योजनानां सहस्रेषु गंगां यः स्मरते नरः । अपि दुष्कृतकर्मासौ लभते परमां गतिम्
जो मनुष्य हजारो योजन दूरूनही गंगेचे स्मरण करतो, तो कितीही पापी असला तरी, त्याला परम गति मिळते.
वैशाखे शुक्ल सप्तम्यां दुर्ल्लभा सा विशेषतः । प्राप्यते जगतीपाल हरि विप्र प्रसादतः
विशेषतः वैशाख महिन्यातील शुद्ध सप्तमीला ती दुर्लभ असते, पण जगाचा रक्षक हरि आणि ब्राह्मण यांच्या कृपेने ती मिळते.
न माधवसमो मासो न माधवसमो विभुः । गतोहि दुरितांभोधौ मज्जमानजनस्य यः
माधवासारखा महिना नाही आणि माधवासारखा कोणी प्रभू नाही, कारण तोच संकटांच्या समुद्रात बुडणाऱ्यांना तारतो.
दत्तं जप्तं हुतं स्नातं यद्भक्त्या मासि माधवे । तदक्षयं भवेद्भूप पुण्यं कोटिशताधिकम्
राजा, माधव महिन्यात भक्तीने जे काही दान, जप, होम किंवा स्नान केले जाते, ते कोटींनी वाढून, कधीही संपत नाही.
यथा देवेषु विश्वात्मा देवो नारायणो हरिः । यथा जप्येषु गायत्री सरितां जाह्नवी तथा
जसे देवांमध्ये विश्वात्मा नारायण श्रेष्ठ आहे, जपांमध्ये गायत्री श्रेष्ठ आहे, तसे सर्व नद्यांमध्ये जाह्नवी श्रेष्ठ आहे.
यथोमा सर्वनारीणां तपतां भास्करो यथा । आरोग्यलाभो लाभानां द्विपदां ब्राह्मणो यथा
सर्व स्त्रियांमध्ये उमा जशी श्रेष्ठ आहे, तेजस्वींमध्ये सूर्य जसा श्रेष्ठ आहे, लाभांमध्ये आरोग्य आणि द्विपादांमध्ये ब्राह्मण जसा श्रेष्ठ आहे.
परोपकारः पुण्यानां विद्यानां निगमो यथा । मंत्राणां प्रणवो यद्वद्ध्यानानामात्मचिंतनम्
पुण्यांमध्ये परोपकार जसा श्रेष्ठ आहे, विद्यांमध्ये वेद जसा श्रेष्ठ आहे, मंत्रांमध्ये ॐ जसा श्रेष्ठ आहे, तसे ध्यानांमध्ये आत्मचिंतन श्रेष्ठ आहे.
सत्यं स्वधर्मवर्तित्वं तपसां च यथा वरम् । शौचानामर्थशौचं च दानानामभयं यथा
सत्य आणि स्वधर्माचे पालन हे तपांमध्ये श्रेष्ठ आहे, शुद्धतेमध्ये संपत्तीची शुद्धता श्रेष्ठ आहे, आणि दानांमध्ये निर्भयता श्रेष्ठ आहे.
गुणानां च यथा लोभक्षयो मुख्यो गुणः स्मृतः । मासानां प्रवरो मासस्तथासौ माधवो मतः
गुणांमध्ये लोभाचा नाश हा मुख्य गुण मानला जातो, तसेच सर्व महिन्यांमध्ये माधव महिना श्रेष्ठ मानला जातो.
तत्र यत्क्रियते श्राद्धं यज्ञ दानमुपोषणम् । तपोऽध्ययनपूजादि तदक्षयफलं स्मृतम्
त्या काळात जे श्राद्ध, यज्ञ, दान, उपवास, तप, अध्ययन, पूजा वगैरे केले जाते, त्याचे फळ कधीही नाश पावत नाही.
वैशाखांतानि पापानि सूर्यांतानि तमांसि च । परापकारपैशुन्य प्रांतानि सुकृतानि च
वैशाख संपल्यावर पापे, सूर्यामुळे होणारे अंधार, दुसऱ्याचे वाईट चिंतन आणि कपट दूर होतात, आणि सत्कर्मे वाढतात.
कार्तिके मासि यत्किंचित्तुलासंस्थे दिवाकरे । स्नानदानादिकं राजंस्तत्परार्धगुणं भवेत्
राजा, कार्तिक महिन्यात जेव्हा सूर्य तूळ राशीत असतो, तेव्हा केलेले स्नान, दान इत्यादीचे पुण्य दुप्पट होते.
तस्मात्सहस्रगुणितं माघे मकरगे रवौ । ततोऽपि शतसंख्यातं वैशाखेमेषगे रवौ
म्हणून माघ महिन्यात सूर्य मकर राशीत असताना पुण्य हजारपट वाढते, आणि वैशाख महिन्यात सूर्य मेष राशीत असताना ते शंभरपट वाढते.
ते धन्यास्ते सुकृतिनो नरा वैशाख मासि ये । प्रातः स्नात्वा विधानेन पूजयंति मधुद्विषम्
जे लोक वैशाख महिन्यात सकाळी विधिपूर्वक स्नान करून मधुचा शत्रू असलेल्या देवाची पूजा करतात, ते खरेच धन्य आणि पुण्यवान आहेत.
प्रातःस्नानं च वैशाखे यज्ञदानमुपोषणम् । हविष्यं ब्रह्मचर्यं च महापातकनाशनम्
वैशाख महिन्यात सकाळी आंघोळ करणे, यज्ञ करणे, दान देणे, उपवास करणे, हविष्याचे अन्न खाणे आणि ब्रह्मचर्याचे पालन करणे — हे सर्व मोठ्या पापांचा नाश करते.
पुनः कलियुगे राजन्नेतद्गोप्यं भविष्यति । अश्वमेधादिकं यस्मान्माहात्म्यं माधवस्य यत्
राजा, कलियुगात हे पुन्हा गुप्त होईल, कारण वैशाख महिन्यात माधवाचे माहात्म्य अश्वमेधासारख्या मोठ्या यज्ञांपेक्षाही श्रेष्ठ आहे.
अश्वमेधमखः पुण्यः कलौ नैव प्रवर्तते । एष माधवमासस्य हयमेध समो विधिः
कलियुगात पुण्यदायक अश्वमेध यज्ञ होत नाही; माधव महिन्यातील हा नियम अश्वमेधासारखाच मानला जातो.
अश्वमेधस्य यत्पुण्यं स्वर्गमोक्षफलप्रदम् । न वेत्स्यंति कलौ पापा जना दुरितबुद्धयः
अश्वमेध यज्ञाचे जे पुण्य स्वर्ग आणि मुक्ती देते, ते कलियुगात पापी आणि वाईट बुद्धीच्या लोकांना कळत नाही.
तस्मिन्भवैर्नरैः पापैर्गंतव्यं नरकार्णवे । अतस्तु विरलस्तस्य प्रचारो येन निर्मितः
ज्यांच्या मनात वाईट प्रवृत्ती आहेत, अशा पापी लोकांना नरकात जावे लागते; म्हणूनच, त्याने घातलेली ही प्रथा जगात फारच क्वचित आढळते.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमासमाहात्म्ये पंचाशीतितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील वैशाखमास माहात्म्य या विभागातील पंच्याऐंशीवा अध्याय येथे संपला.
सूत उवाच- इति तस्य वचः श्रुत्वा नारदस्य महात्मनः । अंबरीषश्च राजर्षिर्विस्मितो वाक्यमब्रवीत्
सूतमुनी म्हणाले: नारदमुनींचे हे बोल ऐकून, राजर्षी अंबरिष आश्चर्यचकित होऊन म्हणाले.
अंबरीष उवाच- मार्गशीर्षादिकान्मासान्हित्वा पुण्यान्महामुने । सर्वमासाधिकं मासं वैशाखं किं प्रशंससि
अंबरिष म्हणाले: महर्षी, मार्गशीर्षपासून सुरू होणारे इतर सर्व पुण्याचे महिने सोडून, तुम्ही वैशाख महिन्याचेच विशेष कौतुक का करता?
सर्वेभ्योऽप्यधिकः कस्मान्माधवो माधवप्रियः । को विधिस्तत्र किं दानं किं तपः का च देवता
माधव, जो माधवाला प्रिय आहे, तो इतर सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ का आहे? त्या महिन्यात कोणता नियम, कोणते दान, कोणते तप, आणि कोणती देवता पूजली जाते?
त्वत्पादांभोजरजसा पावितस्य च मे मुने । उपदेशप्रसादेन प्रसादं कर्तुमर्हसि
मुनिवर, तुमच्या चरणकमळांच्या धुळीने मी पावन झालो आहे; तुमच्या उपदेशाच्या कृपेने कृपा करावी हीच माझी विनंती.
धर्मज्ञो धर्ममार्गाणामुद्धर्तासि महामुने । त्वमेकोऽखिलतत्त्वार्थवेत्ता धर्मोपदेशकः
महर्षी, तुम्ही धर्म जाणता आणि धर्ममार्ग दाखवता; सर्व तत्त्वांचा अर्थ तुम्हालाच ठाऊक आहे आणि तुम्हीच धर्माचे उपदेशक आहात.
कर्तोपदेष्टा मंता वानुमंतापि प्रयोजकः । शास्त्रविद्भिर्मुनिवर स्मर्यंते समभागिनः
मुनिवर, जो करतो, उपदेश करतो, सल्ला देतो, मान्यता देतो किंवा प्रेरणा देतो — शास्त्रज्ञ लोक त्यांना समान भागीदार मानतात.
व्रतसत्रतपोदानैर्यत्फलं समवाप्यते । धर्मोपदेशनेनैव तत्सर्वमुपलभ्यते
व्रत, यज्ञ, तप आणि दान यामुळे जे फळ मिळते, ते सर्व धर्माचा उपदेश केल्यानेही मिळते.
तीर्थस्नानं तपोयज्ञकर्म यत्कुरुते मुने । अपि तत्फलभागीस्याद्यः प्रवर्तयिता भवेत्
मुनिवर, जो दुसऱ्यांना तीर्थस्नान, तप, यज्ञ किंवा इतर कर्मे करायला लावतो, त्यालाही त्याचे फळ मिळते.
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते
श्रेष्ठ पुरुष जे करतो, तेच इतर लोक करतात; तो जो आदर्श ठेवतो, तोच लोक पाळतात.
तदर्हति भवान्धर्ममुपदेष्टुं तदद्भुतम् । दुर्ल्लभो गुरुसंबोधो देशकालोपपत्तयः
म्हणून, तुम्ही आम्हाला तो अद्भुत धर्म शिकवायला पात्र आहात; गुरूचा उपदेश, योग्य वेळ आणि जागा — हे सर्व फार दुर्मिळ असते.