तत्र स्थले नंदगोपादयः सर्वे जनाः पुत्रदारसहिताः पशुपक्षिमृगादयोऽपि वासुदेवप्रसादेन दिव्यरूपधरा विमानसमारूढाः परमं लोकं वैकुंठमवापुः
त्या ठिकाणी नंद, सर्व गोप, त्यांची मुले व बायका, तसेच गुरे, पक्षी व रानटी प्राणी — वासुदेवाच्या कृपेने दिव्य रूप धारण करून, विमानांवर बसून, परम वैकुंठ लोकात पोहोचले.
श्रीकृष्णस्तु नंदगोपव्रजौकसां सर्वेषां निरामयं स्वपदं दत्वा देवगणैः स्तूयमानः। श्रीमतीं द्वारावतीं विवेश
श्रीकृष्णाने नंदगोपांच्या वस्तीतील सर्वांना आपले शुद्ध स्थान दिले, देवांच्या स्तुतिस्वरात, श्रीमंत द्वारकेत प्रवेश केला.
तत्र वसुदेवोग्रसेनसंकर्षणप्रद्युम्नानिरुद्धाक्रूरादिभिः प्रत्यहं संपूजितः षोडशसहस्राष्टाधिकमहिषीभिश्च विश्वरूपधरो दिव्यरत्नमय लतागृहांतरे-। षु सुरतरुकुसुमार्चितश्लक्ष्णतरपर्यंकेषु रमयामास
तेथे वसुदेव, उग्रसेन, संकर्षण, प्रद्युम्न, अनिरुद्ध, अक्रूर व इतरांनी त्याची दररोज पूजा केली; सोळा हजार आठ राण्यांनी वेढलेला, विश्वरूप धारण करून, दिव्य रत्नांनी सजलेल्या लतागृहांत, स्वर्गीय वृक्षांच्या फुलांनी सुशोभित मऊ पलंगांवर रमला.
असीदव्याकृतं ब्रह्मकरकाघृतयोरिव । प्रकृतिस्थो गुणान्मुक्तो द्रवीभूत्वा दिवं गतः
तेथे अव्यक्त स्थिती होती, जशी ब्रह्माच्या हातातील तुपासारखी; प्रकृतीत राहून, गुणांपासून मुक्त, द्रवरूप होऊन, ती स्वर्गात गेली.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वृंदावनमहात्म्ये पार्वती-शिवसंवादे षट्सप्ततितमोऽध्यायः
श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील वृंदावनमाहात्म्याच्या पार्वती-शिव संवादातील छ्याहत्तरी अध्याय येथे संपला.
पार्वत्युवाच- विस्तरेण समाचक्ष्व नामार्थपदगौरवम् । ईश्वरस्य स्वरूपं च तत्स्थानानां विभूतयः
पार्वती म्हणाली— नाव, अर्थ आणि शब्दांचे मोठेपण, तसेच ईश्वराचे खरे स्वरूप आणि त्या स्थळांची महिमा मला सविस्तर सांग.
तद्विष्णोः परमं धाम व्यूहभेदास्तथा हरेः । निर्वाणाख्याहि तत्त्वेन मम सर्वं सुरेश्वर
हे देवाधिदेव, विष्णूचे परमधाम, हरीचे विविध रूप, आणि निर्वाणाची स्थिती मला सत्याने सांग.
ईश्वर उवाच- सारे वृंदावने कृष्णं गोपीकोटिभिरावृतम् । तत्र गंगा पराशक्तिस्तत्स्थमानंदकाननम्
ईश्वर म्हणाले— वृंदावनाच्या सारात, कृष्ण लाखो गोपिकांनी वेढलेला आहे; तिथे गंगा ही परमशक्ती आहे आणि ते आनंदाचे वन आहे.
नाना सुकुसुमामोदसमीरसुरभीकृतम् । कलिंदतनया दिव्यतरंगरागशीतलम्
अनेक सुंदर फुलांच्या सुवासिक वाऱ्यांनी भरलेले, काळिंदीच्या कन्येच्या दिव्य रंगीबेरंगी लाटांनी शीतल झालेले आहे.
सनकाद्यैर्भागवतैः संसृष्टं मुनिपुंगवैः । आह्लादिमधुरारावैर्गोवृंदैरभिमंडितम्
सनकादी भक्तांनी, श्रेष्ठ ऋषींनी भरलेले, गायी व गोपाळांच्या आनंदी, मधुर आवाजांनी सजलेले आहे.
रम्यस्रग्भूषणोपेतैर्नृत्यद्भिर्बालकैर्वृतम् । तत्र श्रीमान्कल्पतरुर्जांबूनदपरिच्छदः
सुंदर माळा व दागिने घातलेल्या, नाचणाऱ्या मुलांनी वेढलेले आहे; तिथे श्रीमंत कल्पवृक्ष सोन्याच्या अलंकारांनी शोभतो.
नानारत्नप्रवालाढ्यो नानामणिफलोज्ज्वलः । तस्य मूले रत्नवेदी रत्नदीधितिदीपिता
त्या ठिकाणी विविध रत्नांनी आणि प्रवाळांनी भरलेली, अनेक प्रकारच्या मौल्यवान रत्नांनी व फळांनी उजळलेली अशी एक सुंदर जागा आहे. तिच्या पायथ्याशी रत्नांची वेदी आहे, जी रत्नांच्या तेजाने उजळून निघाली आहे.
तत्र त्रयीमयं रत्नसिंहासनमनुत्तमम् । तत्रासीनं जगन्नाथं त्रिगुणातीतमव्ययम्
तेथे त्रयीमय, म्हणजे तीन वेदांनी बनलेले, अतुलनीय रत्नांचे सिंहासन आहे. त्या सिंहासनावर त्रिगुणांपलीकडे असलेले, कधीही नाश न होणारे जगन्नाथ बसले आहेत.
कोटिचंद्रप्रतीकाशं कोटिभास्करभास्वरम् । कोटिकंदर्पलावण्यं भासयन्तं दिशोदश
त्यांचे तेज कोटी चंद्रांसारखे, कोटी सूर्यांसारखे तळपणारे आहे. त्यांचे सौंदर्य कोटी मदनांपेक्षा अधिक आहे आणि ते सर्व दिशांना प्रकाशमान करतात.
त्रिनेत्रं द्विभुजं गौरं तप्तजांबूनदप्रभम् । श्लिष्यमाणमंगनाभिः सदामानं च सर्वशः
त्यांना तीन डोळे, दोन हात आहेत, त्यांचा वर्ण गोरा आहे, आणि ते तापलेल्या सोन्यासारखे झळाळतात. त्यांच्या भोवती नेहमी स्त्रिया त्यांना मिठी मारून असतात.
ब्रह्माद्यैः सनकाद्यैश्च ध्येयं भक्तवशीकृतम् । सदाघूर्णितनेत्राभिर्नृत्यंतीभिर्महोत्सवैः
ब्रह्मा, सनक आणि इतर ऋषी ज्यांचे ध्यान करतात, भक्तीने जिंकले गेलेले असे ते आहेत. त्यांच्या आजूबाजूला नेहमी नृत्य करणाऱ्या, डोळ्यांत आनंद भरलेल्यांनी मोठ्या उत्सवात त्यांना वेढले आहे.
चुंबंतीभिर्हसंतीभिः श्लिष्यंतीभिर्मुहुर्मुहुः । अवाप्तगोपीदेहाभिः श्रुतिभिः कोटिकोटिभिः
त्या गोपी वारंवार त्यांना चुंबन देतात, हसतात, मिठी मारतात. असंख्य गोपी आणि असंख्य कानांनी त्यांना वेढले आहे.
तत्पादांबुजमाध्वीकचित्ताभिः परितो वृतम् । तासां तु मध्ये या देवी तप्तचामीकरप्रभा
ज्यांचे मन मधासारखे गोड झाले आहे, अशा गोपी त्यांच्या कमलासारख्या पायाभोवती आहेत. त्यांच्यात मध्यभागी असलेली देवी तापलेल्या सोन्यासारखी तेजस्वी आहे.
द्योतमाना दिशः सर्वाः कुर्वती विद्युदुज्ज्वलाः । प्रधानं या भगवती यया सर्वमिदं ततम्
ती देवी सर्व दिशांना वीजेसारखी उजळवते. तीच मुख्य भगवती आहे, जिने हे सर्व व्यापले आहे.
सृष्टिस्थित्यंतरूपा या विद्या विद्यात्रयीपरा । स्वरूपा शक्तिरुपा च मायारूपा च चिन्मयी
ती सृष्टी, स्थिती आणि संहाराचे रूप आहे. ती विद्या आहे, तिन्ही विद्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे. तिचे स्वरूप शक्ती, रूप, माया आणि चैतन्य आहे.
ब्रह्मविष्णुशिवादीनां देहकारणकारणम् । चराचरं जगत्सर्वं यन्मायापरिरंभितम्
ब्रह्मा, विष्णु, शिव आणि इतर सर्वांच्या देहाचे कारण तीच आहे. जड आणि जंगम असे संपूर्ण जग तिच्या मायेत गुंतलेले आहे.
वृंदावनेश्वरी नाम्ना राधा धात्रानुकारणात् । तामालिंग्य वसंतं तं मुदा वृंदावनेश्वरम्
ती वृंदावनेश्वरी या नावाने ओळखली जाते, राधा, जी सृष्टीकर्त्याच्या प्रमाणे आहे. तिने वृंदावनाच्या स्वामीला मिठी मारून आनंदाने त्याच्यासोबत वास केला आहे.
अन्योन्यचुंबनाश्लेष मदावेशविघूर्णितम् । ध्यायेदेवं कृष्णदेवं स च सिद्धिमवाप्नुयात्
एकमेकांना चुंबन देत, मिठी मारत, प्रेमाने बेधुंद होऊन फिरणारे हे दोघे आहेत. जो कोणी अशा कृष्णाचे ध्यान करतो, त्याला सिद्धी मिळते.
मंत्रराजमिमं गुह्यं तस्य मंत्रं च मंत्रवित् । यो जपेच्छृणुयाद्वापि स महात्मा सुदुर्ल्लभः
हा मंत्रांचा राजा फार गुप्त आहे, आणि मंत्र जाणणाऱ्याला त्याचा मंत्र ठाऊक असतो. जो कोणी हा जप करतो किंवा ऐकतो, तो महात्मा फार दुर्मिळ असतो.
राधिंका चित्ररेखा च चंद्रा मदनसुंदरी । श्रीप्रिया श्रीमधुमती शशिरेखा हरिप्रिया
राधिक, चित्ररेखा, चंद्रा, मदनसुंदरी, श्रीप्रिय, श्रीमधुमती, शशिरेखा, हरिप्रिया — या सगळ्या तिचीच नावे आहेत.
सुवर्णशोभा संमोहा प्रेमरोमांचराजिता । वैवर्ण्यस्वेदसंयुक्ता भावासक्ता प्रियंवदा
ती सोन्यासारखी झळाळते, मन मोहून टाकते, प्रेमाच्या रोमांचाने सजलेली आहे. तिच्या अंगावर रंग बदलतो, घाम येतो, ती भावनेत गुंतलेली आणि गोड बोलणारी आहे.
सुवर्णमालिनी शांता सुरासरसिका तथा । सर्वस्त्री जीवना दीनवत्सला विमलाशया
ती सुवर्णमाळ घालते, शांत आहे, दिव्य अमृताची आस्वादक आहे. सर्व स्त्रियांचे जीवन, दुःखींची मायाळू, निर्मळ मनाची आहे.
निपीतनामपीयूषा सा राधा परिकीर्तिता । सुदीर्घस्मितसंयुक्ता तप्तचामीकरप्रभा
जिने नामामृत प्राशन केले आहे, ती राधा म्हणून प्रसिद्ध आहे. तिच्या चेहऱ्यावर दीर्घ हास्य असते आणि ती तापलेल्या सोन्यासारखी तेजस्वी आहे.
मूर्च्छत्प्रेमनदी राधा वरणा लोचनांजना । मायामात्सर्यसंयुक्ता दानसाम्राज्य जीवना
राधा म्हणजे प्रेमाने बेशुद्ध करणारी नदी, निवडलेली, डोळ्यांना काजळासारखी प्रिय. ती मायेला आणि मत्सराला जोडलेली आहे, आणि दानाच्या साम्राज्याचे जीवन आहे.
एवं हितार्थाय सर्वदेवानां समस्तभूभारविनाशाय यदुवंशेऽवतीर्य सकलराक्षसविनाशं कृतमहांतमुर्वीभारं नाशयित्वा नंदव्रजद्वारिकावासिनः स्थावरजंगमान्भवबंधनान्मोचयित्वा परमे शाश्वते योगिध्येये रम्ये धाम्नि संस्थाप्य नित्यं दिव्यमहिष्यादिभिः संसेव्यमानो वासुदेवोऽखिलेषूवाच
अशा प्रकारे, सर्व देवांच्या कल्याणासाठी व पृथ्वीवरील भार दूर करण्यासाठी, यदुवंशात अवतार घेऊन, सर्व राक्षसांचा नाश करून, पृथ्वीचा मोठा भार दूर केला; नंदव्रज व द्वारकेतील स्थावर-जंगम जीवांना जन्मबंधनातून मुक्त करून, त्यांना परम, शाश्वत, योग्यांना ध्यान करण्याजोग्या रम्य धामात स्थापन केले; वासुदेव नेहमी आपल्या दिव्य राण्यांसह सेविला जात, सर्वांना बोलला.