वैशाख शुक्ल सप्तम्यां जाह्नवी जह्नुना पुरा । क्रोधात्पीता पुनस्त्यक्ता कर्णरंध्रात्तु दक्षिणात्
वैशाख शुद्ध सप्तमीला, पूर्वी जह्नु ऋषींनी रागाने गंगा प्यायली आणि नंतर उजव्या कानातून तिला सोडली.
तस्यां समर्चयेद्देवीं गंगां गगनमेखलाम् । स्नात्वा सम्यग्विधानेन स धन्यः सुकृती नरः
त्या दिवशी, आकाशाची मेखला घातलेल्या गंगा देवीची विधिपूर्वक पूजा करावी. जो मनुष्य नीट स्नान करतो, तो खरोखरच धन्य आणि पुण्यवान होतो.
तस्यां यस्तर्पयेद्देवान्पितॄन्मर्त्यो यथाविधि । साक्षात्पश्यति तं गंगा स्नातकं गतपापकम्
जो त्या दिवशी योग्य विधीने देवता आणि पितरांना तर्पण करतो, त्याला गंगा स्वतः पापमुक्त स्नानार्थी म्हणून प्रत्यक्ष दिसते.
न माधव समो मासो न गंगा सदृशी नदी । दुर्ल्लभः खलु योगोऽयं हरिभक्त्यैव लभ्यते
माधव मासासारखा दुसरा कोणताही महिना नाही, आणि गंगेप्रमाणे दुसरी कोणतीही नदी नाही; हा दुर्मिळ संयोग केवळ हरिभक्तीनेच मिळतो.
विष्णुपादोदकोद्भूता ब्रह्मलोकादुपागता । त्रिभिः स्रोतोभिरश्रांता या पुनाति जगत्त्रयम्
विष्णूच्या पायातील पाण्यातून जन्मलेली, ब्रह्मलोकातून आलेली, ती तीन धारांनी अखंड वाहते आणि तीनही जगांना पावन करते.
स्वर्गारोहणनिःश्रेणी सततानंदकारिणी । अनेकदुरितोद्गारहारिणी दुर्गतारिणी
ती स्वर्गारोहणाची शिडी आहे, नेहमी आनंद देणारी, असंख्य पापांचा नाश करणारी आणि संकटातून तारणारी आहे.
श्रीमहेशजटाजूटवासिनी दुःखनाशिनी । भजमानजनस्वांतकान्तकेलि विनाशिनी
श्री महेशाच्या जटांमध्ये वास करणारी, दुःखांचा नाश करणारी, भक्तांच्या मनातील वासना आणि मोह नष्ट करणारी ती आहे.
सगरान्वयनिर्वाणकारिणी धर्मधारिणी । त्रिमार्गचारिणी देवी लोकालंकृतिकारिणी
सगराच्या वंशाला मुक्ती देणारी, धर्माचा आधार असणारी, तीन मार्गांनी चालणारी, जगाला शोभा आणणारी देवी आहे.
दर्शन स्पर्शन स्नान कीर्त्तन ध्यान सेवनैः । पुण्यानपुण्यान्पुरुषान्पावयंती सहस्रशः
दर्शन, स्पर्श, स्नान, कीर्तन, ध्यान आणि सेवा यांमुळे ती पुण्यवान आणि पापी अशा हजारो लोकांना शुद्ध करते.
गंगा गंगेति गंगेति यैस्त्रिसंध्यमितीरितम् । सुदूरस्थैश्च तत्पापं हंति जन्मत्रयार्जितम्
जे लोक दिवसातील तीन संध्याकाळी 'गंगा, गंगा' असे उच्चारतात, ते जरी दूर असले तरी, ती त्यांच्या तीन जन्मातील पापांचा नाश करते.
योजनानां सहस्रेषु गंगां यः स्मरते नरः । अपि दुष्कृतकर्मासौ लभते परमां गतिम्
जो मनुष्य हजारो योजन दूरूनही गंगेचे स्मरण करतो, तो कितीही पापी असला तरी, त्याला परम गति मिळते.
वैशाखे शुक्ल सप्तम्यां दुर्ल्लभा सा विशेषतः । प्राप्यते जगतीपाल हरि विप्र प्रसादतः
विशेषतः वैशाख महिन्यातील शुद्ध सप्तमीला ती दुर्लभ असते, पण जगाचा रक्षक हरि आणि ब्राह्मण यांच्या कृपेने ती मिळते.
न माधवसमो मासो न माधवसमो विभुः । गतोहि दुरितांभोधौ मज्जमानजनस्य यः
माधवासारखा महिना नाही आणि माधवासारखा कोणी प्रभू नाही, कारण तोच संकटांच्या समुद्रात बुडणाऱ्यांना तारतो.
दत्तं जप्तं हुतं स्नातं यद्भक्त्या मासि माधवे । तदक्षयं भवेद्भूप पुण्यं कोटिशताधिकम्
राजा, माधव महिन्यात भक्तीने जे काही दान, जप, होम किंवा स्नान केले जाते, ते कोटींनी वाढून, कधीही संपत नाही.
यथा देवेषु विश्वात्मा देवो नारायणो हरिः । यथा जप्येषु गायत्री सरितां जाह्नवी तथा
जसे देवांमध्ये विश्वात्मा नारायण श्रेष्ठ आहे, जपांमध्ये गायत्री श्रेष्ठ आहे, तसे सर्व नद्यांमध्ये जाह्नवी श्रेष्ठ आहे.
यथोमा सर्वनारीणां तपतां भास्करो यथा । आरोग्यलाभो लाभानां द्विपदां ब्राह्मणो यथा
सर्व स्त्रियांमध्ये उमा जशी श्रेष्ठ आहे, तेजस्वींमध्ये सूर्य जसा श्रेष्ठ आहे, लाभांमध्ये आरोग्य आणि द्विपादांमध्ये ब्राह्मण जसा श्रेष्ठ आहे.
परोपकारः पुण्यानां विद्यानां निगमो यथा । मंत्राणां प्रणवो यद्वद्ध्यानानामात्मचिंतनम्
पुण्यांमध्ये परोपकार जसा श्रेष्ठ आहे, विद्यांमध्ये वेद जसा श्रेष्ठ आहे, मंत्रांमध्ये ॐ जसा श्रेष्ठ आहे, तसे ध्यानांमध्ये आत्मचिंतन श्रेष्ठ आहे.
सत्यं स्वधर्मवर्तित्वं तपसां च यथा वरम् । शौचानामर्थशौचं च दानानामभयं यथा
सत्य आणि स्वधर्माचे पालन हे तपांमध्ये श्रेष्ठ आहे, शुद्धतेमध्ये संपत्तीची शुद्धता श्रेष्ठ आहे, आणि दानांमध्ये निर्भयता श्रेष्ठ आहे.
गुणानां च यथा लोभक्षयो मुख्यो गुणः स्मृतः । मासानां प्रवरो मासस्तथासौ माधवो मतः
गुणांमध्ये लोभाचा नाश हा मुख्य गुण मानला जातो, तसेच सर्व महिन्यांमध्ये माधव महिना श्रेष्ठ मानला जातो.
तत्र यत्क्रियते श्राद्धं यज्ञ दानमुपोषणम् । तपोऽध्ययनपूजादि तदक्षयफलं स्मृतम्
त्या काळात जे श्राद्ध, यज्ञ, दान, उपवास, तप, अध्ययन, पूजा वगैरे केले जाते, त्याचे फळ कधीही नाश पावत नाही.
वैशाखांतानि पापानि सूर्यांतानि तमांसि च । परापकारपैशुन्य प्रांतानि सुकृतानि च
वैशाख संपल्यावर पापे, सूर्यामुळे होणारे अंधार, दुसऱ्याचे वाईट चिंतन आणि कपट दूर होतात, आणि सत्कर्मे वाढतात.
कार्तिके मासि यत्किंचित्तुलासंस्थे दिवाकरे । स्नानदानादिकं राजंस्तत्परार्धगुणं भवेत्
राजा, कार्तिक महिन्यात जेव्हा सूर्य तूळ राशीत असतो, तेव्हा केलेले स्नान, दान इत्यादीचे पुण्य दुप्पट होते.
तस्मात्सहस्रगुणितं माघे मकरगे रवौ । ततोऽपि शतसंख्यातं वैशाखेमेषगे रवौ
म्हणून माघ महिन्यात सूर्य मकर राशीत असताना पुण्य हजारपट वाढते, आणि वैशाख महिन्यात सूर्य मेष राशीत असताना ते शंभरपट वाढते.
ते धन्यास्ते सुकृतिनो नरा वैशाख मासि ये । प्रातः स्नात्वा विधानेन पूजयंति मधुद्विषम्
जे लोक वैशाख महिन्यात सकाळी विधिपूर्वक स्नान करून मधुचा शत्रू असलेल्या देवाची पूजा करतात, ते खरेच धन्य आणि पुण्यवान आहेत.
प्रातःस्नानं च वैशाखे यज्ञदानमुपोषणम् । हविष्यं ब्रह्मचर्यं च महापातकनाशनम्
वैशाख महिन्यात सकाळी आंघोळ करणे, यज्ञ करणे, दान देणे, उपवास करणे, हविष्याचे अन्न खाणे आणि ब्रह्मचर्याचे पालन करणे — हे सर्व मोठ्या पापांचा नाश करते.
पुनः कलियुगे राजन्नेतद्गोप्यं भविष्यति । अश्वमेधादिकं यस्मान्माहात्म्यं माधवस्य यत्
राजा, कलियुगात हे पुन्हा गुप्त होईल, कारण वैशाख महिन्यात माधवाचे माहात्म्य अश्वमेधासारख्या मोठ्या यज्ञांपेक्षाही श्रेष्ठ आहे.
अश्वमेधमखः पुण्यः कलौ नैव प्रवर्तते । एष माधवमासस्य हयमेध समो विधिः
कलियुगात पुण्यदायक अश्वमेध यज्ञ होत नाही; माधव महिन्यातील हा नियम अश्वमेधासारखाच मानला जातो.
अश्वमेधस्य यत्पुण्यं स्वर्गमोक्षफलप्रदम् । न वेत्स्यंति कलौ पापा जना दुरितबुद्धयः
अश्वमेध यज्ञाचे जे पुण्य स्वर्ग आणि मुक्ती देते, ते कलियुगात पापी आणि वाईट बुद्धीच्या लोकांना कळत नाही.
तस्मिन्भवैर्नरैः पापैर्गंतव्यं नरकार्णवे । अतस्तु विरलस्तस्य प्रचारो येन निर्मितः
ज्यांच्या मनात वाईट प्रवृत्ती आहेत, अशा पापी लोकांना नरकात जावे लागते; म्हणूनच, त्याने घातलेली ही प्रथा जगात फारच क्वचित आढळते.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वैशाखमासमाहात्म्ये पंचाशीतितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील वैशाखमास माहात्म्य या विभागातील पंच्याऐंशीवा अध्याय येथे संपला.