विचित्राणि च रत्नाद्यैर्दिव्यमुक्ताफलादिभिः । मुनिर्दीर्घतपा नाम व्यासोऽभूत्पूर्वकल्पके
विविध रत्नांनी, दिव्य मोत्यांनी आणि अशा अलंकारांनी सजलेला, दीर्घतप नावाचा ऋषी पूर्वकल्पात व्यास झाला.
तत्पुत्रः शुक इत्येव मुनिः ख्यातो वरः सुधीः । सोऽपि बालो महाप्राज्ञः सदैवानुस्मरन्पदम्
त्याचा मुलगा शुक, प्रसिद्ध आणि अत्यंत बुद्धिमान ऋषी, लहानपणापासूनच तो नेहमी परमतत्त्वाचे स्मरण करणारा.
विहाय पितृमात्रादि कृष्णं ध्यात्वा वनं गतः । स तत्र मानसैर्दिव्यैरुपचारैरहर्निशम्
वडील, आई आणि सर्व काही सोडून, कृष्णाचे ध्यान करत तो वनात गेला; तिथे दिवसभर आणि रात्रभर मनानेच दिव्य सेवा केली.
अनाहारोऽर्चयद्विष्णुं गोपरूपिणमीश्वरम् । रमया पुटितं मंत्रं जपन्नष्टादशाक्षरम्
उपवास करून, त्याने गवळ्याच्या रूपातील विष्णूचे पूजन केले, लक्ष्मीने सिद्ध केलेला अठरा अक्षरी मंत्र जपत.
दध्यौ परमभावेन हरिं हैमतरोरधः । हैममंडपिकायां च हेमसिंहासनोपरि
त्याने अत्यंत भक्तीने हरिचे ध्यान केले, सोन्याच्या झाडाखाली, सोन्याच्या मंडपात, सोन्याच्या सिंहासनावर बसलेला.
आसीनं हेमहस्ताग्रैर्दधानं हेमवंशिकाम् । दक्षिणेन भ्रामयंतं पाणिना हेमपंकजम्
त्याने त्याला सोन्याच्या बोटांनी सोन्याची बासरी धरलेला, उजव्या हातात सोन्याचे कमळ फिरवत बसलेला पाहिला.
हेमवर्णेष्टप्रियया परिकॢप्तांगचित्रकम् । हसंतमतिहर्षेण पश्यंतं निजमाश्रमम्
त्याचे अंग सोन्याच्या रंगाच्या प्रियेसाठी प्रिय असलेल्या दागिन्यांनी सजलेले, सुंदर अलंकारांनी मढवलेले, मोठ्या आनंदाने हसताना आणि स्वतःच्या आश्रमाकडे पाहताना दिसले.
हर्षाश्रुपूर्णः पुलकाचितांगः प्रसीदनाथेति वदन्नथोच्चैः । दंडप्रणामाय पपात भूमौ संवेपमानस्त्रिजगद्विधातुः
आनंदाश्रूंनी डोळे भरलेले, अंगावर रोमांच उभे राहिलेले, 'प्रसन्न प्रभो!' असे मोठ्याने म्हणत, तो तीनही जगांचा सृष्टीकर्ता समोर नतमस्तक होऊन थरथरत जमिनीवर पडला.
तं भक्तिकामं पतितं धरण्यामायासितोस्मीति वदंतमुच्चैः । दंडप्रणामस्य भुजौ गृहीत्वा पस्पर्श हर्षोपचितेक्षणेन
त्याला भक्तीची इच्छा असलेला आणि थकून पृथ्वीवर पडलेला पाहून, तो मोठ्याने 'मी खूप थकलो आहे' असे म्हणू लागला. त्यावेळी त्याने नम्रतेने वाकलेल्या त्याच्या हातांना धरले आणि आनंदाने डोळ्यांनी त्याला स्पर्श केला.
उवाच च प्रियारूपं लब्धवंतं शुकं हरिः । त्वं मे प्रियतमा भद्रे सदा तिष्ठ ममांतिके
हरिणे त्या प्रिय आणि सुंदर शुकाशी, जो त्याच्या सान्निध्यात आला होता, असे सांगितले: 'हे भद्रे, तू मला सर्वांत प्रिय आहेस; नेहमी माझ्या जवळ राहा.'
मद्रूपं चिंतयंती च प्रेमास्पदमुपागता । द्वे च मुख्यतमे गोप्यौ समानवयसी शुभे
माझ्या स्वरूपाचा विचार करत आणि प्रेमाचे स्थान म्हणून आलेल्या, दोन मुख्य गोपी होत्या, दोघीही समवयस्क, हे शुभे.
एकव्रते एकनिष्ठे एकनक्षत्रनामनी । तप्तजांबूनदप्रख्या तत्रैवान्या तडित्प्रभा
एकाच व्रताची, एकाच निष्ठेची, आणि एकाच नक्षत्र नावाची, त्यातील एक तापलेल्या सोन्यासारखी तेजस्वी होती, आणि दुसरी विजेसारखी चमकणारी होती.
एकानिद्रा यमाणाक्षी परा सौम्यायतेक्षणा । सोऽर्चयत्परया भक्त्या ते हरेः सव्यदक्षिणे
एक नेहमी जागी, यमासारख्या डोळ्यांची, दुसरी मृदू आणि मोठ्या डोळ्यांची; त्या दोघीही हरिची अत्यंत भक्तीने पूजा करत, त्याच्या उजव्या आणि डाव्या बाजूला उभ्या होत्या.
स कल्पांते तनुं त्यक्त्वा गोकुलेऽभून्महात्मनः । उपनंदस्य दुहिता नीलोत्पलदलच्छविः
कल्पाच्या शेवटी, तिने आपले शरीर सोडून, ती गोळीत उपनंदाची कन्या म्हणून जन्माला आली, तिचा वर्ण निळ्या कमळाच्या पाकळ्यांसारखा होता.
सेयं श्रीकृष्णवनिता पीतशाटीपरिच्छदा । रक्तचोलिकया पूर्णा शातकुंभघटस्तनी
तीच श्रीकृष्णाची पत्नी, पिवळ्या वस्त्रांनी सजलेली, लाल ओढणीने झाकलेली, आणि तिची उरोज सोन्याच्या कलशासारखी भरलेली.
दधाना रक्तसिंदूरं सर्वांगस्यावगुंठनम् । स्वर्णकुंडलविभ्राजद्गंडदेशां सुशोभनाम्
तिने लाल सिंदूर लावून संपूर्ण अंग झाकले आहे, तिच्या गालांवर सोन्याच्या कुंडलांनी शोभा येते.
स्वर्णपंकजमालाढ्या कुंकुमालिप्तसुस्तनी । यस्या हस्ते चर्वणीयं दृश्यते हरिणार्पितम्
ती सोन्याच्या कमळांच्या माळांनी सजलेली, तिच्या उरोजांवर कुंकू लावलेले आहे; तिच्या हातात हरिने दिलेले चघळण्यासारखे काहीतरी दिसते.
वेणुवाद्यातिनिपुणा केशवस्य निषेवणी । कृष्णेन परितुष्टेन कदाचिद्गीतकर्मणि
ती वेणू वाजवण्यात अत्यंत कुशल असून, केशवाची सेवा करते; कधी कधी कृष्ण प्रसन्न असताना ती गाण्यात सहभागी होते.
विन्यस्ता कंबुकंठेऽस्या भाति गुंजावलि शुभा । परोक्षेपि च कृष्णस्य कांतिभिश्च स्मरार्दिता
तिच्या शंखासारख्या गळ्यावर सुंदर गुंजांच्या माळा झळकत आहेत; कृष्ण समोर नसतानाही, त्याच्या तेजासाठी ती प्रेमाने व्याकुळ होते.
सखीभिर्वादयंतीभिर्गायंती सुस्वरं परम् । नर्त्तयेत्प्रियवेषेण वेषयित्वा वधूमिमाम्
तिच्या सख्या वाद्ये वाजवत आणि गोड स्वरात गात असताना, ती प्रिय वेशात नाचते आणि या वधूला सजवते.
वारंवारं च गोविंदं भावेनालिंग्य चुंबति । प्रियासौ सर्वगोपीनां कृष्णस्याप्यतिवल्लभा
पुन्हा पुन्हा ती गोविंदाला प्रेमाने मिठी मारते आणि चुंबन देते; ती सर्व गोपींमध्ये प्रिय आहे आणि कृष्णालाही अत्यंत आवडती आहे.
श्वेतकेतोः सुतः कश्चिद्वेदवेदांगपारगः । सर्वमेव परित्यज्य प्रचंडं तप आस्थितः
श्वेतकेतूचा एक पुत्र, वेद आणि त्यांचे अंग उत्तम प्रकारे जाणणारा, सर्व काही सोडून कठोर तपश्चर्या करू लागला.
मुरारेः सेवितपदां सुधामधुरनादिनीम् । गोविंदस्य प्रियां शक्तिं ब्रह्मरुद्रादिदुर्गमाम्
मुरारीच्या पायांची सेवा करत, त्याच्या मधुर वाणीचा अमृतासारखा आस्वाद घेत, त्याने गोविंदाच्या प्रिय शक्तीची उपासना केली, जी ब्रह्मा, रुद्र यांनाही दुर्लभ आहे.
भजंतीमेकभावेन श्रियमेव मनोहराम् । ध्यायञ्जजाप सततं मंत्रमेकादशाक्षरम्
एकचित्ताने त्या मनोहर श्रीची उपासना करत, तो नेहमी एकादशाक्षरी मंत्राचा जप आणि ध्यान करीत असे.
हसितं सकलं कृत्वा बतमायेषु योजयन् । कांत्यादिभिर्हसंतीभिर्वासयंत्यभितो जगत्
संपूर्ण हास्य निर्माण करून, खेळकरपणे वागत, त्या सौंदर्य आणि आनंदी हास्याने जगभर आनंद पसरवतात.
वसंते वसतेत्येवं मंत्रार्थं चिंतयन्सदा । सोऽपि कल्पद्वयेनैव सिद्धोऽत्र जनिमाप्तवान्
'वसंत ऋतूमध्ये ती वास करते' या मंत्राचा अर्थ तो नेहमी मनाशी ध्यानी धरत असे; त्यामुळे दोन कल्पांनंतर त्याने येथे सिद्धी आणि जन्म प्राप्त केला.
सेयं बालायते पुत्री कृशांगी कुड्मलस्तनी । मुक्तावलिलसत्कंठी शुद्धकौशेयवासिनी
ती मुलगी दिसते कोवळी, तिचे अंग सडपातळ, स्तन उमलत्या कळीसारखे, गळ्यात मोत्यांची माळ शोभते आणि ती शुद्ध रेशमी वस्त्र घालते.
मुक्ताच्छुरितमंजीरकंकणांगदमुद्रिका । बिभ्रती कुंडले दिव्ये अमृतस्राविणी शुभे
तिच्या पायात मोत्यांनी मढवलेली पैंजण, हातात कडे आणि अंगठ्या, कानात अमृतासारखा रस ओघळणारे दिव्य कुंडल घातले आहेत, हे शुभेच्छे.
वृत्तकस्तूरिकावेणी मध्ये सिंदूरबिंदुवत् । दधाना चित्रकं भाले सार्द्धं चंदनचित्रकैः
तिची वेणी गोल आणि कस्तुरीच्या सुगंधाने दरवळलेली, मध्ये कुंकवाचा टिळा, कपाळावर सुंदर चितारलेली रेखा आणि चंदनाचे अलंकार आहेत.
या सैव दृश्यते शांता जपंती परमं पदम् । आसीच्चंद्रप्रभो नाम राजर्षिः प्रियदर्शनः
तीच शांतपणे परम मंत्राचा जप करताना दिसते; पूर्वी चंद्रप्रभ नावाचा, देखणा आणि प्रिय राजा-ऋषी होता.