उवाच तव दासीयं नाम चास्याश्चकार य । सेवां चास्यै वद प्रीत्या यथाभिरुचितां प्रियाम्
ती म्हणाली, 'मी तुझी दासी आहे,' आणि तिला ते नाव दिले; आपल्या प्रियेला जशी सेवा आवडेल तशी प्रेमाने सेवा कर, असे तिने सांगितले.
अथ चित्रकलेत्येतन्नाम चात्ममतेन सा । चकार चाह सेवार्थं धृत्वा चापि विपंचिकाम्
मग तिने स्वतःच्या इच्छेने 'चित्रकला' हे नाव घेतले आणि वीणा हातात धरून सेवा करण्याचा निर्धार व्यक्त केला.
सदा त्वं निकटे तिष्ठ गायस्व विविधैः स्वरैः । गुणात्मन्प्राणनाथस्य तवायं विहितो विधिः
तू नेहमी जवळ राहा, विविध सुरांत गाणे गा; तुझ्या प्राणनाथासाठी हाच तुझा ठरलेला धर्म आहे, हे सद्गुणी.
अथ चित्रकला त्वाज्ञां गृहीत्वानम्य माधवम् । तत्प्रेयस्याश्च चरणं गृहीत्वा पादयो रजः
मग चित्रकलेने तुझी आज्ञा मान्य केली, माधवाला वंदन केले आणि त्याच्या प्रियेच्या पायांवरील धूळ उचलून आपल्या पायांवर लावली.
जगौ सुमधुरं गीतं तयोरानंदकारणम् । अथ प्रीत्योपगूढा सा कृष्णेनानंदमूर्तिना
तिने अतिशय मधुर गाणे गायले, ज्यामुळे दोघांनाही आनंद झाला; नंतर कृष्णाने, आनंदमूर्तीने, तिला प्रेमाने मिठीत घेतले.
यावत्सुखांबुधौ पूर्णा तावदेवाप्यबुध्यत । चित्रध्वजो महाप्रेमविह्वलः स्मरतत्परः
ती ज्या काळात सुखाच्या सागरात बुडाली होती, त्या काळात चित्रध्वजही मोठ्या प्रेमाने भारावून जाऊन त्याच्या आठवणीत मग्न राहिला.
तमेव परमानंदं मुक्तकंठो रुरोद ह । तदारभ्य रुदन्नेव मुक्त्वा हरिविचारकम्
तो अत्यंत आनंदात मुक्तपणे रडू लागला; त्या क्षणापासून त्याने सर्व सांसारिक विचार सोडून सतत अश्रू ढाळले.
आभाषितोऽपि पित्राद्यैर्नैवावोचद्वचः क्वचित् । मासमात्रं गृहे स्थित्वा निशीथे कृष्णसंश्रयः
वडील आणि इतरांनी बोलावले तरीही त्याने एकही शब्द उच्चारला नाही; महिनाभर घरी राहून, रात्री कृष्णाच्या आश्रयाला गेला.
निर्गत्यारण्यमचरत्तपो वै मुनिदुष्करम् । कल्पांते देहमुत्सृज्य तपसैव महामुनिः
तो घराबाहेर पडून जंगलात गेला आणि कठीण तपस्या करू लागला; युगाच्या शेवटी, तपस्येनेच त्याने देहत्याग केला आणि मोठा ऋषी झाला.
वीरगुप्ताभिधानस्य गोपस्य दुहिता शुभा । जाता चित्रकलेत्येव यस्याः स्कंधे मनोहरा
वीरगुप्त नावाच्या गवळ्याची शुभ्र कन्या चित्रकला म्हणून जन्माला आली, तिच्या खांद्यावर मनमोहक वीणा होती.
विपंची दृश्यते नित्यं सप्तस्वरविभूषिता । उपतिष्ठति वै वामे रत्नभृंगारमद्भुतम्
सात सूरांनी सजलेली वीणा नेहमी तिच्याजवळ दिसते; ती डाव्या बाजूला उभी राहते आणि रत्नांनी मढवलेला मधमाशीच्या आकाराचा अलंकार धरते.
दधाना दक्षिणे हस्ते सा वै रत्नपतद्ग्रहम् । अयमासीत्पुरा सर्वं तापसैरभिवंदितः
उजव्या हातात रत्नजडित कमळ धरून ती पूर्वी सर्व तपस्व्यांकडून सन्मानित झाली होती.
मुनिः पुण्यश्रवा नाम काश्यपः सर्वधर्मवित् । पिता तस्याभवच्छैवः शतरुद्रीयमन्वहम्
पुण्यश्रवा नावाचा एक ऋषी होता, जो सर्व धर्म जाणणारा आणि कश्यप कुळातील होता. त्याचे वडील शैव होते, जे दररोज शतरुद्रियाचे पठण करीत.
प्रस्तुवन्देवदेवेशं विश्वेशं भक्तवत्सलम् । प्रसन्नो भगवांस्तस्य पार्वत्या सह शंकरः
तो देवांचा देव, विश्वाचा स्वामी, भक्तांवर प्रेम करणारा या प्रभूचे स्तुती करत असताना, पार्वतीसह भगवान शंकर त्याच्यावर प्रसन्न झाले.
चतुर्दश्यामर्द्धरात्रेः प्रत्यक्षः प्रददौ वरम् । त्वत्पुत्रो भविता कृष्णे भक्तिमान्बाल एव हि
चतुर्दशीच्या रात्री, मध्यरात्री, शंकर प्रत्यक्ष प्रकट झाले आणि म्हणाले, 'कृष्णा, तुझा मुलगा लहानपणापासून भक्तीमय असेल.'
उपनीयाष्टमे वर्षे तस्मै सिद्धमनुस्त्वयम् । उपदिशैकविंशत्या यो मया ते निगद्यते
त्याच्या आठव्या वर्षी उपनयन करून, मी तुला सांगतो तो एकवीस अक्षरी सिद्ध मंत्र त्याला शिकव.
गोपालविद्यानामायं मंत्रो वाक्सिद्धिदायकः । एतत्साधकजिह्वाग्रे लीलाचरितमद्भुतम्
हा गोपालविद्या नावाचा मंत्र आहे, जो वाणी आणि सिद्धी देणारा आहे. जो साधक या मंत्राचा जप करतो, त्याच्या जिभेवर अद्भुत लीलाचरित्र प्रकट होते.
अनंतमूर्तिरायाति स्वयमेव वरप्रदः । काममाया रमाकंठ सेंद्रा दामोदरोज्ज्वलाः
अनंत रूप असलेला तो स्वतः इच्छेप्रमाणे वर देतो—काम, माया, रमेचा प्रिय, देवांचा इंद्र आणि तेजस्वी दामोदर असे रूप प्रकट होतात.
मध्ये दशाक्षरीं प्रोच्य पुनस्ता एव निर्दिशेत् । दशाक्षरोक्तऋष्यादिध्यानं चास्य ब्रवीम्यहम्
मध्यभागी दहा अक्षरी मंत्र म्हणावा, पुन्हा तेच उच्चारावे. त्या दहा अक्षरी मंत्रात सांगितलेल्या ऋषी वगैरे ध्यान मी आता सांगतो.
पूर्णामृतनिधेर्मध्ये द्वीपं ज्योतिर्मयं स्मरेत् । कालिंद्या वेष्टितं तत्र ध्यायेद्वृंदावने वने
पूर्ण अमृताच्या समुद्राच्या मध्यभागी एक तेजस्वी द्वीप आहे, जो कालिंदीने वेढलेला आहे; तिथे वृंदावनाच्या वनात ध्यान करावे.
सर्वर्तुकुसुमस्रावि द्रुमवल्लीभिरावृतम् । नटन्मत्तशिखिस्वानं गायत्कोकिलषट्पदम्
तेथे सर्व ऋतूंमध्ये फुलांनी ओथंबलेली झाडे व वेलींनी वेढलेले आहे, नाचणाऱ्या मत्सरमोरांच्या आवाजाने आणि कोकिळ व भुंगे यांच्या गाण्याने गूंजते.
तस्य मध्ये वसत्येकः पारिजाततरुर्महान् । शाखोपशाखाविस्तारैः शतयोजनमुच्छ्रितः
त्याच्या मध्यभागी एक मोठा पारिजातक वृक्ष आहे, ज्याच्या फांद्या व उपफांद्या दूरवर पसरलेल्या आहेत, आणि जो शंभर योजन उंच आहे.
तले तस्याथ विमले परितो धेनुमंडलम् । तदंतर्मंडलं गोपबालानां वेणुशृंगिणाम्
त्या झाडाच्या पवित्र तळाशी, सभोवताली गायींचा गोळा आहे; त्या मंडळाच्या आत वेणू व शृंगी धरणारे गोपबाल आहेत.
तदंतरे तु रुचिरं मंडलं व्रज सुभ्रुवाम् । नानोपायनपाणीनां मदविह्वलचेतसाम्
त्या आत सुंदर व्रजसुंदर्यांचे मंडळ आहे, ज्यांच्या हातात विविध भेटवस्तू आहेत आणि ज्या प्रेमाने भारावलेल्या आहेत.
कृतांजलिपुटानां च मंडलं शुक्लवाससाम् । शुक्लाभरणभूषाणां प्रेमविह्वलितात्मनाम्
तेथे हात जोडून उभ्या असलेल्या, पांढऱ्या वस्त्रांनी व पांढऱ्या दागिन्यांनी सजलेल्या, प्रेमाने ओतप्रोत झालेल्या स्त्रियांचे मंडळ आहे.
चिंतयेच्छ्रुतिकन्यानां गृह्णतीनां वचः प्रियम् । रत्नवेद्यां ततो ध्यायेद्दुकूलावरणं हरिम्
श्रुतीकन्यांनी प्रिय शब्द बोलताना ध्यान करावे; मग रत्नांनी मढवलेल्या वेदीवर सुंदर वस्त्र घातलेल्या हरिचे ध्यान करावे.
ऊरौ शयानं राधायाः कदलीकांडकोपरि । तद्वक्त्रं चंद्र सुस्मेरं वीक्षमाणं मनोहरम्
राधेच्या मांडीवर, केळीच्या खाटेवर तो झोपलेला आहे; त्याचे चंद्रासारखे हसरे व मोहक मुख पाहण्यास मनमोहक आहे.
किंचित्कुंचितवामांघ्रिं वेणुयुक्तेन पाणिना । वामेनालिंग्य दयितां दक्षेण चिबुकं स्पृशन्
त्याचा डावा पाय थोडा वाकलेला आहे, हातात वेणू आहे; डाव्या हाताने तो प्रियतमेचा आलिंगन करतो, उजव्या हाताने तिच्या हनुवटीला स्पर्श करतो.
महामारकताभासं मौक्तिकच्छायमेव च । पुंडरीकविशालाक्षं पीतनिर्मलवाससम्
तो मोठ्या पाचूच्या रंगाचा, मोत्यांच्या प्रभेप्रमाणे तेजस्वी, कमळासारखी मोठी डोळे असलेला आणि स्वच्छ पिवळे वस्त्र घातलेला आहे.
बर्हभारलसच्छीर्षं मुक्ताहारमनोहरम् । गंडप्रांतलसच्चारु मकराकृतिकुंडलम्
त्याच्या डोक्यावर मोरपिसाचा मुकुट आहे, गळ्यात सुंदर मोत्यांची माळ आहे; गालाच्या कडेवर सुंदर मकराच्या आकारातील कुंडल झळकत आहे.