योगजा मानसीसिद्धिर्विष्णुभक्तिः परा स्मृता । य एवं भक्तिमान्देवं विष्णुभक्तिः स उच्यते
योगातून मनाने मिळणारी सिद्धी हीच विष्णूभक्ती श्रेष्ठ मानली जाते; जो अशा प्रकारे देवावर भक्ती करतो, त्याला विष्णूभक्त म्हणतात.
एवं भक्तिः समुद्दिष्टा विविधा नृपनंदन । सात्विकी राजसी चैव तामसीभेदतस्त्विमाः
राजनंदना, भक्तीचे असे विविध प्रकार सांगितले गेले आहेत; या भक्ती सत्त्वगुण, रजोगुण आणि तमोगुण यांच्या स्वरूपाच्या आहेत.
नानाप्रकारा विज्ञेया विष्णोरमिततेजसः । यथाग्निः सुसमृद्धार्च्चिः करोत्येधांसि भस्मसात्
विष्णूच्या असंख्य तेजस्वी भक्तीचे अनेक प्रकार समजून घ्यावेत; जसा उत्तम पेटलेल्या अग्नीने इंधन राख करते—
पापानि भगवद्भक्तिस्तथा दहति तत्क्षणात्
तसेच, भगवंताची भक्ती क्षणात पापे जाळून टाकते.
यावज्जनो न शृणुते भुवि विष्णुभक्तिं साक्षात्सुधारसमशेषरसैकसारम् । तावज्जरामरणजन्मशताभिघातदुःखानि तानि लभते बहुदेहजानि
जोपर्यंत माणूस पृथ्वीवर विष्णूभक्ती — जी अमृतासारखी आणि सर्व रसांचा सार आहे — ऐकत नाही, तोपर्यंत त्याला वारंवार जन्म, वृद्धत्व, मृत्यू आणि अनेक देहांतील दुःखे भोगावी लागतात.
संकीर्तितश्चिंतितकीर्तिरंतः श्रुतानुभावो भगवाननंतः । समंततोऽघविनिहंति मेघं वायुर्यथाभानुरिवांधकारम्
ज्याची कीर्ती गायली जाते, ज्याचे स्मरण केले जाते, आणि ज्याचा अनुभव ऐकण्यातून अंतःकरणात येतो — असा अनंत भगवान सर्वत्र पापे नष्ट करतो, जसा वारा मेघ पांगवतो किंवा सूर्य अंधार नाहीसा करतो.
न दान देवार्चन याग तीर्थ स्नान श्रुताचार तपः क्रियाभिः । तथा विशुद्धिं लभतेंऽतरात्मा यथा हृदिस्थे भगवत्यनंते
दान, देवपूजा, यज्ञ, तीर्थस्नान, वेदाध्ययन किंवा तप व कर्मांनी अंतःकरणाला तितकी शुद्धी मिळत नाही, जितकी अनंत भगवान हृदयात वास करतो तेव्हा मिळते.
कथा विशुद्धा नरनाथ तथ्यास्ता एव पथ्या हरिनाथ तथ्याः । संकीर्तिता यत्र पवित्रमूर्तेः संश्रूयते च श्रुतसाधुकीर्तिः
नरनाथा, त्या कथा शुद्ध आहेत, आणि त्या खऱ्या व हितकारक आहेत, हे हरिनाथा; जिथे पवित्र मूर्तीचे कीर्तन होते आणि सज्जनांची कीर्ती ऐकली जाते.
धन्योसि धीरधरणीधर धर्मधुर्य्य ध्यानैकतान हृदयः पुरुषोत्तमस्य । यन्नैष्ठिकीमतिरसौ तव सौभगश्रीः श्रीकृष्णनाथसुकृतः श्रवणे प्रवृत्ता
हे धरतीचे आधार, धर्माचे पालन करणारे, ज्यांचे मन नेहमी परमेश्वराच्या ध्यानात मग्न आहे, तू खरोखरच धन्य आहेस. तुझ्या अटळ भक्तीमुळे, तुझ्या भाग्यामुळे आणि पुण्यामुळे तुला श्रीकृष्णाच्या लीला ऐकायला मिळाल्या.
अनाराध्य हरिं भक्त्या वरदं विष्णुमव्ययम् । कुतः श्रेयो भवेद्भूप पुरुषस्यात्ममानिनः
राजा, जो मनुष्य भक्तीने वर देणाऱ्या, अविनाशी विष्णूचे पूजन करत नाही, त्याला खऱ्या अर्थाने कल्याण कसे मिळेल?
मायाजनिरमायोऽसौ भक्त्या राजन्नमायया । साध्यते साधुपुरुषः स्वयं जानाति तद्भवान्
राजा, जो माया असूनही मायेतून मुक्त आहे, तो केवळ भक्तीनेच मिळतो, मायेमुळे नाही. हे केवळ सज्जन लोक साध्य करतात, आणि हे तुला स्वतःलाच माहीत आहे.
न विद्यते ते नृप धर्मतत्त्वमज्ञातमेतद्विमलं पुनर्माम् । त्वं पृच्छसे तीर्थपदं प्रसंगात्कथारसं वैष्णव गौरवेण
राजा, धर्माचे खरे तत्त्व तुला माहीत नाही; आणि हे निर्मळ ज्ञान मलाही माहीत नाही. तरीही, वैष्णवांच्या कथा ऐकण्याच्या आनंदासाठी आणि त्यांच्या आदरासाठी तू मला पवित्र मार्ग विचारतोस.
नातः परं परमतोषविशेषपोषं पश्यामि पुण्यमुचितं च परस्परेण । संतः प्रसह्य यदनंतगुणाननंतश्रेयोनिधीनधिकभावभुजो भुजंति
यापेक्षा मोठे किंवा योग्य पुण्य मी पाहिले नाही, जे परम समाधान देते. सज्जन लोक आपल्या भक्तीच्या जोरावर एकमेकांपेक्षा जास्त अनंत गुण आणि अनंत कल्याणाचा आस्वाद घेतात.
ब्राह्मणाः सुरभी सत्य श्रद्धा याग तपांसि च । श्रुति स्मृति दया दीक्षा शांतयस्तनवो हरेः
ब्राह्मण, कामधेनू, सत्य, श्रद्धा, यज्ञ, तप, वेद, स्मृती, दया, दीक्षा आणि शांतता—हे सर्व हरिचेच रूप आहेत.
आदित्यश्चंद्रमा वायुर्भूमिरापोंऽबरं दिशः । ब्रह्माविष्णुश्च रुद्रश्च सर्वभूतमयो विभुः
सूर्य, चंद्र, वारा, पृथ्वी, पाणी, आकाश, दिशा, ब्रह्मा, विष्णू आणि रुद्र—हा सर्वव्यापी परमेश्वर सर्व प्राण्यांत वास करतो.
विश्वरूपः स्वयं चक्रे जगदेतच्चराचरम् । स्वयं ब्राह्मणमाविश्य सदान्नमुपभुंजते
विश्वस्वरूप धारण करून त्याने हे चराचर जग स्वतः निर्माण केले. ब्राह्मणामध्ये प्रवेश करून, तोच स्वतः अन्नाचा आस्वाद घेतो.
ततस्तु तीर्थास्पदपादरेणून्धराधरात्मालय भूमिदेवान् । परात्मनः पूजय पुण्यलक्ष्मी सर्वस्वभूतानखिलात्मभूतान्
म्हणून, पवित्र स्थळांच्या पायांतील धूळ, पर्वत, भूमिदेवता आणि सर्व प्राणी—हे सर्व परमात्म्याचेच रूप मानून, भक्तीने त्यांची पूजा कर.
ब्राह्मणं विष्णुबुद्ध्य्या यो विद्वांसं साधु पश्यति । स एव वैष्णवो यश्च स्वस्वकर्मैकनिष्ठितः
जो ज्ञानी ब्राह्मणाला विष्णूच समजतो आणि जो आपल्या कर्तव्यात निष्ठावान असतो, तोच खरा वैष्णव आहे.
किंचिदेतन्मयाप्रोक्तं रहस्यं समयो हि मे । स्नातुं गंतुं च गंगायां न कथावसरोऽधिकः
मी हे थोडेसे गुपित सांगितले आहे; आता मला गंगेत स्नानासाठी जायचे आहे, म्हणून अधिक कथा सांगण्याची वेळ नाही.
प्राप्तोऽयं माधवो मासः पुण्यो माधववल्लभः । तस्यापि सप्तमी शुक्ला गंगायामतिदुर्ल्लभा
आता माधव मास आला आहे, जो पवित्र आणि माधवाला प्रिय आहे. या महिन्यात शुक्ल सप्तमी गंगेवर फारच दुर्मिळ असते.
वैशाख शुक्ल सप्तम्यां जाह्नवी जह्नुना पुरा । क्रोधात्पीता पुनस्त्यक्ता कर्णरंध्रात्तु दक्षिणात्
वैशाख शुद्ध सप्तमीला, पूर्वी जह्नु ऋषींनी रागाने गंगा प्यायली आणि नंतर उजव्या कानातून तिला सोडली.
तस्यां समर्चयेद्देवीं गंगां गगनमेखलाम् । स्नात्वा सम्यग्विधानेन स धन्यः सुकृती नरः
त्या दिवशी, आकाशाची मेखला घातलेल्या गंगा देवीची विधिपूर्वक पूजा करावी. जो मनुष्य नीट स्नान करतो, तो खरोखरच धन्य आणि पुण्यवान होतो.
तस्यां यस्तर्पयेद्देवान्पितॄन्मर्त्यो यथाविधि । साक्षात्पश्यति तं गंगा स्नातकं गतपापकम्
जो त्या दिवशी योग्य विधीने देवता आणि पितरांना तर्पण करतो, त्याला गंगा स्वतः पापमुक्त स्नानार्थी म्हणून प्रत्यक्ष दिसते.
न माधव समो मासो न गंगा सदृशी नदी । दुर्ल्लभः खलु योगोऽयं हरिभक्त्यैव लभ्यते
माधव मासासारखा दुसरा कोणताही महिना नाही, आणि गंगेप्रमाणे दुसरी कोणतीही नदी नाही; हा दुर्मिळ संयोग केवळ हरिभक्तीनेच मिळतो.
विष्णुपादोदकोद्भूता ब्रह्मलोकादुपागता । त्रिभिः स्रोतोभिरश्रांता या पुनाति जगत्त्रयम्
विष्णूच्या पायातील पाण्यातून जन्मलेली, ब्रह्मलोकातून आलेली, ती तीन धारांनी अखंड वाहते आणि तीनही जगांना पावन करते.
स्वर्गारोहणनिःश्रेणी सततानंदकारिणी । अनेकदुरितोद्गारहारिणी दुर्गतारिणी
ती स्वर्गारोहणाची शिडी आहे, नेहमी आनंद देणारी, असंख्य पापांचा नाश करणारी आणि संकटातून तारणारी आहे.
श्रीमहेशजटाजूटवासिनी दुःखनाशिनी । भजमानजनस्वांतकान्तकेलि विनाशिनी
श्री महेशाच्या जटांमध्ये वास करणारी, दुःखांचा नाश करणारी, भक्तांच्या मनातील वासना आणि मोह नष्ट करणारी ती आहे.
सगरान्वयनिर्वाणकारिणी धर्मधारिणी । त्रिमार्गचारिणी देवी लोकालंकृतिकारिणी
सगराच्या वंशाला मुक्ती देणारी, धर्माचा आधार असणारी, तीन मार्गांनी चालणारी, जगाला शोभा आणणारी देवी आहे.
दर्शन स्पर्शन स्नान कीर्त्तन ध्यान सेवनैः । पुण्यानपुण्यान्पुरुषान्पावयंती सहस्रशः
दर्शन, स्पर्श, स्नान, कीर्तन, ध्यान आणि सेवा यांमुळे ती पुण्यवान आणि पापी अशा हजारो लोकांना शुद्ध करते.
गंगा गंगेति गंगेति यैस्त्रिसंध्यमितीरितम् । सुदूरस्थैश्च तत्पापं हंति जन्मत्रयार्जितम्
जे लोक दिवसातील तीन संध्याकाळी 'गंगा, गंगा' असे उच्चारतात, ते जरी दूर असले तरी, ती त्यांच्या तीन जन्मातील पापांचा नाश करते.