विपंची दृश्यते नित्यं सप्तस्वरविभूषिता । उपतिष्ठति वै वामे रत्नभृंगारमद्भुतम्
सात सूरांनी सजलेली वीणा नेहमी तिच्याजवळ दिसते; ती डाव्या बाजूला उभी राहते आणि रत्नांनी मढवलेला मधमाशीच्या आकाराचा अलंकार धरते.
दधाना दक्षिणे हस्ते सा वै रत्नपतद्ग्रहम् । अयमासीत्पुरा सर्वं तापसैरभिवंदितः
उजव्या हातात रत्नजडित कमळ धरून ती पूर्वी सर्व तपस्व्यांकडून सन्मानित झाली होती.
मुनिः पुण्यश्रवा नाम काश्यपः सर्वधर्मवित् । पिता तस्याभवच्छैवः शतरुद्रीयमन्वहम्
पुण्यश्रवा नावाचा एक ऋषी होता, जो सर्व धर्म जाणणारा आणि कश्यप कुळातील होता. त्याचे वडील शैव होते, जे दररोज शतरुद्रियाचे पठण करीत.
प्रस्तुवन्देवदेवेशं विश्वेशं भक्तवत्सलम् । प्रसन्नो भगवांस्तस्य पार्वत्या सह शंकरः
तो देवांचा देव, विश्वाचा स्वामी, भक्तांवर प्रेम करणारा या प्रभूचे स्तुती करत असताना, पार्वतीसह भगवान शंकर त्याच्यावर प्रसन्न झाले.
चतुर्दश्यामर्द्धरात्रेः प्रत्यक्षः प्रददौ वरम् । त्वत्पुत्रो भविता कृष्णे भक्तिमान्बाल एव हि
चतुर्दशीच्या रात्री, मध्यरात्री, शंकर प्रत्यक्ष प्रकट झाले आणि म्हणाले, 'कृष्णा, तुझा मुलगा लहानपणापासून भक्तीमय असेल.'
उपनीयाष्टमे वर्षे तस्मै सिद्धमनुस्त्वयम् । उपदिशैकविंशत्या यो मया ते निगद्यते
त्याच्या आठव्या वर्षी उपनयन करून, मी तुला सांगतो तो एकवीस अक्षरी सिद्ध मंत्र त्याला शिकव.
गोपालविद्यानामायं मंत्रो वाक्सिद्धिदायकः । एतत्साधकजिह्वाग्रे लीलाचरितमद्भुतम्
हा गोपालविद्या नावाचा मंत्र आहे, जो वाणी आणि सिद्धी देणारा आहे. जो साधक या मंत्राचा जप करतो, त्याच्या जिभेवर अद्भुत लीलाचरित्र प्रकट होते.
अनंतमूर्तिरायाति स्वयमेव वरप्रदः । काममाया रमाकंठ सेंद्रा दामोदरोज्ज्वलाः
अनंत रूप असलेला तो स्वतः इच्छेप्रमाणे वर देतो—काम, माया, रमेचा प्रिय, देवांचा इंद्र आणि तेजस्वी दामोदर असे रूप प्रकट होतात.
मध्ये दशाक्षरीं प्रोच्य पुनस्ता एव निर्दिशेत् । दशाक्षरोक्तऋष्यादिध्यानं चास्य ब्रवीम्यहम्
मध्यभागी दहा अक्षरी मंत्र म्हणावा, पुन्हा तेच उच्चारावे. त्या दहा अक्षरी मंत्रात सांगितलेल्या ऋषी वगैरे ध्यान मी आता सांगतो.
पूर्णामृतनिधेर्मध्ये द्वीपं ज्योतिर्मयं स्मरेत् । कालिंद्या वेष्टितं तत्र ध्यायेद्वृंदावने वने
पूर्ण अमृताच्या समुद्राच्या मध्यभागी एक तेजस्वी द्वीप आहे, जो कालिंदीने वेढलेला आहे; तिथे वृंदावनाच्या वनात ध्यान करावे.
सर्वर्तुकुसुमस्रावि द्रुमवल्लीभिरावृतम् । नटन्मत्तशिखिस्वानं गायत्कोकिलषट्पदम्
तेथे सर्व ऋतूंमध्ये फुलांनी ओथंबलेली झाडे व वेलींनी वेढलेले आहे, नाचणाऱ्या मत्सरमोरांच्या आवाजाने आणि कोकिळ व भुंगे यांच्या गाण्याने गूंजते.
तस्य मध्ये वसत्येकः पारिजाततरुर्महान् । शाखोपशाखाविस्तारैः शतयोजनमुच्छ्रितः
त्याच्या मध्यभागी एक मोठा पारिजातक वृक्ष आहे, ज्याच्या फांद्या व उपफांद्या दूरवर पसरलेल्या आहेत, आणि जो शंभर योजन उंच आहे.
तले तस्याथ विमले परितो धेनुमंडलम् । तदंतर्मंडलं गोपबालानां वेणुशृंगिणाम्
त्या झाडाच्या पवित्र तळाशी, सभोवताली गायींचा गोळा आहे; त्या मंडळाच्या आत वेणू व शृंगी धरणारे गोपबाल आहेत.
तदंतरे तु रुचिरं मंडलं व्रज सुभ्रुवाम् । नानोपायनपाणीनां मदविह्वलचेतसाम्
त्या आत सुंदर व्रजसुंदर्यांचे मंडळ आहे, ज्यांच्या हातात विविध भेटवस्तू आहेत आणि ज्या प्रेमाने भारावलेल्या आहेत.
कृतांजलिपुटानां च मंडलं शुक्लवाससाम् । शुक्लाभरणभूषाणां प्रेमविह्वलितात्मनाम्
तेथे हात जोडून उभ्या असलेल्या, पांढऱ्या वस्त्रांनी व पांढऱ्या दागिन्यांनी सजलेल्या, प्रेमाने ओतप्रोत झालेल्या स्त्रियांचे मंडळ आहे.
चिंतयेच्छ्रुतिकन्यानां गृह्णतीनां वचः प्रियम् । रत्नवेद्यां ततो ध्यायेद्दुकूलावरणं हरिम्
श्रुतीकन्यांनी प्रिय शब्द बोलताना ध्यान करावे; मग रत्नांनी मढवलेल्या वेदीवर सुंदर वस्त्र घातलेल्या हरिचे ध्यान करावे.
ऊरौ शयानं राधायाः कदलीकांडकोपरि । तद्वक्त्रं चंद्र सुस्मेरं वीक्षमाणं मनोहरम्
राधेच्या मांडीवर, केळीच्या खाटेवर तो झोपलेला आहे; त्याचे चंद्रासारखे हसरे व मोहक मुख पाहण्यास मनमोहक आहे.
किंचित्कुंचितवामांघ्रिं वेणुयुक्तेन पाणिना । वामेनालिंग्य दयितां दक्षेण चिबुकं स्पृशन्
त्याचा डावा पाय थोडा वाकलेला आहे, हातात वेणू आहे; डाव्या हाताने तो प्रियतमेचा आलिंगन करतो, उजव्या हाताने तिच्या हनुवटीला स्पर्श करतो.
महामारकताभासं मौक्तिकच्छायमेव च । पुंडरीकविशालाक्षं पीतनिर्मलवाससम्
तो मोठ्या पाचूच्या रंगाचा, मोत्यांच्या प्रभेप्रमाणे तेजस्वी, कमळासारखी मोठी डोळे असलेला आणि स्वच्छ पिवळे वस्त्र घातलेला आहे.
बर्हभारलसच्छीर्षं मुक्ताहारमनोहरम् । गंडप्रांतलसच्चारु मकराकृतिकुंडलम्
त्याच्या डोक्यावर मोरपिसाचा मुकुट आहे, गळ्यात सुंदर मोत्यांची माळ आहे; गालाच्या कडेवर सुंदर मकराच्या आकारातील कुंडल झळकत आहे.
आपादतुलसीमालं कंकणांगदभूषणम् । नूपुरैर्मुद्रिकाभिश्च कांच्या च परिमंडितम्
पायांपर्यंत पोहोचणाऱ्या फुलांच्या माळा, घोट्यांमध्ये नुपुर, हातात कड्या, बाहूंना अंगद, बोटांत अंगठ्या, आणि कमरेला कंबरपट्टा अशा सुंदर दागिन्यांनी सजलेली ती होती.
सुकुमारतरं ध्यायेत्किशोरवयसान्वितम् । पूजा दशाक्षरोक्तैव वेदलक्षं पुरस्क्रिया
कोमल आणि तरुण वयाच्या त्या किशोराचे ध्यान करावे. पूजा दहा अक्षरी मंत्राने, वेदांच्या आधाराने करावी.
इत्युक्त्वांतर्दधे देवो देवी च गिरिजा सती । मुनिरागत्य पुत्राय तथैवोपदिदेश ह
असे सांगून देव अदृश्य झाला आणि देवी गिरिजा, सतीही नाहीशी झाली. मग ऋषी तेथे येऊन आपल्या मुलाला तसंच उपदेश करू लागले.
पुण्यश्रवास्तु तन्मंत्र ग्रहणादेव केशवम् । वर्णयामास विविधैर्जित्वा सर्वान्मुनीन्स्वयम्
हे पुण्यश्रोता, त्या मंत्राचे विवेचन केशवाला केले, ज्याने सर्व ऋषींना जिंकून तो मंत्र विविध प्रकारे सांगितला.
रूपलावण्यवैदग्ध्य सौंदर्याश्चर्यलक्षणम् । तदा हृष्टमना बालो निर्गत्य स्वगृहात्ततः
रूप, सौंदर्य, चातुर्य आणि अद्भुत वैशिष्ट्ये — या गुणांनी आनंदित झालेला तो बालक आपल्या घरातून बाहेर पडला.
वायुभक्षस्तपस्तेपे कल्पानामयुतत्रयम् । तदंते गोकुले जाता नंदभ्रातुर्गृहे स्वयम्
त्याने वायूवर उपवास करत तीन लाख कल्प तप केले. त्या तपश्चर्येच्या शेवटी तो स्वतः नंदाच्या भावाच्या घरी, गोकुलात जन्माला आला.
लवंगा इति तन्नाम कृष्णेंगित निरीक्षणा । यस्या हस्ते प्रदृश्येत मुखमार्जनयंत्रकम्
तिचे नाव लवंग आहे, कृष्णाच्या हावभावांनी व नजरेने ओळखली जाते. तिच्या हातात तोंड पुसायचे साधन नेहमी दिसते.
इति ते कथिताः काश्चित्प्रधानाः कृष्णवल्लभाः
अशा प्रकारे कृष्णाच्या काही प्रमुख प्रियांचा उल्लेख तुला केला आहे.
हरिविविधरसाद्यैर्युक्तमध्यायमेतद्व्रजवरतनयाभिश्चारुहासेक्षणाभिः । पठति य इह भक्त्या पाठयेद्वा मनुष्यो व्रजति भगवतः श्रीवासुदेवस्य धाम
हरीच्या विविध रसांनी भरलेला आणि व्रजातील सुंदर कन्यांच्या उन्मीलित नजरेने सुशोभित असा हा अध्याय जो कोणी भक्तीने वाचतो किंवा वाचवतो, तो श्रीवासुदेवाच्या धामाला पोहोचतो.
ईश्वर उवाच-। यत्त्वया पृष्टमाश्चर्यं तन्मया भाषितं क्रमात् । यत्र मुह्यंति ब्रह्माद्यास्तत्र को वा न मुह्यति
ईश्वर म्हणाले — तू विचारलेले ते अद्भुत रहस्य मी तुला क्रमाने सांगितले. जिथे ब्रह्मादिकही गोंधळतात, तिथे इतर कोण गोंधळणार नाही?