथ पिता प्रिया । मित्ररूपेण वर्तेत अंतर्दुष्टः सदैव सः
तो मुलगा, भाऊ, वडील किंवा प्रियजन होऊन, संपत्ती देणारा म्हणून वागतो, पण आतून नेहमीच वाईट असतो.
गुणं नैव प्रपश्येत स क्रूरो निष्ठुराकृतिः । जल्पते निष्ठुरं वाक्यं सदैव स्वजनेषु च
तो कोणत्याही गुणाकडे पाहत नाही, क्रूर आणि कठोर दिसतो; तो नेहमी आपल्या लोकांनाही कठोर बोलतो.
मिष्टं मिष्टं समश्नाति भोगान्भुंजति नित्यशः । द्यूतकर्मरतो नित्यं चौरकर्मणि सस्पृहः
तो नेहमी चांगले पदार्थ खातो, सुख उपभोगतो, जुगार खेळण्यात गुंतलेला असतो आणि चोरीची इच्छा बाळगतो.
गृहाद्द्रव्यं चोरयति वार्यमाणः स कुप्यति । पितरं मातरं चैव कुत्सते च दिनेदिने
तो घरातून वस्तू चोरतो, आणि कोणी थांबवले तर रागावतो; रोज वडील आणि आईला अपमानित करतो.
एवं संक्षीयते द्रव्यमेवमेतद्वदत्यपि । गृहं क्षेत्रादिकं सर्वं ममैव हि न संशयः
अशा प्रकारे घरातील संपत्ती कमी होत जाते, आणि तो म्हणतो, 'हे घर, शेत वगैरे सर्व माझेच आहे, यात शंका नाही.'
पितरं मातरं चैव हिनस्त्येव दिने दिने । सुदंडैर्मुशलैश्चैव केशोत्पाटैश्च दारुणैः
तो रोज वडील आणि आईला त्रास देतो, काठ्या, मुसळ आणि केस उपटून क्रूरपणे मारतो.
मृते तु तस्मिन्पितरि मातरि चातिनिष्ठुरः । निःस्नेहो निष्ठुरश्चैव जायते नात्र संशयः
वडील किंवा आई मेल्यावर तो अत्यंत कठोर आणि प्रेमरहित होतो—यात काहीच शंका नाही.
श्राद्धकार्याणि दानानि न करोति सदैव सः । एवंविधाः प्रियाः पुत्रा भवंति च महीपते
तो कधीच श्राद्ध किंवा दान करत नाही; असेच प्रिय पुत्र जन्माला येतात, हे राजन.
रिपुं पुत्रं प्रवक्ष्यामि तवाग्रे द्विजसत्तम । बाल्येवयसि संप्राप्ते पुत्रत्वे वर्तते सदा
द्विजश्रेष्ठा, मी तुझ्यासमोर शत्रूसमान पुत्राबद्दल सांगतो — लहानपणी आणि तारुण्यात तो नेहमीच मुलासारखाच वागतो.
पितरं मातरं चैव क्रीडमानो हि ताडयेत् । ताडयित्वा प्रयात्येवं प्रहस्यैवं पुनः पुनः
खेळता खेळता तो वडील आणि आईला मारतो; आणि असे मारून, पुन्हा पुन्हा हसतच तिथून निघून जातो.
पुनरायाति तं तत्र पितरं मातरं पुनः । सक्रोधो वर्तते नित्यं कुत्सते च दिनेदिने
तो पुन्हा तिथे येतो आणि वडील-आईजवळ पुन्हा जातो; नेहमीच रागावलेला असतो आणि रोज त्यांना बोल लावतो.
एवं संवर्तते नित्यं वैरकर्मणि संपदा । पितरं ताडयित्वा च मातरं च ततः पुनः
तो नेहमीच शत्रुत्वाने वागतो; वडील आणि आईला मारून, पुन्हा पुन्हा तसेच करतो.
प्रयात्येवं स दुष्टात्मा पूर्ववैरानुभावतः । अथातः संप्रवक्ष्यामि यथालभ्यं भवेत्प्रियम्
पूर्वीच्या वैरामुळे तो दुष्ट मनाचा मुलगा असेच वागतो आणि निघून जातो; आता मी सांगतो, कसे प्रेम मिळवता येईल.
जातमात्रं प्रियं कुर्याद्बाल्ये क्रीडनताडनैः । वयः प्राप्य प्रियं कुर्यान्मातृपित्रोरनंतरम्
नवजात मुलावर प्रेम करावे; लहानपणी खेळताना आणि हलक्या माराने प्रेम दाखवावे; वयात आल्यानंतर आई-वडिलांवर प्रेम करावे.
भक्त्या संतोषयेन्नित्यं तावुभौ परितोषयेत् । स्नेहेन वचसा चैव प्रियसंभाषणेन च
नेहमी भक्तीने, प्रेमाने, गोड बोलून आणि प्रिय वाणीने दोघांनाही संतुष्ट करावे.
मृतौ गुरू समाज्ञाय स्नेहेन रुदते पुनः । श्राद्धकर्माणि सर्वाणि पिंडदानादिकां क्रियाम्
त्यांच्या मृत्यूनंतर, गुरूंकडून समजून, प्रेमाने रडावे आणि सर्व श्राद्धकर्मे, पिंडदान वगैरे विधी करावेत.
करोत्येवसुदुःखार्तस्तेभ्यो यात्रां प्रयच्छति । ऋणत्रयान्वितः स्नेहान्मोचयेद्यस्तु निश्चितः
मोठ्या दुःखाने तो त्या सर्व गोष्टी करतो आणि त्यांना पुढच्या प्रवासाला पाठवतो; जो प्रेमाने ऋणाचे तीन प्रकार निश्चितपणे फेडतो.
यस्माल्लभ्यं भवेत्कांत प्रयच्छति न संशयः । पुत्रो भूत्वा महाप्राज्ञ अनेनविधिना किल
म्हणून, जे मिळवायचे ते नक्की मिळते; हे सर्व पद्धतीने पुत्र होऊन, हे ज्ञानी, निःसंशय मिळते.
उदासीनं प्रवक्ष्यामि तवाग्रे प्रिय सांप्रतम् । उदासीनेन भावेन सदैव परिवर्तते
आता, प्रिय, मी तुझ्यासमोर उदासीन व्यक्तीबद्दल सांगतो; तो नेहमीच उदासीनपणे वागतो.
ददाति नैव गृह्णाति न च कुप्यति तुष्यति । नो वा प्रयाति संत्यज्य उदासीनो द्विजोत्तम
तो न देतो, न घेतो, न रागावतो, न आनंदी होतो; न सोडून जातो; असा उदासीन असतो, द्विजश्रेष्ठा.