शालग्रामशिलायां यो मूल्यमुद्घाटयेन्नरः । विक्रेता चानुमंता च यः परीक्षानुमोदकः
जो कोणी शाळग्रामाच्या शिलेला किंमत लावतो, विकतो, मान्यता देतो किंवा तपासून परवानगी देतो.
सर्वे ते नरकं यांति यावत्सूर्यश्च संप्लवः । अतस्तद्वर्जयेद्देवि चक्रक्रयणविक्रयम्
हे सर्व लोक सूर्यप्रलयापर्यंत नरकात जातात. म्हणून, देवी, चक्र विकत घेणं किंवा विकणं टाळावं.
शालग्रामोद्भवो देवो यो देवो द्वारकोद्भवः । उभयोः संगमो यत्र मुक्तिस्तत्र न संशयः
शाळग्रामातून उत्पन्न झालेला देव आणि द्वारकातून उत्पन्न झालेला देव — जिथे हे दोघं एकत्र येतात, तिथे मुक्ती नक्की मिळते.
द्वारकोद्भवचक्राढ्यो बहुचक्रेण चिह्नितः । चक्रासनशिलाकारचित्स्वरूपो निरंजनः
द्वारकातून उत्पन्न झालेल्या अनेक चक्रांनी चिन्हांकित, चक्रासनासारखी शिला, जी स्वरूपानं आणि चित्तानं शुद्ध आहे.
नमोऽस्त्वोंकाररूपाय सदानंदस्वरूपिणे । शालग्राममहाभाग भक्तस्यानुग्रहं कुरु
ओंकारस्वरूप आणि नेहमीच्या आनंदमूर्तीला नमस्कार असो. हे शाळग्रामा, तुझ्या भक्तावर कृपा कर.
तवानुग्रहकामस्य ऋणग्रस्तस्य मे प्रभो । अतः परं प्रवक्ष्यामि तिलकस्य विधिं मुदा
तुझ्या कृपेची इच्छा असलेला आणि ऋणात बुडालेला मी, आता पुढे टिळक लावण्याची पद्धत आनंदाने सांगतो.
यच्छ्रुत्वा मानवाः सर्वे विष्णुसारूप्यमाप्नुयुः । ललाटे केशवं विद्यात्कंठे श्रीपुरुषोत्तमम्
हे ऐकून सर्व माणसं विष्णूसारखी रूपं मिळवतात. कपाळावर केशव, गळ्यात श्रीपुरुषोत्तम असावा असं समजावं.
नाभौ नारायणं देवं वैकुंठं हृदये तथा । दामोदरं वामपार्श्वे दक्षिणे च त्रिविक्रमम्
नाभीवर नारायण, हृदयात वैकुंठ, डाव्या बाजूला दामोदर आणि उजव्या बाजूला त्रिविक्रम असावा.
मूर्ध्नि चैव हृषीकेशं पद्मनाभं च पृष्ठतः । कर्णयोर्यमुनां गंगां बाह्वोः कृष्णं हरिं तथा
डोक्यावर हृषीकेश, पाठीमागे पद्मनाभ, कानांवर यमुना आणि गंगा, आणि दोन्ही हातांवर कृष्ण व हरि यांची स्थापना करावी.
यथास्थानेषु तुष्यंति देवता द्वादश स्मृताः । द्वादशैतानि नामानि कर्तव्ये तिलके पठेत्
योग्य जागी या बारा देवतांची आठवण घेतल्यास त्या संतुष्ट होतात. तिळक लावताना ही बारा नावे म्हणावीत.
सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति । ऊर्द्ध्वपुंड्रमूर्द्ध्वरेखं ललाटे यस्य दृश्यते
ज्याच्या कपाळावर उर्ध्वपुंड्राचा उभा टिळा असतो, तो सर्व पापांपासून शुद्ध होतो आणि विष्णुलोकात जातो.
चांडालोऽपि स शुद्धात्मा पूज्य एव न संशयः । यस्योर्द्ध्वपुंड्रं दृश्येत न ललाटे नरस्य हि
ज्याच्या कपाळावर उर्ध्वपुंड्र आहे, आणि मन शुद्ध आहे, तो चांडाळ असला तरी पूज्यच आहे—यात शंका नाही.
तद्दर्शनं न कर्त्तव्यं दृष्ट्वा सूर्यं निरीक्षयेत् । त्रिपुंड्रं यस्य विप्रस्य ऊर्द्ध्वपुंड्रं न दृश्यते
ज्याच्या कपाळावर उर्ध्वपुंड्र नाही, त्याच्याकडे पाहू नये; पाहिल्यास सूर्याकडे पाहावे.
तं दृष्ट्वाप्यथवा स्पृष्ट्वा सचैलं स्नानमाचरेत् । सांतरालं प्रकर्त्तव्यं पुंड्रं हरिपदाकृति
ज्याच्या कपाळावर त्रिपुंड्र आहे पण उर्ध्वपुंड्र नाही, असा ब्राह्मण दिसला किंवा स्पर्श केला तर कपड्यांसह स्नान करावे.
निरंतरालं यः कुर्यादूर्द्ध्वपुंड्रं द्विजाधमः । ललाटे तस्य सततं शुनःपादो न संशयः
उर्ध्वपुंड्र मध्ये फट ठेवून, हरिच्या पावलासारखे करावे. जो फट न ठेवता उर्ध्वपुंड्र लावतो, तो द्विजांत्य समजावा; त्याचे कपाळ नेहमी श्वपचासारखेच असते—यात शंका नाही.
नासादिकेशपर्यंतमूर्द्ध्वपुंड्रं सुशोभनम् । मध्ये छिद्रसमायुक्तं तं विद्याद्धरिमंदिरम्
सुंदर उर्ध्वपुंड्र नाकापासून केसांच्या मुळापर्यंत असते; मध्यभागी फट असेल तर ते हरिचे निवासस्थान समजावे.
वामभागे स्थितो ब्रह्मा दक्षिणे तु सदाशिवः । मध्ये विष्णुं विजानीयात्तस्मान्मध्यं न लेपयेत्
डाव्या बाजूला ब्रह्मा, उजव्या बाजूला सदाशिव, आणि मध्ये विष्णू आहेत—म्हणून मध्यभागी काहीही लावू नये.
वीक्ष्यादर्शे जले वापि यो विदध्यात्प्रयत्नतः । ऊर्द्ध्वपुंड्रं महाभागः सयाति परमां गतिम्
जो कुणी आरशात किंवा पाण्यात आपला प्रतिबिंब पाहून काळजीपूर्वक उर्ध्वपुंड्र लावतो, तो परमपदाला पोहोचतो.
अग्निरापश्च वेदाश्च चंद्रादित्यौ तथानिलः । विप्राणां नित्यमेते हि कर्णे तिष्ठंति दक्षिणे
अग्नी, पाणी, वेद, चंद्र, सूर्य आणि वारा—हे सर्व ब्राह्मणांच्या उजव्या कानात नेहमी वास करतात.
गंगा च दक्षिणे श्रोत्रे नासिकायां हुताशनः । उभयोरपि संस्पर्शात्तत्क्षणादेव शुध्यति
गंगा उजव्या कानात, अग्नी नाकात असतो; दोन्हींपैकी कुठल्याही स्पर्शाने लगेच शुद्धी मिळते.
कृत्वा चैवोदकं शंखे वैष्णवानां महात्मनाम् । तुलसीमिश्रितं दद्यात्पिबेन्मूर्ध्नाभिवंदयेत्
महात्मा वैष्णवांसाठी शंखात पाणी घ्यावे, त्यात तुळशी मिसळावी, ते अर्पण करावे, प्यावे आणि डोक्याने वंदन करावे.
प्राश्नीयात्प्रोक्षयेद्देहं पुत्रमित्रपरिग्रहम् । विष्णोः पादोदकं पीतं कोटिजन्माघनाशनम्
ते पाणी प्यावे, शरीरावर शिंपडावे, मुलगा, मित्र व इतरांना द्यावे; विष्णूच्या पादोदकाचे पान केल्याने कोटी जन्मांची पापे नष्ट होतात.
तदेवाष्टगुणं पापं भूमौ बिंदुनिपातनात् । जलशंखं करे कृत्वा स्तुत्वा नत्वा प्रदक्षिणम्
त्या पाण्याचा एक थेंब जरी जमिनीवर पडला, तरी आठपट पाप लागते; म्हणून शंखात पाणी धरून, स्तुती करावी, वंदन करावे आणि प्रदक्षिणा करावी.
सततं धार्यते वारि तेनाप्तं जन्मनः फलम् । शंखो यस्य गृहे नास्ति घंटा वा गरुडान्विता
पाणी नेहमी ठेवावे; त्यामुळे जन्माचे फळ मिळते. ज्याच्या घरी शंख किंवा गरुडाने सुशोभित घंटा नाही,
पुरतो वासुदेवस्य न स भागवतः कलौ । यानैर्वा पादुकाभिर्वा यानं भगवतो गृहे
तो वासुदेवाच्या समोर कलियुगात भक्त समजला जात नाही. वाहन असो वा पादुका, भगवंताच्या घरातील वाहन,
देवोत्सवेष्वसेवा च अप्रणामस्तदग्रतः । उच्छिष्टे चैव चाशौचे भगवद्वंदनादिकम्
देवतांच्या उत्सवात सेवा न करणे, त्याच्यासमोर वंदन न करणे, आणि उष्टानंतर किंवा अशुद्ध अवस्थेत भगवंताची पूजा करणे—
एकहस्तप्रणामश्च तत्पुरस्तात्प्रदक्षिणम् । पादप्रसारणं चाग्रे तथा पर्यंकसेवनम्
एका हाताने नमस्कार करणे, समोरून प्रदक्षिणा घालणे, पाय पुढे सरकवून बसणे आणि पलंगावर झोपणे—
शयनं भक्षणं चापि मिथ्याभाषणमेव च । उच्चैर्भाषामिथो जल्पो रोदनानि च विग्रहः
झोपणे, खाणे, खोटे बोलणे, मोठ्याने बोलणे, निरर्थक गप्पा मारणे, रडणे आणि भांडण करणे—
निग्रहानुग्रहौ चैव स्त्रीषु च क्रूरभाषणम् । केवलावरणं चैव परनिंदापरस्तुतिः
दडपशाही किंवा पक्षपात करणे, स्त्रियांशी कठोर बोलणे, फक्त स्वतःला झाकणे, दुसऱ्यांची निंदा करणे आणि दुसऱ्यांची स्तुती करणे—
अश्लीलभाषणं चैव अधोवायुविमोक्षणम् । शक्तौ गौणोपचारश्च अनिवेदितभक्षणम्
अश्लील बोलणे, खाली वायू सोडणे, सामर्थ्य असतानाही कमी दर्जाची सेवा करणे, न अर्पण करता खाणे—