यदि भक्तिर्भवेदेषां कृष्णे सर्वेश्वरेश्वरे । तदाधिकारिणः सर्वे नान्यथा मुनिसत्तम
पण, हे ऋषिश्रेष्ठा, जर त्यांना सर्वेश्वर कृष्णावर भक्ती असेल तरच ते अधिकारी आहेत; अन्यथा नाही.
याज्ञिको दाननिरतः सर्वतंत्रोपसेवकः । सत्यवादी यतिर्वापि वेदवेदांगपारगः
जो यज्ञ करणारा, दान देणारा, सर्व तंत्रांचा सेवक, सत्य बोलणारा, संन्यासी किंवा वेद आणि वेदांगांचा पारंगत आहे, त्यालाही अधिकार आहे.
ब्रह्मनिष्ठः कुलीनो वा तपस्वी व्रततत्परः । अत्राधिकारी न भवेत्कृष्णभक्तिविवर्जितः
ब्रह्मध्येय असो, उच्च कुळातला असो, कठोर तप करणारा असो किंवा व्रताचे पालन करणारा असो — पण ज्याच्या मनात श्रीकृष्णभक्ती नाही, त्याला इथे अधिकार नाही.
तस्मादकृष्णभक्ताय कृतघ्नाय न मानिने । न च श्रद्धाविहीनाय वक्तव्यं नास्तिकाय च
म्हणून श्रीकृष्णभक्ती नसलेल्या, उपकार विसरणाऱ्या, गर्विष्ठ, श्रद्धा नसलेल्या किंवा नास्तिक अशा कुणालाही हे सांगू नये.
न चाशुश्रूषवे वाच्यं नासंवत्सरसेविने । श्रीकृष्णेऽनन्यभक्ताय दंभलोभविवर्जिने
जो ऐकत नाही, जो वर्षभर सेवा करत नाही, त्याला हे सांगू नये; फक्त श्रीकृष्णावर एकनिष्ठ भक्ती असणाऱ्या, दांभिकपणा व लोभ नसलेल्या व्यक्तीलाच सांगावे.
कामक्रोधविमुक्ताय देयमेतत्प्रयत्नतः । ऋषिश्चैवाहमेतस्य गायत्रीछंद उच्यते
ज्याच्या मनात काम आणि राग नाही, अशा व्यक्तीस हे काळजीपूर्वक द्यावे. या मंत्राचा ऋषी मीच आहे आणि छंद गायत्री आहे.
देवता बल्लवीकांतो मंत्रस्य परिकीर्तितः । सप्रियस्य हरेर्दास्ये विनियोग उदाहृतः
या मंत्राची देवता म्हणजे गोपिकांचा प्रियकर श्रीकृष्ण आहे. या मंत्राचा उपयोग म्हणजे श्रीहरी व त्याच्या प्रियतमेची सेवा करणे, असे सांगितले आहे.
आचक्राद्यैस्तथा मंत्रैः पंचांगानि प्रकल्पयेत् । अथवापि स्वबीजेन करांगन्यासकौ चरेत्
नियत मंत्रांनी पाच अंगांची स्थापना करावी; किंवा आपल्या स्वतःच्या बीजाक्षराने हात व शरीरावर न्यास करावा.
मंत्रस्य प्रथमो वर्णो बिंदुना मूर्ध्निभूषितः । गमित्येवं भवेद्बीजं नमः शक्तिरिहोदिता
मंत्राचा पहिला अक्षर, शिरावर बिंदू असलेला, हेच बीज आहे; 'नमः' ही त्याची शक्ती आहे, असे येथे सांगितले आहे.
अंतिमार्णैर्दशांगानि तैरेव च तथार्चनम् । गंधपुष्पादिभिस्तच्च जलैरेवाप्यसंभवे
शेवटच्या अक्षरांनी दहा अंगांची पूजा व अर्चन करावी; जर ते शक्य नसेल तर सुगंधी फुले व पाण्याने पूजा करावी.
न्यासपूर्वविधानेन कर्तव्यं हरितुष्टये । अतएवास्य मंत्रस्य न्यासाद्यन्ये वदंति च
न्यासपूर्वक विधीने श्रीहरीच्या संतोषासाठी हे करावे; म्हणून या मंत्रासाठी न्यास इतरही सांगतात.
सकृदुच्चारणादेव कृतकृत्यत्वदायिनः । तथापि दशधा नित्यं जपाद्यर्थं प्रविन्यसेत्
एकदाच उच्चारले तरी सर्व कार्यसिद्धी होते; तरीही जप व इतर विधीसाठी नेहमी दहापट व्यवस्था करावी.
अथ ध्यानं प्रवक्ष्यामि मंत्रस्यास्य द्विजोत्तम । पीतांबरं घनश्यामं द्विभुजं वनमालिनम्
आता मी या मंत्राचे ध्यान सांगतो, हे श्रेष्ठ द्विजा — पिवळे वस्त्र परिधान केलेला, मेघासारखा काळा, दोन हात असलेला, वनमाळ घातलेला.
बर्हिबर्हकृतोत्तंसं शशिकोटिनिभाननम् । घूर्णायमाननयनं कर्णिकारावतंसिनम्
मोरपिसाचा मुकुट घातलेला, चंद्रासारखा तेजस्वी चेहरा, हलणाऱ्या डोळ्यांचा, कानाजवळ कर्णिकार फुल घातलेला.
अभितश्चंदनेनाथ मध्ये कुंकुमबिंदुना । रचितं तिलकं भाले बिभ्रतं मंडलाकृतिम्
संपूर्ण अंगाला चंदन लावलेले, कपाळाच्या मध्यभागी कुंकवाचा गोल टिळा असलेला.
तरुणादित्यसंकाशं कुंडलाभ्यां विराजितम् । घर्माम्बुकणिकाराजद्दर्पणाभकपोलकम्
उगवत्या सूर्यासारखा तेजस्वी, कुंडले घातलेली, घामाच्या व पाण्याच्या थेंबांनी आरशासारखी चमकणारी गाल.
प्रियास्य न्यस्तनयनं लीलापांगोन्नतभ्रुवम् । अग्रभागन्यस्तमुक्ता विस्फुरत्प्रोच्चनासिकम्
प्रियेवर नजर लावलेली, लीलायुक्त कटाक्षाने भुवया उंचावलेल्या, नाकाच्या टोकावर मोती असलेली, तेजस्वी व उठून दिसणारे नाक.
दशनज्योत्स्नया राजत्पक्वबिंबफलाधरम् । केयूरांगदसद्रत्नमुद्रिकाभिर्लसत्करम्
पिकलेल्या बिंब फळासारखे ओठ, दातांच्या चांदण्यासारख्या प्रभेने उजळलेले, हातात कयूर, अंगद, सुंदर मुद्रिका व रत्नांनी शोभलेले.
बिभ्रतं मुरलद्यं वामे पाणौ पद्मं तथैव च । कांचीदामस्फुरन्मध्यं नूपुराभ्यां लसत्पदम्
डाव्या हातात मुरली व कमळ धरलेले, कंबरेला झळाळती कंठी, पायात नूपुरांनी शोभलेले.
रतिकेलिरसावेश चपलं चपलेक्षणम् । हसंतं प्रियया सार्द्धं हासयंतं च तां मुहुः
रतीच्या आनंदात मग्न, चपळ व खेळकर डोळ्यांनी, प्रियेबरोबर हसणारा, तिलाही पुन्हा पुन्हा हसवणारा.
इत्थं कल्पतरोर्मूले रत्नसिंहासनोपरि । वृंदारण्ये स्मरेत्कृष्णं संस्थितं प्रियया सह
इच्छाधारी वृक्षाच्या मुळाशी, रत्नांनी सजवलेल्या सिंहासनावर, वृंदावनात, कृष्ण आपल्या प्रियेच्या सोबत उभा आहे असे ध्यान करावे.
वामपार्श्वे स्थितां तस्य राधिकां च स्मरेत्ततः । नीलचोलकसंवीतां तप्तहेमसमप्रभाम्
मग त्याच्या डाव्या बाजूला उभी असलेली राधिकेचे स्मरण करावे, ती गडद निळ्या वस्त्रात असून, वितळलेल्या सोन्यासारखी तेजस्वी आहे.
पट्टांचलेनावृतार्द्ध सुस्मेराननपंकजाम् । कांतवक्त्रे न्यस्तनेत्रां चकोरी चंचलेक्षणाम्
ती अर्ध्या अंगावर रेशमी ओढणी घेतलेली, तिच्या कमळासारख्या चेहऱ्यावर मंद हास्य आहे, तिच्या डोळ्यांनी प्रियकराच्या चेहऱ्याकडे पाहत आहे, आणि ते डोळे चंचल चकोऱ्यासारखे आहेत.
अंगुष्ठतर्जनीभ्यां च निजकांतमुखांबुजे । अर्पयंतीं पूगफलं पर्णचूर्णसमन्वितम्
ती आपल्या अंगठा आणि तर्जनीने आपल्या प्रियकराच्या मुखकमळावर पानसुपारीचे फळ, पानाच्या पूडासह अर्पण करत आहे.
मुक्ताहारस्फुरच्चारु पीनोन्नतपयोधराम् । क्षीणमध्यां पृथुश्रोणीं किंकिणीजालमंडिताम्
मोत्यांच्या सुंदर हाराने सजलेली, तिची उन्नत आणि भरगच्च छाती, बारीक कंबर, रुंद नितंब आणि किंकिणीच्या घुंगरांनी अलंकृत आहे.
रत्नताटंककेयूरमुद्रा वलयधारिणीम् । रणत्कटकमंजीर रत्नपादांगुलीयकाम्
ती रत्नांच्या कुंडल्या, कंकण, मुद्रिका आणि बांगड्या घातलेली आहे, तिच्या हातात आणि पायात घुंगरांची मंजिरी वाजत आहे, आणि पायांच्या बोटांना रत्नांची अंगठी घातली आहे.
लावण्यसारमुग्धांगीं सर्वावयवसुंदरीम् । आनंदरससंमग्नां प्रसन्नां नवयौवनाम्
तिचे अंग सौंदर्याचा सार आहे, प्रत्येक अवयव मोहक आहे, ती आनंदाच्या रसात न्हालेली, प्रसन्न आणि तारुण्याने ताजीतवानी आहे.
सख्यश्च तस्या विप्रेंद्र तत्समानवयोगुणाः । तत्सेवनपराभाव्याश्चामरव्यजनादिभिः
हे उत्तम ब्राह्मण, तिच्या सख्या तिच्याच वयाच्या आणि गुणांच्या आहेत, त्या तिच्या सेवेत तत्पर आहेत, आणि त्या हातात पंखा, चामर वगैरे वस्तू धरून आहेत.
अथ तुभ्यं प्रवक्ष्यामि मंत्रार्थं शृणु नारद । बहिरंगैः प्रपंचस्य स्वांशैर्मायादि शक्तिभिः
आता मी तुला मंत्राचा अर्थ सांगतो, ऐक नारद. तिच्या बाह्य स्वरूपातून, माया वगैरे शक्तींनी हा सृष्टी विस्तारलेली आहे.
अंतरंगैस्तथा नित्यविभूतैस्तैश्चिदादिभिः । गोपनादुच्यते गोपी राधिका कृष्णवल्लभा । देवी कृष्णमयी प्रोक्ता राधिका परदेवता
तिच्या अंतर्गत, नित्य स्वरूपाच्या गुणांनी, जसे की चैतन्य, ती गोपी, राधिका, कृष्णाची प्रिया म्हणून ओळखली जाते. देवी कृष्णमयी आहे, राधिका हीच परात्पर देवी आहे.