यदद्य मे त्वया दृष्टमिदं रूपमलौकिकम् । घनीभूतामलप्रेम सच्चिदानंदविग्रहम्
आज तू माझं जे रूप पाहिलंस, ते या जगात कुठेही नाही. ते शुद्ध, गाढ प्रेमाचं, सत्-चित्-आनंदाचं मूर्तिमंत स्वरूप आहे.
नीरूपं निर्गुणं व्यापि क्रियाहीनं परात्परम् । वदंत्युपनिषत्संघा इदमेव ममानघम्
उपनिषदांच्या मंडळींनी माझ्या या रूपालाच निराकार, निर्गुण, सर्वत्र पसरलेलं, निष्क्रिय आणि सर्वश्रेष्ठ असं पवित्र म्हटलं आहे.
प्रकृत्युत्थगुणाभावादनंतत्वात्तथेश्वरम् । असिद्धत्वान्मद्गुणानां निर्गुणं मां वदंति हि
माझ्या गुणांना प्रकृतीतून जन्म नाही, मी अनंत आहे, आणि माझे गुण स्वतःहून सिद्ध होत नाहीत, म्हणून लोक मला निर्गुण म्हणतात.
अदृश्यत्वान्ममैतस्य रूपस्य चर्मचक्षुषा । अरूपं मां वदंत्येते वेदाः सर्वे महेश्वर
माझं हे रूप सामान्य डोळ्यांनी दिसत नाही, म्हणून सर्व वेद, हे महेश्वरा, मला अरूप म्हणतात.
व्यापकत्वाच्चिदंशेन ब्रह्मेति च विदुर्बुधाः । अकर्तृत्वात्प्रपंचस्य निष्क्रियं मां वदंति हि
मी जिथे जिथे आहे तिथे माझ्या चैतन्याच्या अंशाने व्यापून राहिलो आहे, म्हणून ज्ञानी लोक मला ब्रह्म म्हणतात; आणि मी जगाचा कर्ता नाही, म्हणून मला निष्क्रिय म्हणतात.
मायागुणैर्यतोमेंऽशा कुर्वंति सर्जनादिकम् । न करोमि स्वयं किंचित्सृष्ट्यादिकमहं शिव
माझ्या काही अंशांनी मायेमुळे सृष्टी वगैरे कामं घडतात, पण मी स्वतः काहीच करत नाही, हे शिवा, सृष्टी वगैरे माझ्या हातून होत नाही.
अहमासां महादेव गोपीनां प्रेमविह्वलः । क्रियांतरं न जानामि नात्मानमपि नारद
हे महादेव, या गोपींमध्ये मी प्रेमाने इतका रंगून जातो की मला दुसरं काहीच सुचत नाही, अगदी स्वतःलाही विसरतो, हे नारदा.
विहराम्यनया नित्यमस्याः प्रेमवशीकृतः । इमां तु मत्प्रियां विद्धि राधिकां परदेवताम्
मी नेहमी हिच्यासोबत रमतो, तिच्या प्रेमाने बांधला जातो; ही राधिकाच माझी सर्वात प्रिय आणि परात्पर देवी आहे, हे जाण.
अस्याश्च परितः पश्य सख्यः शतसहस्रशः । नित्याः सर्वा इमा रुद्र यथाहं नित्यविग्रहः
हिच्या आजूबाजूला शेकडो-हजारो सख्या आहेत; या सगळ्याही, हे रुद्र, जशा मी नित्यरूप आहे तशाच नित्य आहेत.
गोपा गावो गोपिकाश्च सदा वृंदावनं मम । सर्वमेतन्नित्यमेव चिदानंदरसात्मकम्
गोप, गायी, गोपिका आणि वृंदावन — हे सगळं कायमच माझं आहे, आणि हे सर्व चैतन्य आणि आनंदाच्या साराने भरलेलं आहे.
इदमानंदकंदाख्यं विद्धि वृंदावनं मम । यस्मिन्प्रवेशमात्रेण न पुनः संसृतिं विशेत्
हे माझं वृंदावन 'आनंद देणारं' म्हणून ओळख, ज्यात एकदा प्रवेश केला की पुन्हा संसारात पडावं लागत नाही.
मद्वनं प्राप्य यो मूढः पुनरन्यत्र गच्छति । स आत्महा भवेदेव सत्यं सत्यं मयोदितम्
जो मूर्ख माझ्या वनात पोहोचूनही पुन्हा दुसरीकडे जातो, तो खरा आत्महंता ठरतो; हे मी सत्य सांगतो, सत्यच.
वृंदावनं परित्यज्य नैव गच्छाम्यहं क्वचित् । निवसाम्यनया सार्द्धमहमत्रैव सर्वदा
मी वृंदावन सोडून कधीच कुठे जात नाही; मी नेहमीच हिच्यासोबत इथेच राहतो.
इत्येवं सर्वमाख्यातं यत्ते रुद्र हृदि स्थितम् । कथयस्व ममेदानीं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
हे रुद्र, तुझ्या मनात जे काही होतं ते सर्व मी सांगितलं; आता मला सांग, तुला अजून काय ऐकायचं आहे?
ततस्तमब्रवं देवमहं च मुनिसत्तम । ईदृशस्त्वं कथं लभ्यस्तमुपायं वदस्व मे
मग मी त्या देवाला विचारलं, हे श्रेष्ठ मुनी, असं तुला कसं मिळवता येईल? मला तो उपाय सांग.
ततो मामाह भगवान्साधु रुद्र तवोदितम् । अतिगुह्यतमं ह्येतद्गोपनीयं प्रयत्नतः
मग भगवान म्हणाले, रुद्र, तुझा प्रश्न फारच योग्य आहे; हे फार गुप्त आहे आणि काळजीपूर्वक लपवावं लागतं.
सकृदावां प्रपन्नो यस्त्यक्तोपाय उपासते । गोपीभावेन देवेश स मामेति न चेतरः
जो एकदा माझ्या चरणी शरण जातो आणि सर्व उपाय सोडून गोपीभावाने मला भजतो, तोच मला मिळतो, दुसरा कोणी नाही, हे देवाधिदेव.
सकृदावां प्रपन्नो वा मत्प्रियामेकिकामुत । सेवतेनन्यभावेन स मामेति न संशयः
किंवा, एकदा शरण गेल्यावर जो फक्त माझ्या प्रियेला, दुसरा कोणताही भाव न ठेवता, सेवा करतो, तो नक्कीच मला मिळतो, यात शंका नाही.
यो मामेव प्रपन्नश्च मत्प्रियां न महेश्वर । न कदापि स चाप्नोति मामेवं ते मयोदितम्
जो फक्त माझ्याकडेच शरण येतो, पण माझ्या प्रियेला किंवा महेश्वराला शरण जात नाही, तो कधीच मला मिळू शकत नाही—हे मी तुला सांगितले.
सकृदेव प्रपन्नोयस्तवास्मीति वदेदपि । साधनेन विनाप्येव मामाप्नोति न संशयः
कोणी जरी एकदाच 'मी तुझाच आहे' असे म्हटले, आणि काहीही साधना केली नाही, तरी तो नक्कीच मला मिळतो—यात काहीच शंका नाही.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मत्प्रियां शरणं व्रजेत् । आश्रित्य मत्प्रियां रुद्र मां वशीकर्त्तुमर्हसि
म्हणून सर्व प्रयत्नांनी माझ्या प्रियेला शरण जावे. माझ्या प्रियेला आधार मानून, हे रुद्र, तू मला आपल्याकडे वळवू शकतोस.
इदं रहस्यं परमं मया ते परिकीर्तितम् । त्वयाप्येतन्महादेव गोपनीयं प्रयत्नतः
हे परम रहस्य मी तुला सांगितले. हे महादेव, तूही हे काळजीपूर्वक गुप्त ठेव.
त्वमप्येनां समाश्रित्य राधिकां मम वल्लभाम् । जपन्मे युगलं मंत्रं सदा तिष्ठ मदालये
तूही माझ्या सर्वात प्रिय राधिकेच्या आश्रयाला जा, आणि माझा युगल मंत्र नेहमी जप करत माझ्या निवासात राहा.
शिव उवाच-। इत्युक्त्वा दक्षिणे कर्णे मम कृष्णो दयानिधिः । उपदिश्य परं मंत्रं संस्कारांश्च विधाय हि
शिव म्हणाले— असे म्हणून, कृष्णाने माझ्या उजव्या कानात, दयाळू कृष्णाने मला श्रेष्ठ मंत्र सांगितला आणि विधीही घडवले.
सगणोंऽतर्दधे विप्र तत्रैव मम पश्यतः । अहमप्यत्र तिष्ठामि तदारभ्य निरंतरम्
त्याच्या सर्व गणांसह तो माझ्या डोळ्यांसमोरच अदृश्य झाला. त्या क्षणापासून मीही इथे अखंड राहतो.
सर्वमेतन्मया तुभ्यं सांगमेव प्रकीर्त्तितम् । अधुना वद विप्रेंद्र किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
हे सर्व मी तुला संगमावर सांगितले. आता, ब्राह्मणश्रेष्ठा, तुला अजून काय ऐकायचे आहे ते सांग.
नारद उवाच- भगवन्सर्वमाख्यातं यद्यत्पृष्टं मया गुरो । अधुना श्रोतुमिच्छामि भावमार्गमनुत्तमम्
नारद म्हणाले— भगवंत, मी जे विचारले ते सर्व गुरुजी, तुम्ही सांगितले. आता मला भक्तीचा सर्वोच्च मार्ग ऐकायचा आहे.
शिव उवाच- साधु विप्र त्वया पृष्टं सर्वलोकहितैषिणा । रहस्यमपि वक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु
शिव म्हणाले— ब्राह्मण, तू सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी जे विचारलेस ते खरोखर चांगले विचारलेस. मी तुला हे गुपितही सांगतो, लक्ष देऊन ऐक.
दास्यः सखायः पितरौ प्रेयस्यश्च हरेरिह । सर्वे नित्या मुनिश्रेष्ठ वसंति गुणशालिनः
हरिचे सेवक, मित्र, आई-वडील आणि प्रिय या सर्व, हे श्रेष्ठ मुनी, नेहमीच गुणी आणि शाश्वत आहेत.
यथा प्रकटलीलायां पुराणेषु प्रकीर्तिताः । तथा ते नित्यलीलायां संति वृंदावने भुवि
जसे प्रकट लीलेत आणि पुराणांत वर्णन केले आहे, तसेच हे सर्व वृंदावनात, पृथ्वीवरच्या नित्य लीलेतही आहेत.