शालग्रामद्वारकायां स्थिताय गदिने नमः । एकेन लक्षितो योव्याद्गदाधारी सुदर्शनः
शाळग्रामाच्या दाराशी वास करणाऱ्या गदाधारीस नमस्कार; एकच खूण असलेला तो गदाधारी सुदर्शन आहे.
लक्ष्मीनारायणो द्वाभ्यां त्रिभिश्चैव त्रिविक्रमः । चतुर्भिश्च चतुर्व्यूहो वासुदेवश्च पंचभिः
लक्ष्मीनारायण दोन खुणांनी, त्रिविक्रम तीन खुणांनी, चतुर्व्यूह चार खुणांनी आणि वासुदेव पाच खुणांनी ओळखता येतात.
प्रद्युम्नः षड्भिरेवाव्यात्संकर्षणश्च सप्तभिः । पुरुषोत्तमोऽष्टभिश्च स्यान्नवव्यूहो नवो हितः
प्रद्युम्न सहा खुणांनी, संकर्षण सात खुणांनी, पुरुषोत्तम आठ खुणांनी, आणि नवव्यूह नऊ खुणांनी ओळखावा, जो शुभ आहे.
दशावतारो दशभिरनिरुद्धोऽवतादथ । द्वादशात्मा द्वादशभिरतऊर्द्ध्वमनंतकः
दहा अवतार दहा खुणांनी, अनिरुद्ध दहा खुणांनी ओळखावा; बारा रूपे बारा खुणांनी, आणि अनंतक वरच्या बारा खुणांनी ओळखावा.
ब्रह्मा चतुर्मुखो दंडी कमंडलुस्रगुन्नतः । महेश्वरः पंचवक्त्रो दशबाहुर्वृषध्वजः
ब्रह्मा चार मुखांचा, दंडधारी, कमंडलू आणि माळ घेणारा, उंच; महेश्वर पाच मुखांचा, दहा हातांचा आणि वृषध्वज आहे.
यथायुधस्तथागौरी चंडिका च सरस्वती । महालक्ष्मीर्मातरश्च पद्महस्तो दिवाकरः
जशी त्यांची शस्त्रे, तशीच गौरी, चंडिका आणि सरस्वती; महालक्ष्मी, मातृका, कमळहस्त आणि सूर्य.
गजास्यश्च गजस्कंधः षण्मुखोनेकधा गणाः । एते स्थिताः स्थापिता स्युः प्रसादेवाथ पूजिताः
गजास्य, गजस्कंध, सहा मुखांचा आणि विविध गण; हे सर्व स्थापन केले जातात, प्रतिष्ठित होतात आणि कृपेने पूजिले जातात.
धर्मार्थकाममोक्षा हि प्राप्यंते पुरुषेण च
धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष हे मनुष्याला नक्कीच मिळतात.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शालग्रामनिर्णयोनामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील 'शाळग्रामनिर्णय' नावाच्या अठ्ठ्याहत्तराव्या अध्यायाचा समाप्ती.
ईश्वर उवाच- शालग्रामे मणौयंत्रे मंडले प्रतिमासु च । नित्यं तु श्रीहरेः पूजा केवले भवनेन तु
ईश्वर म्हणाले— शाळग्राम, मणी, यंत्र, मंडळ आणि प्रतिमा यामध्ये श्रीहरीची नित्य पूजा केवळ भक्तीनेच करावी.
गंडक्यामेकदेशे तु शालग्रामस्थलं महत् । पाषाणं तद्भवं पातु शालग्राममिति स्थितम्
गंडकी नदीच्या एका भागात एक मोठं शाळग्रामाचं स्थान आहे. तिथं जन्मणारा दगड 'शाळग्राम' म्हणून ओळखला जातो आणि तो रक्षण करतो.
शालग्रामशिलास्पर्शात्कोटिजन्माघनाशनम् । किं पुनः पूजनं तत्र हरेः सांनिध्यकारणम्
शाळग्रामाच्या दगडाचा स्पर्श केल्याने कोटी जन्मांची पापं नाहीशी होतात. मग तिथं हरिची पूजा केल्यावर काय होईल, कारण तिथं स्वतः हरिचं उपस्थिती मिळतं.
शालग्रामैकयजनाच्छतलिंगीफलं लभेत् । बहुभिर्जन्मभिः पुण्यैर्यदिकृष्णशिलां लभेत्
एक शाळग्रामाची पूजा केल्याने शंभर लिंगांची पूजा केल्याचं फळ मिळतं. अनेक जन्मांचं पुण्य गाठीशी असेल तरच कृष्णवर्णी शिला मिळते.
गोष्पदेन च चिह्नेन जनुस्तेन समाप्यते । आदौ शिलां परीक्षेत स्निग्धां श्रेष्ठां च मेचकाम्
गायीच्या खुरासारखं चिन्ह असण्यानं माणसाचं आयुष्य पूर्ण होतं. आधी शिला नीट पाहावी, ती गुळगुळीत, उत्तम आणि चमकदार असावी.
आकृष्णा मध्यमा प्रोक्ता मिश्रा मिश्रफलप्रदा । सदा काष्ठे स्थितो वह्निर्मथनेन प्रकाश्यते
काळी शिला मध्यम प्रकारची समजली जाते; मिश्र रंगाची शिला मिश्र फळ देते. जसं लाकडात नेहमी अग्नी असतो आणि घर्षणाने प्रकट होतो.
यथा तथा हरिर्व्यापी शालग्रामे प्रतीयते । प्रत्यहं द्वादशशिलाः शालग्रामस्य योऽर्चयेत्
तसंच, हरि सर्वत्र व्यापून आहे आणि शाळग्रामात स्पष्टपणे जाणवतो. जो दररोज बारा शाळग्रामांची पूजा करतो.
द्वारवत्याः शिलायुक्ताः स वैकुंठे महीयते । शालग्रामशिलायां तु गह्वरं लक्षते नरः
द्वारकाच्या शिलांनी चिन्हांकित लोक वैकुंठात सन्मान मिळवतात. शाळग्रामाच्या शिलेत माणसाला एक गुहा दिसते.
पितरस्तस्य तिष्ठंति तृप्ताः कल्पांतकं दिवि । वैकुंठभवनं तत्र यत्र द्वारावती शिला
त्याचे पितर स्वर्गात कल्पांतापर्यंत तृप्त राहतात. जिथे द्वारकाची शिला आहे, तिथेच वैकुंठाचं निवासस्थान आहे.
मृतो विष्णुपुरं याति तत्तीर्थं योजनत्रयम् । जपः पूजा च होमश्च सर्वं कोटिगुणं भवेत्
मरणानंतर तो विष्णुपुरीला जातो; ते तीर्थ तीन योजनांपर्यंत पसरलेलं आहे. जप, पूजा आणि होम यांना तिथं कोटीपटीने अधिक फळ मिळतं.
मनस्कामसमाभीष्टं क्रोशमात्रं न संशयः । कीटकोऽपि मृतिं याति वैकुंठभवनं यतः
मनातली कोणतीही इच्छा एका क्रोशाच्या आत पूर्ण होते, यात शंका नाही. अगदी कीटकही तिथे मेला तरी वैकुंठात जातो.
शालग्रामशिलायां यो मूल्यमुद्घाटयेन्नरः । विक्रेता चानुमंता च यः परीक्षानुमोदकः
जो कोणी शाळग्रामाच्या शिलेला किंमत लावतो, विकतो, मान्यता देतो किंवा तपासून परवानगी देतो.
सर्वे ते नरकं यांति यावत्सूर्यश्च संप्लवः । अतस्तद्वर्जयेद्देवि चक्रक्रयणविक्रयम्
हे सर्व लोक सूर्यप्रलयापर्यंत नरकात जातात. म्हणून, देवी, चक्र विकत घेणं किंवा विकणं टाळावं.
शालग्रामोद्भवो देवो यो देवो द्वारकोद्भवः । उभयोः संगमो यत्र मुक्तिस्तत्र न संशयः
शाळग्रामातून उत्पन्न झालेला देव आणि द्वारकातून उत्पन्न झालेला देव — जिथे हे दोघं एकत्र येतात, तिथे मुक्ती नक्की मिळते.
द्वारकोद्भवचक्राढ्यो बहुचक्रेण चिह्नितः । चक्रासनशिलाकारचित्स्वरूपो निरंजनः
द्वारकातून उत्पन्न झालेल्या अनेक चक्रांनी चिन्हांकित, चक्रासनासारखी शिला, जी स्वरूपानं आणि चित्तानं शुद्ध आहे.
नमोऽस्त्वोंकाररूपाय सदानंदस्वरूपिणे । शालग्राममहाभाग भक्तस्यानुग्रहं कुरु
ओंकारस्वरूप आणि नेहमीच्या आनंदमूर्तीला नमस्कार असो. हे शाळग्रामा, तुझ्या भक्तावर कृपा कर.
तवानुग्रहकामस्य ऋणग्रस्तस्य मे प्रभो । अतः परं प्रवक्ष्यामि तिलकस्य विधिं मुदा
तुझ्या कृपेची इच्छा असलेला आणि ऋणात बुडालेला मी, आता पुढे टिळक लावण्याची पद्धत आनंदाने सांगतो.
यच्छ्रुत्वा मानवाः सर्वे विष्णुसारूप्यमाप्नुयुः । ललाटे केशवं विद्यात्कंठे श्रीपुरुषोत्तमम्
हे ऐकून सर्व माणसं विष्णूसारखी रूपं मिळवतात. कपाळावर केशव, गळ्यात श्रीपुरुषोत्तम असावा असं समजावं.
नाभौ नारायणं देवं वैकुंठं हृदये तथा । दामोदरं वामपार्श्वे दक्षिणे च त्रिविक्रमम्
नाभीवर नारायण, हृदयात वैकुंठ, डाव्या बाजूला दामोदर आणि उजव्या बाजूला त्रिविक्रम असावा.
मूर्ध्नि चैव हृषीकेशं पद्मनाभं च पृष्ठतः । कर्णयोर्यमुनां गंगां बाह्वोः कृष्णं हरिं तथा
डोक्यावर हृषीकेश, पाठीमागे पद्मनाभ, कानांवर यमुना आणि गंगा, आणि दोन्ही हातांवर कृष्ण व हरि यांची स्थापना करावी.
यथास्थानेषु तुष्यंति देवता द्वादश स्मृताः । द्वादशैतानि नामानि कर्तव्ये तिलके पठेत्
योग्य जागी या बारा देवतांची आठवण घेतल्यास त्या संतुष्ट होतात. तिळक लावताना ही बारा नावे म्हणावीत.