सुरतोत्सव संग्रामा चित्ररेखा प्रकीर्तिता । गौरांगी नातिदीर्घा च सदा वादनतत्परा
ती चित्ररेखा म्हणून प्रसिद्ध आहे. तिच्या प्रेमाच्या उत्सवांना जणू काही लढाया म्हणाव्यात. ती गोरी, फार उंच नाही आणि नेहमी वादनात मग्न असते.
दैन्यानुरागनटना मूर्च्छारोमांचविह्वला । हरिदक्षिणपार्श्वस्था सर्वमंत्रप्रिया तथा
ती कधी कधी दुःख आणि प्रेमाच्या भावनेने नाचते, प्रेमाने हरखून जाते, अंगावर रोमांच उभे राहतात. ती हरिच्या उजव्या बाजूला उभी असते आणि सर्व मंत्रांना प्रिय मानते.
अनंगलोभमाधुर्या चंद्रा सा परिकीर्तिता । सलीलमंथरगतिर्मंजुमुद्रित लोचना
ती चंद्रा म्हणून ओळखली जाते, प्रेमात गोड आणि मधुर आहे. तिची चाल पाण्यासारखी मृदू आहे आणि तिच्या डोळ्यांत मोहकता आणि गोडपणा आहे.
प्रेमधारोज्ज्वलाकीर्णा दलितांजन शोभना । कृष्णानुरागरसिका रासध्वनिसमुत्सुका
ती प्रेमाच्या तेजस्वी धारांनी सजलेली आहे, तिच्या डोळ्यांतील काजळ हलकेच पुसले गेले आहे. कृष्णाच्या प्रेमात रमलेली आणि रासाच्या निनादाची आतुरतेने वाट पाहणारी आहे.
अहंकारसमायुक्ता मुखनिंदितचंद्रमाः । मधुरालापचतुरा जितेंद्रियशिरोमणिः
ती थोडी अभिमानी आहे आणि तिच्या चेहऱ्यापुढे चंद्रही फिका पडतो. ती गोड बोलण्यात पटाईत असून, इंद्रियांवर विजय मिळवणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
सुंदरस्मितसंयुक्ता सा वै मदनसुंदरी । विविक्तरासरसिका श्यामा श्याममनोहरा
ती सुंदर हास्याने युक्त आहे आणि खरोखरच मदनसुंदरी आहे. तिला एकांतातील रासाचा आनंद घ्यायला आवडतो. ती श्यामवर्णाची आणि तिचा श्यामपणा मोहक आहे.
प्रेम्णा प्रेमकटाक्षेण हरेश्चित्तविमोहनी । जितेंद्रिया जितक्रोधा सा प्रिया परिकीर्तिता
ती प्रेमळ कटाक्षांनी आणि प्रेमाने हरिचे मन मोहून टाकते. ती प्रिय म्हणून ओळखली जाते, इंद्रियांवर आणि रागावर विजय मिळवलेली आहे.
सुतप्तस्वर्णगौरांगी लीलागमनसुंदरी । स्मरोत्थ प्रेमरोमांच वैचित्रमधुराकृतिः
तिचे अंग उत्तम शुद्ध सोन्यासारखे सुवर्ण आहे. तिच्या लीलामय आगमनाने ती सुंदर दिसते. तिच्या अंगावर प्रेमातून आलेले रोमांच आणि तिची मधुर, वेगळी आकृती आहे.
सुंदरस्मितसंयुक्त मुखनिंदितचंद्रमाः । मधुरालापचतुरा जितेंद्रियशिरोमणिः
ती सुंदर हास्याने सजलेली आहे, तिच्या चेहऱ्यापुढे चंद्रही लाजतो. ती गोड संवादात कुशल आहे आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
कीर्तिता सा मधुमती प्रेमसाधनतत्परा । संमोहज्वररोमांच प्रेमधारा समन्विता
ती मधुमती म्हणून ओळखली जाते, प्रेमसाधनेत नेहमी तत्पर असते. प्रेमाच्या प्रवाहांनी, मोहाच्या तापाने आणि रोमांचांनी ती भरलेली आहे.
दानधूलिविनोदा च रासध्वनि महानटी । शशिरेखा च विज्ञेया गोपालप्रेयसी सदा
ती दानाच्या धुळीत आनंद मानते, रासाच्या निनादात मोठी नृत्यांगना आहे. ती शशिरेखा म्हणून ओळखली जाते आणि नेहमी गोपालाची प्रेयसी असते.
कृष्णात्मा सोत्तमा श्यामा मधुपिंगललोचना । तत्पादप्रेमसंमोहात्क्वचित्पुलकचुंबिता
तिचे मन कृष्णात एकरूप झाले आहे, ती श्रेष्ठ आणि श्यामवर्णाची आहे. तिच्या डोळ्यांना मधासारखा पिवळसर रंग आहे. कृष्णाच्या पायांवरील प्रेमाच्या मोहाने कधी कधी तिच्या अंगावर रोमांच उमटतात.
शिवकुंडे शिवानंदा नंदिनी देहिकातटे । रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृंदावने वने
शिवकुंडात ती शिवानंदा आहे, देहीका काठी नंदिनी आहे. द्वारावतीत ती रुक्मिणी आणि वृंदावनाच्या वनात ती राधा आहे.
देवकी मथुरायां तु जाता मे परमेश्वरी । चंद्रकूटे तथा सीता विंध्ये विंध्यनिवासिनी
मथुरेत ती देवकी म्हणून जन्मली, माझ्यासाठी ती परात्पर देवी आहे. चंद्रकूटावर ती सीता आणि विंध्य पर्वतात ती विंध्यनिवासिनी आहे.
वाराणस्यां विशालाक्षी विमला पुरुषोत्तमे । वृंदावनाधिपत्यं च दत्तं तस्यै प्रसीदता
वाराणसीत ती विशालाक्षी, पुरुषोत्तम क्षेत्री ती विमला आहे. वृंदावनाचे अधिपत्य तिला प्रसन्न झालेल्याने दिले आहे.
कृष्णेनान्यत्र देवी तु राधा वृंदावने वने । नित्यानंदतनुः शौरिर्योऽशरीरीति भाष्यते
इतरत्र कृष्णाची देवी वृंदावनाच्या वनात राधा आहे. शौर्याचा नित्य आनंदमय देह, ज्याला शरीररहित म्हणतात.
वाय्वग्निनाकभूमीनामंगाधिष्ठितदेवता । निरूप्यते ब्रह्मणोऽपि तथा गोविंदविग्रहः
वायू, अग्नी, आकाश आणि पृथ्वी या तत्त्वांमध्ये ती अधिष्ठित देवता आहे. अगदी ब्रह्मादेखील तसेच वर्णन केले जातात, तसेच गोविंदाचा मूर्तिरूपही.
सेंद्रियोऽपि यथा सूर्यस्तेजसा नोपलक्ष्यते । तथा कांतियुतः कृष्णः कालं मोहयति ध्रुवम्
जसा सूर्य इंद्रिये असूनही आपल्या तेजामुळे दिसत नाही, तसाच तेजस्वी कृष्ण काळालाही मोहून टाकतो, हे नक्की.
न तस्य प्राकृती मूर्तिर्मेदोमांसास्थिसंभवा । योगी चैवेश्वरश्चान्यः सर्वात्मा नित्यविग्रहः
त्यांना मेद, मांस किंवा हाडांपासून बनलेले देह नाही. योगी आणि ईश्वर वेगळे आहेत, सर्वत्र व्यापलेले आणि कायमचे स्वरूप असलेले आहेत.
काठिन्यं देवयोगेन करकाघृतयोरिव । कृष्णस्यामिततत्त्वस्य पादपृष्ठं न देवता
ईश्वराच्या योगामुळे जशी कर आणि तुपामध्ये कडकपणा असतो, तशीच कृष्णाच्या पायाच्या तळव्याची कडकता आहे, जी देवतांना मिळत नाही.
वृंदावनरजोवृंदे तत्र स्युर्विष्णुकोटयः । आनंदकिरणे वृंदव्याप्तविश्वकलानिधिः
वृंदावनातील धुळीत असंख्य विष्णूंचे रूपे आहेत. आनंदाच्या किरणांत वृंदा सर्वत्र भरलेली आहे, ती सर्व कलांचा खजिना आहे.
गुणात्मतात्मनि यथा जीवास्तत्किरणांगकाः । भुजद्वयवृतः कृष्णो न कदाचिच्चतुर्भुजः
जसे जीव गुणांच्या आत्म्यात किरणांसारखे असतात, तसे कृष्ण दोन हातांनी वेढलेला असतो, तो कधीच चार हातांचा नसतो.
गोप्यैकया वृतस्तत्र परिक्रीडति सर्वदा । गोविंद एव पुरुषो ब्रह्माद्याः स्त्रिय एव च
तेथे एका गोपीने वेढलेला तो नेहमी खेळतो. गोविंदच खरा पुरुष आहे, ब्रह्मादिक सगळ्या स्त्रिया आहेत.
तत एव स्वभावोयंऽप्रकृतेर्भाव ईश्वरः । पुरुषः प्रकृतिश्चाद्यौ राधावृंदावनेश्वरौ
त्याच्याच स्वभावातून हा ईश्वर उत्पन्न होतो, जो प्रकृतीच्या पलीकडचा आहे. मूळ पुरुष आणि प्रकृती म्हणजे राधा आणि वृंदावनाचे स्वामी.
प्रकृतेर्विकृतं सर्वं विना वृंदावनेश्वरम्
प्रकृतीतील सर्व बदल वृंदावनाच्या स्वामीशिवाय होत नाहीत.
समुद्भवेनैव समुद्भवेदिदं भेदं गतं तस्य विनाशतो हि । स्वर्णस्य नाशो न हि विद्यते तथा मत्स्यादिनाशेऽपि न कृष्णविच्युतिः
हे जग केवळ त्याच्यापासून निर्माण होते; त्याच्या विनाशाने भेद संपतो. जसे सोन्याचा नाश होत नाही, तसेच मत्स्यादींच्या नाशानेही कृष्ण कधीच नाहीसा होत नाही.
त्रिगुणादिप्रपंचोऽयं वृंदावनविहारिणः । ऊर्म्मीवाब्धेस्तरंगस्य यथाब्धिर्नैव जायते
त्रिगुणांचा हा सारा संसार वृंदावनात विहार करणाऱ्याचा आहे. जसा समुद्रातून लाट येते, पण लाटेमुळे समुद्र निर्माण होत नाही.
न राधिका समा नारी न कृष्णसदृशः पुमान् । वयः परं न कैशोरात्स्वभावः प्रकृतेः परः
राधिकेसारखी दुसरी स्त्री नाही, कृष्णासारखा दुसरा पुरुष नाही. त्यांचे वय सर्वश्रेष्ठ आहे, बालपणापासून नाही, आणि त्यांचा स्वभाव प्रकृतीच्या पलीकडचा आहे.
ध्येयं कैशोरकं ध्येयं वनं वृंदावनं वनम् । श्याममेव परं रूपमादिदेवं परो रसः
आपण किशोर वय, वन, वृंदावन यांचे ध्यान करावे. श्यामच सर्वश्रेष्ठ रूप आहे, आदिदेव आहे, आणि तोच सर्वोच्च रस आहे.
बाल्यं पंचमवर्षांतं पौगंडं दशमावधि । अष्टपंचककैशोरं सीमा पंचदशावधि
बालपण पाचव्या वर्षापर्यंत, पौगंड दहाव्या वर्षापर्यंत, आणि किशोर वय आठ आणि पाच मिळून पंधराव्या वर्षापर्यंत असते.