पार्वत्युवाच-। वृंदावनरहस्यं च बहुधा कथितं विभो । केन पुण्यविशेषेण नारदः प्रकृतिं गतः
पार्वती म्हणाली — प्रभो, तुम्ही वृंदावनाचं रहस्य अनेक प्रकारांनी सांगितलं. नारदाला त्याच्या मूळ स्वरूपाची प्राप्ती कशा विशेष पुण्यामुळे झाली हे सांगा.
ईश्वर उवाच- एकदाश्चर्यवृत्तांतं मया जिज्ञासितं पुरा । ब्रह्मणा कथितं गुह्यं श्रुतं कृष्णमुखांबुजात्
ईश्वर म्हणाले — पूर्वी एकदा मी एक अद्भुत घडलेली गोष्ट जाणून घ्यायला ब्रह्माला विचारलं होतं. तो एक गुपित ब्रह्माने मला सांगितलं, जे त्याने कृष्णाच्या कमलासारख्या मुखातून ऐकलं होतं.
नारदः पृष्टवान्मह्यं तदाहं प्राप्तवानिदम् । अहं वक्तुं न शक्नोमि तन्माहात्म्यं कथंचन
त्या वेळी नारदाने मला विचारलं आणि मला हे ज्ञान मिळालं. पण मी त्या महात्म्याचं वर्णन काही केल्या करू शकत नाही.
किं कुर्वे शपनं तस्य स्मृत्वा सीदामि मानसे । इति श्रुत्वा मम वचो दुर्मनाः सोऽभवद्यदा
मी काय करू? त्याच्यावर आलेल्या शापाची आठवण झाली की माझं मन खिन्न होतं. माझं हे बोल ऐकून तो नारदही दुःखी झाला.
तदा ब्रह्माणमाहूय अहमादिष्टवान्प्रिये । त्वया यत्कथितं मह्यं नारदाय वदस्व तत्
मग मी ब्रह्माला बोलावून सांगितलं — 'प्रिय, तू जे काही मला सांगितलं होतंस, तेच आता नारदाला सांग.'
ब्रह्मा तदा ममवचो निशम्य सह नारदः । जगाम कृष्णसविधं नत्वा पृच्छत्तदेव तु
मग ब्रह्मा, माझं बोलणं ऐकून, नारदासह कृष्णाजवळ गेला, वंदन केलं आणि त्यालाच विचारलं.
ब्रह्मोवाच- किमिदं द्वात्रिंशद्वनं वृंदारण्यं विशांपते । श्रोतुमिच्छामि भगवन्यदियोग्योऽस्मि मे वद
ब्रह्मा म्हणाला — 'राजाधिराज, हे दोनतीस वनांचं वृंदारण्य काय आहे? मी ऐकायला इच्छितो, जर मी योग्य असेन तर कृपया मला सांगा.'
श्रीभगवानुवाच- इदं वृंदावनं रम्यं मम धामैव केवलम् । यत्रेमे पशवः साक्षाद्वृक्षाः कीटा नरामराः
श्रीभगवान म्हणाले — 'हे रम्य वृंदावन माझंच निवासस्थान आहे. इथे पशू, झाडं, कीटक, माणसं आणि देवता प्रत्यक्ष राहतात.'
ये वसंति ममांत्ये ते मृता यांति ममांतिकम् । अत्र या गोपपत्न्यश्च निवसंति ममालये
जे इथे माझ्या सान्निध्यात राहतात, ते मृत्यूनंतर माझ्याजवळ येतात. आणि इथे माझ्या घरात राहणाऱ्या गवळणी —
योगिन्यस्तास्तु एवं हि मम देवाः परायणाः । पंचयोजनमेवं हि वनं मे देवरूपकम्
त्या सर्व योगिनी आहेत आणि माझ्या भक्त देवता आहेत. हे पाच योजन विस्तारलेलं वन खरंच दिव्य स्वरूपाचं आहे.
कालिंदीयं सुषुम्नाख्या परमामृतवाहिनी । यत्र देवाश्च भूतानि वर्त्तंते सूक्ष्मरूपतः
इथे कालिंदी, जी सुषुम्ना नावाने ओळखली जाते, ती परमानंदाचा प्रवाह वाहते. या ठिकाणी देवता आणि इतर सत्त्वं सूक्ष्म रूपात वावरतात.
सर्वतो व्यापकश्चाहं न त्यक्ष्यामि वनं क्वचित् । आविर्भावस्तिरोभावो भवेदत्र युगेयुगे
मी सर्वत्र व्यापून आहे आणि कधीही हे वन सोडत नाही. प्रत्येक युगात मी इथे प्रकट होतो आणि अदृश्यही होतो.
तेजोमयमिदं स्थानमदृश्यं चर्मचक्षुषाम् । रहस्यं मे प्रभावं च पश्य वृंदावनं युगे
हे स्थान तेजाने भरलेलं आहे, आणि साध्या डोळ्यांना दिसत नाही. माझं हे रहस्य आणि सामर्थ्य पाहा — प्रत्येक युगातलं वृंदावन.
ब्रह्मादीनां देवतानां न दृश्यं तत्कथंचन । ईश्वर उवाच- तच्छ्रुत्वा नारदो नत्वा कृष्णं ब्रह्माणमेव च
हे ब्रह्मादिक देवतांना कधीच दिसत नाही. ईश्वर म्हणाले — हे ऐकून नारदाने कृष्णाला आणि ब्रह्माला वंदन केलं.
आजगाम ह भूर्लोके मिश्रकं नैमिषं वनम् । तत्रासौ सत्कृतश्चापि शौनकाद्यैर्मुनीश्वरैः
नंतर तो पृथ्वीवर मिश्रक नैमिष वनात आला. तिथे शौनक वगैरे श्रेष्ठ ऋषींनी त्याचा सन्मान केला.
पृष्टश्चाप्यागतो ब्रह्मन्कुतस्त्वमधुना वद । तच्छ्रुत्वा नारदः प्राह गोलोकादागतोऽस्म्यहम्
त्याला विचारलं — 'ब्रह्मन्, तू आता कुठून आलास ते सांग.' हे ऐकून नारद म्हणाला — 'मी गोलोकातून आलो आहे.'
श्रुत्वा कृष्णमुखांभोजाद्वृंदावनरहस्यकम् । नारद उवाच- तत्र नानाविधाः प्रश्नाः कृताश्चैव पुनः पुनः
कृष्णाच्या कमलासारख्या मुखातून वृंदावनाचं रहस्य ऐकून — नारद म्हणाला — तिथे अनेक प्रश्न वारंवार विचारले गेले.
समस्ता मनवस्तत्र योगाश्चैव मया श्रुताः । तानेव कथयिष्यामि यथाप्रश्नं च तत्त्वतः
तिथे मी सर्व मनू आणि योग ऐकले. तेच मी आता तुम्हाला, विचारलेल्या प्रश्नांनुसार, सत्य सांगतो.
शौनकादय ऊचुः - वृंदारण्यरहस्यं हि यदुक्तं ब्रह्मणा त्वयि । तदस्माकं समाचक्ष्व यद्यस्मासु कृपा तव
शौनक आणि इतर ऋषी म्हणाले — ब्रह्मदेवांनी तुला व्रुंदारण्याचं गुपित सांगितलं, ते आम्हाला सांग. तुझ्या मनात आमच्यावर दया असेल तर कृपया ते आम्हाला सांग.
नारद उवाच- कदाचित्सरयूतीरे दृष्टोऽस्माभिश्च गौतमः । मनस्वी च महादुःखी चिंताकुलितचेतनः
नारद म्हणाले — एकदा सरोवराच्या काठी आम्ही गौतम ऋषींना पाहिलं. ते खूप विचारात, फार दुःखी आणि काळजीने त्रस्त दिसत होते.
मां दृष्ट्वा गौतमो देवः पपात धरणीतले । उत्तिष्ठ वत्सवत्सेति तमुवाचाहमेव हि
माझं दर्शन होताच गौतम ऋषी पृथ्वीवर कोसळले; मी त्यांना म्हणालो, 'उठा बाळा, उठ!'
कथं भवान्मनस्वीति प्रोच्य तां यदि रोचते । गौतम उवाच- श्रुतं तव मुखादेव कृष्णतत्त्वं च तादृशम्
'काय झालं, तुम्ही इतके विचारात का आहात?' असं मी विचारल्यावर — जर तुला हवं असेल तर मी सांगतो — गौतम म्हणाले, 'मी तुझ्या तोंडून कृष्णाचं खरं स्वरूप ऐकलं आहे.'
द्वारकाख्यं माथुराख्यं रहस्यं बहुशो मया । वृंदावनरहस्यं तु न श्रुतं त्वन्मुखांबुजात्
'द्वारका आणि मथुरेचं गुपित मी अनेकदा ऐकलं आहे, पण तुझ्या तोंडून व्रुंदावनाचं गुपित मी कधीच ऐकलं नाही.'
यतो मे मनसः स्थैर्य्यं भविष्यति च सद्गुरो । नारद उवाच- इदं तु परमं गुह्यं रहस्यातिरहस्यकम्
'हे ऐकल्याने माझं मन स्थिर होईल, गुरुदेव.' नारद म्हणाले — 'हे खरंच सर्वांत मोठं गुपित आहे, गुपितांमध्येही गुपित.'
पुरा मे ब्रह्मणा प्रोक्तं तादृग्वृंदावनोद्भवम् । रहस्यं वद देवेश वृंदारण्यस्य मे पितः
'पूर्वी ब्रह्मदेवांनी मला व्रुंदावनाच्या अद्भुत उत्पत्तीचं रहस्य सांगितलं होतं. देवराज, माझ्या वडिलांनो, मला व्रुंदारण्याचं गुपित सांगा.'
इतिजिज्ञासितं श्रुत्वा क्षणं मौनी स चाभवत् । ततो माऽह महाविष्णुं गच्छ वत्स प्रभुं मम
असं विचारल्यावर तो क्षणभर गप्प राहिला; मग मला म्हणाला, 'बाळा, माझ्या प्रभू महाविष्णूंकडे जा.'
मयापि तत्र गंतव्यं त्वया सह न संशयः । इत्युक्त्वा मां गृहीत्वा च गतो विष्णोश्च धामनि
'मलाही तुझ्यासोबत तिथे जायचं आहे, यात शंका नाही.' असं म्हणून त्याने मला धरलं आणि आपण विष्णूंच्या धामाकडे गेलो.
महाविष्णौ च कथितं मयोक्तं यत्तदेव हि । तच्छ्रुत्वा च महाविष्णुः स्वयं भुवमथादिशत्
महाविष्णूंच्या समोर मी जे सांगितलं होतं ते पुन्हा सांगितलं; ते ऐकून महाविष्णूंनी स्वतः आम्हाला पृथ्वीविषयी सांगितलं.
त्वमेवादेशतो मह्यं नीत्वा वै नारदं मुनिम् । स्नानाय विनियुंक्ष्वामुं सरस्यमृतसंज्ञके
'माझ्या आज्ञेने, तूच नारद ऋषींना घेऊन जा आणि अमृत नावाच्या सरोवरात त्यांना स्नान करायला सांग.'
महाविष्णुसमादिष्टः स्वयंभूर्मां तथाकरोत् । तत्रामृतसरश्चाहं प्रविश्य स्नानमाचरम्
महाविष्णूंच्या आज्ञेने ब्रह्मदेवांनी तसंच केलं; मी तिथल्या अमृतसरात गेलो आणि स्नान केलं.