शांतो विमत्सरः कृष्णे भक्तोऽनन्यप्रयोजनः । अनन्यसाधनः श्रीमान्कामलोभविवर्जितः
शांत, मत्सररहित, कृष्णभक्त, दुसरं काहीही उद्दिष्ट नसलेला, दुसऱ्या कोणत्याही साधनावर अवलंबून नसलेला, श्रीमंत, इच्छा व लोभ नसलेला —
श्रीकृष्णरसतत्त्वज्ञः कृष्णमंत्रविदां वरः । कृष्णमंत्राश्रयो नित्यं मंत्रभक्तः सदा शुचिः
श्रीकृष्णरसाचं तत्त्व जाणणारा, कृष्णमंत्र जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, नेहमी कृष्णमंत्राचा आश्रय घेणारा, मंत्रभक्त आणि नेहमी पवित्र —
सद्धर्मशासकोनित्यं सदाचारनियोजकः । संप्रदायी कृपापूर्णो विरागी गुरुरुच्यते
सत् धर्माची नेहमी शिकवण देणारा, चांगल्या आचारात लावणारा, परंपरेतला, दयाळू आणि विरक्त — असा गुरू म्हणतात.
एवमादिगुणः प्रायः शुश्रूषुर्गुरुपादयोः । गुरौ नितांतभक्तश्च मुमुक्षुः शिष्य उच्यते
अशा गुणांनी युक्त शिष्य नेहमी गुरूच्या पायांची सेवा करतो; जो गुरूला अत्यंत भक्त आहे आणि मुक्तीची इच्छा करतो, त्याला शिष्य म्हणतात.
यत्साक्षात्सेवनं तस्य प्रेम्णा भागवतो भवेत् । स मोक्षः प्रोच्यते प्राज्ञैर्वेदवेदांगवेदिभिः
त्याची प्रत्यक्ष सेवा प्रेमाने करणं हेच भक्ताचं कर्तव्य आहे; वेद आणि त्याच्या शाखा जाणणाऱ्या ज्ञानी लोकांनी यालाच मुक्ती म्हटलं आहे.
आश्रित्य स्वगुरोः पादौ निजवृत्तं निवेदयेत् । स संदेहानपाकृत्य बोधयित्वा पुनः पुनः
आपल्या गुरूच्या पायांवर शरण जाऊन, आपलं वर्तन सांगावं; गुरू सर्व शंका दूर करून, पुन्हा पुन्हा शिकवतो.
स्वपादप्रणतं शांतं शुश्रूषुं निजपादयोः । अतिहृष्टमनाः शिष्यं मनुमध्यापयेत्परम्
जो शिष्य गुरुच्या पायांवर नतमस्तक होतो, शांत असतो, सेवा करण्यास उत्सुक असतो आणि मनापासून आनंदी असतो, त्याला गुरुने योग्य प्रकारे शिकवावे.
चंदनेन मृदा वापि विलिखेद्बाहुमूलयोः । वामदक्षिणयोर्विप्र शंखचक्रे यथाक्रमम्
ब्राह्मणांनो, चंदन किंवा मातीने शिष्याच्या दोन्ही हातांच्या मुळाशी, डाव्या बाजूला शंख आणि उजव्या बाजूला चक्र याप्रमाणे चिन्हे काढावीत.
ऊर्द्ध्वपुंड्रं ततः कुर्याद्भालादिषु विधानतः । ततोमंत्रद्वयं तस्य दक्षकर्णे विनिर्दिशेत्
त्यांनंतर कपाळावर आणि इतर ठिकाणी उर्ध्वपुंड्र लावावे; मग दोन मंत्र त्याच्या उजव्या कानात सांगावेत.
मंत्रार्थं च वदेत्तस्मै यथावदनुपूर्वशः । दासशब्दयुतं नाम धार्यं तस्य प्रयत्नतः
मंत्राचा अर्थ त्याला योग्य रीतीने आणि क्रमाने समजावून सांगावा; आणि 'दास' हा शब्द असलेले नाव शिष्याने काळजीपूर्वक धारण करावे.
ततोऽतिभक्त्या सस्नेहं वैष्णवान्भोजयेद्बुधः । श्रीगुरुं पूजयेच्चापि वस्त्रालंकरणादिभिः
मग अत्यंत भक्तीने आणि प्रेमाने, ज्ञानी माणसाने वैष्णवांना जेवू घालावे आणि श्रीगुरुची वस्त्र, अलंकार इत्यादींनी पूजा करावी.
सर्वस्वं गुरवे दद्यात्तदर्द्धं वा महामुने । स्वदेहमपि निक्षिप्य गुरौ स्थेयमकिंचनैः
माणसाने आपली सर्व संपत्ती किंवा किमान अर्धी संपत्ती गुरुंना द्यावी, हे महर्षे; आणि आपले शरीरही गुरुला समर्पित करून, सर्वस्व सोडून राहावे.
य एतैः पंचभिर्विद्वान्संस्कारैः संस्कृतो भवेत् । दास्यभागी स कृष्णस्य नान्यथा कल्पकोटिभिः
जो विद्वान या पाच संस्कारांनी शिष्याला संस्कारित करतो, तोच कृष्णाच्या सेवेला पात्र होतो; अन्यथा कोट्यवधी कल्पांमध्येही नाही.
अंकनं चोर्द्ध्वपुंड्रश्च मंत्रो नामविधारणम् । पंचमो याग इत्युक्ताः संस्काराः पूर्वसूरिभिः
अंकन, उर्ध्वपुंड्र, मंत्र, नाव धारण करणे आणि याग — हे पाच संस्कार प्राचीन ऋषींनी सांगितले आहेत.
अंकनं शंखचक्राद्यैः सच्छिद्रं पुंड्रमुच्यते । दासशब्दयुतं नाममंत्रो युगलसंज्ञकः
शंख व चक्र यांसारख्या चिन्हांनी अंकन म्हणतात, उर्ध्वपुंड्र म्हणजे फाटलेले पवित्र चिन्ह; 'दास' हा शब्द असलेले नाव, आणि मंत्र म्हणजे दोन मंत्रांचा समूह.
गुरुवैष्णवयोः पूजा याग इत्यभिधीयते । एते परमसंस्कारा मया ते परिकीर्तिताः
गुरु आणि वैष्णवांची पूजा म्हणजे याग असे म्हणतात; हे श्रेष्ठ संस्कार मी तुला सांगितले आहेत.
अथ तुभ्यं प्रपन्नानां धर्मान्वक्ष्यामि नारद । यानास्थाय गमिष्यंति हरिधाम नराः कलौ
नारद, आता मी तुला शरण आलेल्यांचे धर्म सांगतो, ज्यामुळे कलियुगात माणसे हरिधामाला जातील.
इत्थं गुरोर्लब्धमंत्रो गुरुभक्तिपरायणः । सेवमानो गुरुं नित्यं तत्कृपां भावयेत्सुधीः
गुरुंकडून मंत्र मिळवल्यावर, गुरुभक्तीने परिपूर्ण होऊन, ज्ञानी माणसाने नेहमी गुरुची सेवा करावी आणि त्यांची कृपा आठवत राहावी.
सतां धर्मां स्ततः शिक्षेत्प्रपन्नानां विशेषतः । स्वेष्टदेवधिया नित्यं वैष्णवान्परितोषयेत्
मग सत्पुरुषांचे, विशेषतः शरण आलेल्यांचे धर्म शिकावेत; आणि आपल्या इच्छित देवतेच्या भक्तीने नेहमी वैष्णवांना संतुष्ट करावे.
ताडनं भर्त्सनं कामिभोग्यत्वेन यथा स्त्रियः । गृह्णंति वैष्णवानां च तत्तद्ग्राह्यं तथा बुधैः
जसे स्त्रिया आपल्या प्रिय व्यक्तीकडून मार, तिरस्कार किंवा उपभोग सहन करतात, तसेच ज्ञानी माणसाने वैष्णवांकडून जे काही मिळेल ते स्वीकारावे.
ऐहिक्यामुष्मिकी चिंता नैव कार्या कदाचन । ऐहिकं तु सदा भाव्यं पूर्वाचरितकर्मणा
या जगातील किंवा पुढील जन्मातील चिंता कधीही करू नये; या जगात मात्र पूर्वी केलेल्या कर्मानुसार वागावे.
आमुष्मिकं तथा कृष्णः स्वयमेव करिष्यति । अतो हि तत्कृते त्याज्यः प्रयत्नः सर्वथा नरैः
पुढील जन्माची काळजी कृष्ण स्वतः घेईल; म्हणून त्या बाबतीत सर्व प्रकारचा प्रयत्न सोडावा.
सर्वोपायपरित्यागः कृष्णीयात्मतयार्चनम् । सुचिरं प्रोषिते कांते यथा पतिपरायणा
सर्व उपाय सोडून, आपण कृष्णाचेच आहोत या भावनेने पूजा करावी, जशी प्रियकरापासून दूर गेलेली पत्नी आपल्या पतीची भक्ती करते.
प्रियानुरागिणी दीना तस्यसंगैककांक्षिणी । तद्गुणान्भावयेन्नित्यं गायत्यपि शृणोति च
ती स्त्री आपल्या प्रियावर प्रेम करते, त्याच्या संगाचीच इच्छा धरते, त्याच्या गुणांचा नेहमी विचार करते, गाते आणि ऐकते.
श्रीकृष्णगुणलीलादि स्मरणादि तथाचरेत् । न पुनः साधनत्वेन कार्यं तत्तु कदाचन
श्रीकृष्णाचे गुण, लीला आणि इतर गोष्टींचे स्मरण इत्यादी साधना जरूर कराव्यात; पण त्या कधीही केवळ काही मिळवण्यासाठी साधन म्हणून करू नयेत.
चिरं प्रोष्यागतं कांतं प्राप्य कांतधिया यथा । चुंबंती वा श्लिष्यंतीव नेत्रांते न पिबंत्यपि
जशी एक प्रेयसी, प्रियकराशी खूप दिवसांनी भेटल्यावर, त्याला मिठी मारते, चुंबन घेते, तरी डोळ्यांनी त्याला पूर्णपणे पाहूच शकत नाही—
ब्रह्मानंदगतेवाशु सेवते परया मुदा । श्रीमदर्चावतारेण तथा परिचरेद्धरिम्
तसेच, जो ब्रह्मानंदात मग्न होतो, तो आनंदाने सेवा करतो; त्याचप्रमाणे, श्रीमंत मूर्ती किंवा अवताराच्या रूपाने हरिची सेवा करावी.
अनन्यशरणो नित्यं तथैवानन्यसाधनः । अनन्यसाधनार्थत्वात्स्यादनन्य प्रयोजनः
तो नेहमी एकट्या हरिचाच आश्रय घ्यावा, दुसऱ्या कोणत्याही साधनावर किंवा आश्रयावर अवलंबून राहू नये; कारण साधन एकच असावे, आणि उद्दिष्टही दुसरे काही नसावे.
नान्यं च पूजयेद्देवं न नमेत्तं स्मरेन्न च । न च पश्येन्न गायेच्च न च निंदेत्कदाचन
दुसऱ्या कोणत्याही देवतेची पूजा करू नये, वंदन करू नये, स्मरण करू नये, दर्शन घेऊ नये, गाणे गाऊ नये किंवा कधीही निंदा करू नये.
नान्योच्छिष्टं च भुंजीत नान्यशेषं च धारयेत् । अवैष्णवानां संभाषा वंदनादि विवर्जयेत्
दुसऱ्यांनी उरलेले अन्न खाऊ नये, त्यांचे उरलेले काहीही स्वीकारू नये; अवैष्णवांशी बोलणे किंवा नमस्कार करणे टाळावे.