अमुना सोपि राजेंद्र केतुमानिव राजते । युगांते तद्विष्णुपरो भूत्वा ब्रह्म समाप्स्यति
राजन, या पुण्यामुळे तो केतुमानासारखा तेजस्वी झाला आहे. युगाच्या शेवटी, विष्णूभक्त होऊन, तो ब्रह्म प्राप्त करील.
अहो न जानंति नरा दुराशयाः पुरीं मदीयां परमां सनातनीम् । सुरेंद्र नागेंद्र मुनींद्र संस्तुतां मनोरमां तां मथुरां पुरातनीम्
अरे, वाईट हेतू असलेले लोक माझ्या सर्वोच्च, सनातन नगरीला ओळखत नाहीत. इंद्र, नागांचा राजा आणि श्रेष्ठ ऋषी ज्यांची स्तुती करतात, ती रमणीय, प्राचीन मथुरा.
काश्यादयो यद्यपि संति पुर्यस्तासां तु मध्ये मथुरैव धन्या । यज्जन्ममौंजीव्रतमृत्युदाहैर्नृणां चतुर्द्धा विदधाति मुक्तिम्
काशी वगैरे जरी अनेक नगरी असल्या, तरी त्यात मथुरा हीच खऱ्या अर्थाने धन्य आहे. जन्म, उपनयन, व्रत आणि मृत्यू या चारही प्रकारांनी ती लोकांना मुक्ती देते.
यदा विशुद्धास्तपआदिना जनाः शुभाशया ध्यानधना निरंतरम् । तदैव पश्यंति ममोत्तमां पुरीं न चान्यथा कल्पशतैर्द्विजोत्तमाः
जेव्हा लोक तपश्चर्या वगैरेने शुद्ध होतात, शुभ इच्छांनी आणि अखंड ध्यानाच्या संपत्तीने युक्त असतात, तेव्हाच ते माझ्या उत्तम नगरीचं दर्शन करतात, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण. अन्यथा, शंभर कल्प गेल्या तरीही नाही.
मथुरावासिनो धन्या मान्या अपि दिवौकसाम् । अगण्यमहिमानस्ते सर्व एव चतुर्भुजाः
मथुरेतले लोक खरोखर भाग्यवान आणि देवांमध्येही मान मिळवणारे आहेत. त्यांना चार हात असून त्यांची कीर्ती मोजता येणार नाही.
मथुरावासिनो ये तु दोषान्पश्यंति मानवाः । तेषु दोषं न पश्यंति जन्ममृत्युसहस्रजम्
मथुरेतील लोकांमध्ये दोष पाहणारे जे माणसं आहेत, त्यांना हजारो जन्ममृत्यूंमधून येणारे खरे दोष कधीच दिसत नाहीत.
अधना अपि ते धन्या मथुरां ये स्मरंति ते । यत्र भूतेश्वरो देवो मोक्षदः पापिनामपि
ज्यांच्याकडे धन नाही, असे लोकसुद्धा धन्य आहेत, जर त्यांनी मथुरा आठवली, कारण तिथेच सर्व भूतांचे स्वामी, पाप्यांनाही मुक्ती देणारा देव राहतो.
मम प्रियतमो नित्यं देवो भूतेश्वरः परः । यः कदापि मम प्रीत्यै न संत्यजति तां पुरीम्
माझ्यासाठी नेहमीच सर्वात प्रिय असलेला, परम भूतांचा स्वामी देव, माझ्या आनंदासाठी कधीच ती मथुरा नगरी सोडत नाही.
भूतेश्वरं यो न नमेन्न पूजयेन्न वास्मरेद्दुश्चरितो मनुष्यः । नैनां स पश्येन्मथुरां मदीयां स्वयंप्रकाशां परदेवताख्याम्
जो वाईट वागणारा मनुष्य भूतांचे स्वामीला वंदन करत नाही, पूजत नाही किंवा आठवत नाही, त्याने माझी ही स्वयंप्रकाशित, परमदेवतेसारखी मथुरा पाहू नये.
न कथं मयि भक्तिं स लभते पापपूरुषः । यो मदीयं परं भक्तं शिवं संपूजयेन्नहि
जो पापी मनुष्य माझ्या परम भक्त शंकराची पूजा करत नाही, त्याला माझ्या भक्तीचा लाभ कधीच मिळत नाही.
मन्मायामोहितधियः प्रायस्ते मानवाधमाः । भूतेश्वरं न नमंति न स्मरंति स्तुवंति ये
ज्यांची बुद्धी माझ्या मायेने झाकली गेली आहे, असे नीच मनुष्य भूतांचे स्वामीला वंदन करत नाहीत, आठवत नाहीत किंवा स्तुती करत नाहीत.
बालकोऽपि ध्रुवो यत्र ममाराधनतत्परः । प्राप स्थानं परं शुद्धं यत्नयुक्तं पितामहैः
मथुरेत जिथे अगदी एखादा लहान मुलगाही माझ्या उपासनेत मग्न राहून, ज्यासाठी पितामहांनीही खूप प्रयत्न केले, ते परम शुद्ध स्थान सहज मिळवतो.
तां पुरीं प्राप्य मथुरां मदीयां सुरदुर्लभाम् । खंजो भूत्वांधको वापि प्राणानेव परित्यजेत्
माझी ती मथुरा नगरी, जी देवांनाही सहज मिळत नाही, तिथे पोहोचल्यावर माणूस लंगडा असो वा आंधळा, त्याने तिथेच प्राण सोडावेत.
वेदव्यासमहाभाग मा कृथाः संशयं क्वचित् । रहस्यं वेदशिरसां यन्मया ते प्रकाशितम्
महाभाग वेदव्यासा, मी तुला वेदांच्या गूढ तत्त्वाचा जो रहस्य सांगितला आहे, त्यावर कधीच शंका करू नकोस.
इमं भगवता प्रोक्तमध्यायं यः पठेच्छुचिः । शृणुयाद्वापि यो भक्त्या मुक्तिस्तस्यापि शाश्वती
जो कोणी शुद्ध अंतःकरणाने भगवंताने सांगितलेला हा अध्याय वाचतो किंवा भक्तीभावाने ऐकतो, त्याला शाश्वत मुक्ती मिळते.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे वृंदावनादिमथुरामाहात्म्यकथनंनाम त्रिसप्ततितमोऽध्यायः
याप्रमाणे श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील वृंदावन आणि मथुरेच्या माहात्म्याचे सांगणारा त्र्याहत्तरावा अध्याय संपला.
ईश्वर उवाच-। एकदा रहसि श्रीमानुद्धवो भगवित्प्रियः । सनत्कुमारमेकांते ह्यपृच्छत्पार्षदः प्रभो
ईश्वर म्हणाले — एकदा एकांतात, भगवंताचा प्रिय, तेजस्वी उद्धवाने, प्रमुख पार्षद सनत्कुमार यांना गुप्तपणे विचारले.
यत्र क्रीडति गोविंदो नित्यं नित्यसुरास्पदे । गोपांगनाभिर्यत्स्थानं कुत्र वा कीदृशं परम्
जिथे गोविंद नेहमी ग्वालिणींसोबत खेळतो, जे नेहमी देवांचे निवासस्थान आहे, ते परम स्थान कुठे आहे आणि ते कसे आहे?
तत्तत्क्रीडनवृत्तांतमन्यद्यद्यत्तदद्भुतम् । ज्ञातं चेत्तव तत्कथ्यं स्नेहो मे यदि वर्त्तते
तिथे जे अद्भुत लीला आणि घडामोडी घडल्या, त्या तुला माहीत असतील तर मला सांग, जर तुझ्या मनात माझ्याबद्दल प्रेम असेल.
सनत्कुमार उवाच-। कदाचिद्यमुनाकूले कस्यापि च तरोस्तले । सुवृत्तेनोपविष्टेन भगवत्पार्षदेन वै
सनत्कुमार म्हणाले — कधीतरी यमुनेच्या काठावर, एका झाडाखाली, एक सद्गुणी भगवंताचा पार्षद बसला होता.
यद्रहोऽनुभवस्तस्य पार्थेनापि महात्मना । दृष्टं कृतं च यद्यत्तत्प्रसंगात्कथितं मयि
त्या महात्मा पार्थाने तिथे जे गुप्त अनुभव पाहिले किंवा केले, ते सर्व प्रसंगानुसार मी तुला सांगितले आहेत.
तत्तेऽहं कथयाम्येतच्छृणुष्वावहितः परम् । किंत्वेतद्यत्र कुत्रापि न प्रकाश्यं कदाचन
आता मी तुला हे सांगतो, तू फार लक्षपूर्वक ऐक. पण हे कुठेही, कधीही उघड करू नकोस.
अर्जुन उवाच-। शंकराद्यैर्विरिंच्याद्यैरदृष्टमश्रुतं च यत् । सर्वमेतत्कृपांभोधे कृपया कथय प्रभो
अर्जुन म्हणाला — प्रभो, शंकर, ब्रह्मा आणि इतर देवांना जे कधीच पाहायला किंवा ऐकायला मिळाले नाही, असे सर्व काही तुमच्या अमाप कृपेने मला सांगावे.
किं त्वया कथितं पूर्वमाभीर्यस्तव वल्लभाः । तास्ताः कतिविधा देव कति वा संख्यया पुनः
हे देव, पूर्वी तुम्ही ज्या आभीर स्त्रिया तुमच्याजवळ अत्यंत प्रिय आहेत असे सांगितले, त्या एकूण किती आहेत आणि त्यांची नेमकी संख्या किती आहे?
नामानि कति वा तासां का वा कुत्र व्यवस्थिताः । तासां वा कति कर्माणि वयोवेषश्च कः प्रभो
त्यांची नावे किती आणि कोणती आहेत? त्या कुठे राहतात? त्या काय करतात, त्यांचे वय व रूप कसे आहे, हे प्रभो, मला सांगा.
काभिः सार्द्धं क्व वा देव विहरिष्यसि भो रहः । नित्ये नित्यसुखे नित्यविभवे च वने वने
हे देव, तुम्ही कुणासोबत आणि कुठे, नेहमीच, गुप्तपणे, वनोगणात, नित्यसुख व नित्यसमृद्धीत रमण करणार आहात?
तत्स्थानं कीदृशं कुत्र शाश्वतं परमं महत् । कृपा चेत्तादृशी तन्मे सर्वं वक्तुमिहार्हसि
ते स्थान कसे आहे, कुठे आहे, ते शाश्वत आणि श्रेष्ठ कसे आहे? जर तुमची अशी कृपा असेल तर, कृपया हे सर्व मला येथे सांगावे.
यदपृष्टं मयाप्येवमज्ञातं यद्रहस्तव । आर्तार्तिघ्न महाभाग सर्वं तत्कथयिष्यसि
मी जे विचारले नाही, जे अजूनही मला माहीत नाही किंवा गुप्त आहे, हे महाभाग, दुःख दूर करणाऱ्या प्रभो, तेही सर्व कृपया मला सांगा.
श्रीभगवानुवाच-। तत्स्थानं वल्लभास्ता मे विहारस्तादृशो मम । अपि प्राणसमानानां सत्यं पुंसामगोचरः
श्रीभगवान म्हणाले — ते स्थान, त्या माझ्या प्रिय, आणि माझे असे रमण, हे अगदी जीवासारखे प्रिय असणाऱ्यांनाही प्रत्यक्ष अनुभवता येत नाही, हे खरे सांगतो.
कथिते दृष्टुमुत्कंठा तव वत्स भविष्यति । ब्रह्मादीनामदृश्यं यत्किं तदन्य जनस्य वै
हे वत्सा, मी ते सांगितले तर तुला ते पाहण्याची तीव्र इच्छा निर्माण होईल; ते ब्रह्मादिकांनाही दिसत नाही, तर इतर लोकांना तर नाहीच.