मायाजनिरमायोऽसौ भक्त्या राजन्नमायया । साध्यते साधुपुरुषः स्वयं जानाति तद्भवान्
राजा, जो माया असूनही मायेतून मुक्त आहे, तो केवळ भक्तीनेच मिळतो, मायेमुळे नाही. हे केवळ सज्जन लोक साध्य करतात, आणि हे तुला स्वतःलाच माहीत आहे.
न विद्यते ते नृप धर्मतत्त्वमज्ञातमेतद्विमलं पुनर्माम् । त्वं पृच्छसे तीर्थपदं प्रसंगात्कथारसं वैष्णव गौरवेण
राजा, धर्माचे खरे तत्त्व तुला माहीत नाही; आणि हे निर्मळ ज्ञान मलाही माहीत नाही. तरीही, वैष्णवांच्या कथा ऐकण्याच्या आनंदासाठी आणि त्यांच्या आदरासाठी तू मला पवित्र मार्ग विचारतोस.
नातः परं परमतोषविशेषपोषं पश्यामि पुण्यमुचितं च परस्परेण । संतः प्रसह्य यदनंतगुणाननंतश्रेयोनिधीनधिकभावभुजो भुजंति
यापेक्षा मोठे किंवा योग्य पुण्य मी पाहिले नाही, जे परम समाधान देते. सज्जन लोक आपल्या भक्तीच्या जोरावर एकमेकांपेक्षा जास्त अनंत गुण आणि अनंत कल्याणाचा आस्वाद घेतात.
ब्राह्मणाः सुरभी सत्य श्रद्धा याग तपांसि च । श्रुति स्मृति दया दीक्षा शांतयस्तनवो हरेः
ब्राह्मण, कामधेनू, सत्य, श्रद्धा, यज्ञ, तप, वेद, स्मृती, दया, दीक्षा आणि शांतता—हे सर्व हरिचेच रूप आहेत.
आदित्यश्चंद्रमा वायुर्भूमिरापोंऽबरं दिशः । ब्रह्माविष्णुश्च रुद्रश्च सर्वभूतमयो विभुः
सूर्य, चंद्र, वारा, पृथ्वी, पाणी, आकाश, दिशा, ब्रह्मा, विष्णू आणि रुद्र—हा सर्वव्यापी परमेश्वर सर्व प्राण्यांत वास करतो.
विश्वरूपः स्वयं चक्रे जगदेतच्चराचरम् । स्वयं ब्राह्मणमाविश्य सदान्नमुपभुंजते
विश्वस्वरूप धारण करून त्याने हे चराचर जग स्वतः निर्माण केले. ब्राह्मणामध्ये प्रवेश करून, तोच स्वतः अन्नाचा आस्वाद घेतो.
ततस्तु तीर्थास्पदपादरेणून्धराधरात्मालय भूमिदेवान् । परात्मनः पूजय पुण्यलक्ष्मी सर्वस्वभूतानखिलात्मभूतान्
म्हणून, पवित्र स्थळांच्या पायांतील धूळ, पर्वत, भूमिदेवता आणि सर्व प्राणी—हे सर्व परमात्म्याचेच रूप मानून, भक्तीने त्यांची पूजा कर.
ब्राह्मणं विष्णुबुद्ध्य्या यो विद्वांसं साधु पश्यति । स एव वैष्णवो यश्च स्वस्वकर्मैकनिष्ठितः
जो ज्ञानी ब्राह्मणाला विष्णूच समजतो आणि जो आपल्या कर्तव्यात निष्ठावान असतो, तोच खरा वैष्णव आहे.
किंचिदेतन्मयाप्रोक्तं रहस्यं समयो हि मे । स्नातुं गंतुं च गंगायां न कथावसरोऽधिकः
मी हे थोडेसे गुपित सांगितले आहे; आता मला गंगेत स्नानासाठी जायचे आहे, म्हणून अधिक कथा सांगण्याची वेळ नाही.
प्राप्तोऽयं माधवो मासः पुण्यो माधववल्लभः । तस्यापि सप्तमी शुक्ला गंगायामतिदुर्ल्लभा
आता माधव मास आला आहे, जो पवित्र आणि माधवाला प्रिय आहे. या महिन्यात शुक्ल सप्तमी गंगेवर फारच दुर्मिळ असते.
वैशाख शुक्ल सप्तम्यां जाह्नवी जह्नुना पुरा । क्रोधात्पीता पुनस्त्यक्ता कर्णरंध्रात्तु दक्षिणात्
वैशाख शुद्ध सप्तमीला, पूर्वी जह्नु ऋषींनी रागाने गंगा प्यायली आणि नंतर उजव्या कानातून तिला सोडली.
तस्यां समर्चयेद्देवीं गंगां गगनमेखलाम् । स्नात्वा सम्यग्विधानेन स धन्यः सुकृती नरः
त्या दिवशी, आकाशाची मेखला घातलेल्या गंगा देवीची विधिपूर्वक पूजा करावी. जो मनुष्य नीट स्नान करतो, तो खरोखरच धन्य आणि पुण्यवान होतो.
तस्यां यस्तर्पयेद्देवान्पितॄन्मर्त्यो यथाविधि । साक्षात्पश्यति तं गंगा स्नातकं गतपापकम्
जो त्या दिवशी योग्य विधीने देवता आणि पितरांना तर्पण करतो, त्याला गंगा स्वतः पापमुक्त स्नानार्थी म्हणून प्रत्यक्ष दिसते.
न माधव समो मासो न गंगा सदृशी नदी । दुर्ल्लभः खलु योगोऽयं हरिभक्त्यैव लभ्यते
माधव मासासारखा दुसरा कोणताही महिना नाही, आणि गंगेप्रमाणे दुसरी कोणतीही नदी नाही; हा दुर्मिळ संयोग केवळ हरिभक्तीनेच मिळतो.
विष्णुपादोदकोद्भूता ब्रह्मलोकादुपागता । त्रिभिः स्रोतोभिरश्रांता या पुनाति जगत्त्रयम्
विष्णूच्या पायातील पाण्यातून जन्मलेली, ब्रह्मलोकातून आलेली, ती तीन धारांनी अखंड वाहते आणि तीनही जगांना पावन करते.
स्वर्गारोहणनिःश्रेणी सततानंदकारिणी । अनेकदुरितोद्गारहारिणी दुर्गतारिणी
ती स्वर्गारोहणाची शिडी आहे, नेहमी आनंद देणारी, असंख्य पापांचा नाश करणारी आणि संकटातून तारणारी आहे.
श्रीमहेशजटाजूटवासिनी दुःखनाशिनी । भजमानजनस्वांतकान्तकेलि विनाशिनी
श्री महेशाच्या जटांमध्ये वास करणारी, दुःखांचा नाश करणारी, भक्तांच्या मनातील वासना आणि मोह नष्ट करणारी ती आहे.
सगरान्वयनिर्वाणकारिणी धर्मधारिणी । त्रिमार्गचारिणी देवी लोकालंकृतिकारिणी
सगराच्या वंशाला मुक्ती देणारी, धर्माचा आधार असणारी, तीन मार्गांनी चालणारी, जगाला शोभा आणणारी देवी आहे.
दर्शन स्पर्शन स्नान कीर्त्तन ध्यान सेवनैः । पुण्यानपुण्यान्पुरुषान्पावयंती सहस्रशः
दर्शन, स्पर्श, स्नान, कीर्तन, ध्यान आणि सेवा यांमुळे ती पुण्यवान आणि पापी अशा हजारो लोकांना शुद्ध करते.
गंगा गंगेति गंगेति यैस्त्रिसंध्यमितीरितम् । सुदूरस्थैश्च तत्पापं हंति जन्मत्रयार्जितम्
जे लोक दिवसातील तीन संध्याकाळी 'गंगा, गंगा' असे उच्चारतात, ते जरी दूर असले तरी, ती त्यांच्या तीन जन्मातील पापांचा नाश करते.
योजनानां सहस्रेषु गंगां यः स्मरते नरः । अपि दुष्कृतकर्मासौ लभते परमां गतिम्
जो मनुष्य हजारो योजन दूरूनही गंगेचे स्मरण करतो, तो कितीही पापी असला तरी, त्याला परम गति मिळते.
वैशाखे शुक्ल सप्तम्यां दुर्ल्लभा सा विशेषतः । प्राप्यते जगतीपाल हरि विप्र प्रसादतः
विशेषतः वैशाख महिन्यातील शुद्ध सप्तमीला ती दुर्लभ असते, पण जगाचा रक्षक हरि आणि ब्राह्मण यांच्या कृपेने ती मिळते.
न माधवसमो मासो न माधवसमो विभुः । गतोहि दुरितांभोधौ मज्जमानजनस्य यः
माधवासारखा महिना नाही आणि माधवासारखा कोणी प्रभू नाही, कारण तोच संकटांच्या समुद्रात बुडणाऱ्यांना तारतो.
दत्तं जप्तं हुतं स्नातं यद्भक्त्या मासि माधवे । तदक्षयं भवेद्भूप पुण्यं कोटिशताधिकम्
राजा, माधव महिन्यात भक्तीने जे काही दान, जप, होम किंवा स्नान केले जाते, ते कोटींनी वाढून, कधीही संपत नाही.
यथा देवेषु विश्वात्मा देवो नारायणो हरिः । यथा जप्येषु गायत्री सरितां जाह्नवी तथा
जसे देवांमध्ये विश्वात्मा नारायण श्रेष्ठ आहे, जपांमध्ये गायत्री श्रेष्ठ आहे, तसे सर्व नद्यांमध्ये जाह्नवी श्रेष्ठ आहे.
यथोमा सर्वनारीणां तपतां भास्करो यथा । आरोग्यलाभो लाभानां द्विपदां ब्राह्मणो यथा
सर्व स्त्रियांमध्ये उमा जशी श्रेष्ठ आहे, तेजस्वींमध्ये सूर्य जसा श्रेष्ठ आहे, लाभांमध्ये आरोग्य आणि द्विपादांमध्ये ब्राह्मण जसा श्रेष्ठ आहे.
परोपकारः पुण्यानां विद्यानां निगमो यथा । मंत्राणां प्रणवो यद्वद्ध्यानानामात्मचिंतनम्
पुण्यांमध्ये परोपकार जसा श्रेष्ठ आहे, विद्यांमध्ये वेद जसा श्रेष्ठ आहे, मंत्रांमध्ये ॐ जसा श्रेष्ठ आहे, तसे ध्यानांमध्ये आत्मचिंतन श्रेष्ठ आहे.
सत्यं स्वधर्मवर्तित्वं तपसां च यथा वरम् । शौचानामर्थशौचं च दानानामभयं यथा
सत्य आणि स्वधर्माचे पालन हे तपांमध्ये श्रेष्ठ आहे, शुद्धतेमध्ये संपत्तीची शुद्धता श्रेष्ठ आहे, आणि दानांमध्ये निर्भयता श्रेष्ठ आहे.
गुणानां च यथा लोभक्षयो मुख्यो गुणः स्मृतः । मासानां प्रवरो मासस्तथासौ माधवो मतः
गुणांमध्ये लोभाचा नाश हा मुख्य गुण मानला जातो, तसेच सर्व महिन्यांमध्ये माधव महिना श्रेष्ठ मानला जातो.
तत्र यत्क्रियते श्राद्धं यज्ञ दानमुपोषणम् । तपोऽध्ययनपूजादि तदक्षयफलं स्मृतम्
त्या काळात जे श्राद्ध, यज्ञ, दान, उपवास, तप, अध्ययन, पूजा वगैरे केले जाते, त्याचे फळ कधीही नाश पावत नाही.