चंद्रांशुं सदृशाभासां सर्वावयवशोभनाम् । कृत्वा कटितटे वामपाणिं दक्षिणतस्तदा
ती चंद्रकिरणांसारख्या तेजाने उजळून निघाली होती, तिचे सर्व अवयव मोहक होते; तिने डावा हात कंबरेवर आणि उजवा हात बाजूला ठेवला होता.
ज्ञानमुद्रां च बिभ्राणामनिमेषविलोचनाम् । त्यक्ताहारविहारां च सुनिश्चलतयास्थिताम्
ती ज्ञानमुद्रा धारण करून, न हलणाऱ्या डोळ्यांनी बसली होती; तिने अन्न आणि सुखाचा त्याग केला होता, आणि पूर्णपणे स्थिर राहिली होती.
जिज्ञासुस्तां मुनिवरस्तस्थौ तत्र शतं समाः । तदंते तां समुत्थाप्य चलितां विनयान्मुनिः
त्या तपस्विनीला जाणून घेण्याची इच्छा ठेवून, तो महर्षी तिथे शंभर वर्षे उभा राहिला; त्या काळानंतर, ती हलू लागली तेव्हा, तो नम्रतेने तिला जागे केले.
अपृच्छत्का त्वमाश्चर्यरूपे किं वा चरिष्यसि । यदि योग्यं भवेत्तर्हि कृपया वक्तुमर्हसि
त्याने विचारले, 'हे अद्भुत रूप असणाऱ्या, तू कोण आहेस? येथे काय करीत आहेस? जर योग्य वाटले तर, कृपया मला सांग.'
अथाब्रवीच्छनैर्बाला तपसातीव कर्शिता । ब्रह्मविद्याहमतुला योगींद्रैर्या विमृग्यते
तेव्हा ती मुलगी, तपाने खूप कृश झालेली, हळू आवाजात म्हणाली: 'मी ती अतुलनीय ब्रह्मविद्या आहे, जी योगीश्वरांनी शोधली जाते.'
साहं हरिपदाम्भोजकाम्यया सुचिरं तपः । चराम्यस्मिन्वने घोरे ध्यायंती पुरुषोत्तमम्
'मी हरिच्या चरणकमळांची इच्छा धरून, या भयंकर अरण्यात खूप काळापासून तप करत आहे, आणि पुरुषोत्तमाचे ध्यान धरते.'
ब्रह्मानंदेन पूर्णाहं तेनानंदेन तृप्तधीः । तथापि शून्यमात्मानं मन्ये कृष्णरतिं विना
'मी ब्रह्मानंदाने पूर्ण आहे, त्या आनंदाने माझे मन तृप्त आहे; तरीही कृष्णप्रेमाशिवाय मी स्वतःला रिकामी समजते.'
इदानीमतिनिर्विण्णा देहस्यास्य विसर्ज्जनम् । कर्त्तुमिच्छामि पुण्यायां वापिकायामिहैव तु
'आता मी सर्वस्वी विरक्त झाले आहे, म्हणून या पुण्य तळ्यात मी हे शरीर सोडण्याची इच्छा करते.'
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या मुनिरत्यंतविस्मितः । पतित्वा चरणे तस्याः कृष्णोपासाविधिं शुभम्
तिचे बोल ऐकून, तो ऋषी अत्यंत आश्चर्यचकित झाला; तिच्या पायांवर पडून, त्याने कृष्णोपासनेची पवित्र पद्धत विचारली.
पप्रच्छ परमप्रीतस्त्यक्त्वाध्यात्मविरोचनम् । तयोक्तं मंत्रमाज्ञाय जगाम मानसं सरः
परम आनंदाने, स्वतःचा अध्यात्मिक अभिमान सोडून, त्याने तिला विचारले; तिच्याकडून मंत्र शिकून, तो मानस सरोवराकडे गेला.
ततोऽतिदुश्चरं चक्रे तपो विस्मयकारकम् । एकपादस्थितः सूर्यं निर्निमेषं विलोकयन्
त्यानंतर त्याने अतिशय कठीण आणि आश्चर्यकारक तप केले, एका पायावर उभा राहून, न पापणी हलवता सूर्याकडे पाहत.
मंत्रं जजाप परमं पंचविंशतिवर्णकम् । दध्यौ परमभावेन कृष्णमानंदरूपिणम्
त्याने पंचवीस अक्षरी परम मंत्र जपला, आणि परम भक्तीने आनंदस्वरूप कृष्णाचे ध्यान केले.
चरंतं व्रजवीथीषु विचित्रगतिलीलया । ललितैः पादविन्यासैः क्वणयंतं च नूपुरम्
व्रजाच्या गल्ल्यांत तो रंगीबेरंगी, खेळकर पावलांनी फिरत होता. त्याच्या नाजूक पावलांच्या ठेक्यावर नूपुरांचा मंजुळ आवाज घुमत होता.
चित्रकंदर्पचेष्टाभिः सस्मितापांगवीक्षितैः । संमोहनाख्यया वंश्या पंचमारुणचित्रया
त्याच्या हालचाली चित्रकाराच्या कुंचल्यासारख्या मोहक होत्या. कोपऱ्यातून हसत पाहणाऱ्या नजरा आणि गोड स्मित, 'संमोहना' नावाच्या बासरीवर पाचव्या सूराच्या लाल छटेने तो सर्वांना मोहित करत होता.
बिंबौष्ठपुटचुंबिन्या कलालापैर्मनोज्ञया । हरंतं व्रजरामाणां मनांसि च वपूंषि च
तो बासरी ओठांवर धरून, तिच्या तोंडाला गोड सुरांनी चुंबन देत, त्या सुरांनी व्रजमधील स्त्रियांच्या मनाला आणि देहाला भुरळ घालत होता.
श्लथन्नीवीभिरागत्य सहसालिंगितांगकम् । दिव्यमाल्यांबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम्
सैलसर नवी बांधलेल्या स्त्रिया त्याच्याजवळ आल्या आणि अचानक त्याच्या अंगाला मिठी मारली. तो दिव्य हार, वस्त्रांनी सुशोभित होता आणि त्याच्या अंगाला स्वर्गीय सुगंधाचा लेप लावलेला होता.
श्यामलांगप्रभापूर्णैर्मोहयंतं जगत्त्रयम् । स एवं बहुदेवेन समुपास्य जगत्पतिम्
त्याच्या काळ्या काया आणि तेजाने तीनही लोकांना मोहून टाकले. अशा प्रकारे अनेक देवांसह सर्वांनी जगत्पतीचे भक्तिभावाने पूजन केले.
नवकल्पांतरे जाता गोकुले दिव्यरूपिणी । कन्या प्रचंडनाम्नस्तु गोपस्याति यशस्विनः
नव्या कल्पात, गोळक्यात एक दिव्य रूप असलेली कन्या जन्माला आली. तिचे नाव 'प्रचंडा' होते आणि ती अतिशय प्रसिद्ध गवळ्याची मुलगी होती.
चित्रगंधेति विख्याता कुमारी च शुभानना । निजांगगंधैर्विविधैर्मोदयंती दिशो दश
ती 'चित्रगंधा' या नावाने प्रसिद्ध झाली. तिचा चेहरा शुभ्र आणि सुंदर होता. तिच्या अंगाच्या विविध सुगंधांनी दहा दिशांना आनंद मिळत असे.
तामेनां पश्य कल्याणीं वृंदशो मधुपायिनीम् । अंगेषु स्वपतिं कृत्वा रसावेशसमाकुलाम्
तिला पाहा, ती कल्याणी, वृंदावनात मध प्यायची. आपल्या अंगावर प्रियकराला धरून, रसाच्या आनंदात पूर्णपणे रंगून गेली होती.
अस्याः स्तनपरिष्वंगे हारैः सर्वैर्विहन्यते । वक्षःस्थलात्प्रच्यवद्भिश्चित्रगंधादिसौरभैः
तिच्या मिठीत, तिच्या गळ्यातील हारांनी तिच्या उराशी स्पर्श होत होता. तिच्या छातीवरून चित्रगंधा वगैरे अद्भुत सुगंध दरवळत होते.
अपरे मुनिवर्यास्तु सततं पूतमानसाः । वायुभक्षास्तपस्तेपुर्जपंतः परमं मनुम्
इतर श्रेष्ठ ऋषी, नेहमीच पवित्र मनाचे, वायूवर उपवास करत, कठोर तप करत आणि परम मंत्राचा जप करत होते.
स्मरः कृष्णाय कामार्ति कलादिवृत्तिशालिने । आग्नेयीसहितं कृत्वा मंत्रं पंचदशाक्षरम्
कृष्णाच्या प्रेमाने व्याकुळ होऊन, कलांच्या कलेत निपुण, त्यांनी अग्नीच्या सहवासात पंधरा अक्षरी मंत्राचा जप केला.
दध्युर्मुनिवराः कष्णमूर्तिं दिव्यविभूषणाम् । दिव्यचित्रदुकूलेन पूर्णपीनकटिस्थलाम्
त्या श्रेष्ठ ऋषींनी कृष्णाच्या दिव्य अलंकारांनी सुशोभित, सुंदर रेशमी वस्त्र घातलेल्या, भरदार आणि सडपातळ कटी असलेल्या मूर्तीचे ध्यान केले.
मयूरपिच्छकैः कॢप्तचूडामुज्ज्वलकुंडलाम् । सव्यजंघांत आदाय दक्षिणं चरणांबुजम्
त्याच्या शिरावर मोरपिसांचा मुकुट, कानात झळकणारे कुंडल, डावे पाय गुडघ्यात वाकवलेले आणि उजवे कमळपद धरलेले होते.
भ्रमंतीं संपुटीकृत्य चारुहस्तांबुजद्वयम् । कक्षदेशविनिक्षिप्तवेणुं परिचलत्पुटीम्
तो दोन्ही सुंदर कमळहात एकत्र करून, काखेत बासरी ठेवून, त्याचे वस्त्र वाऱ्यात हलत होते.
आनंदयंतीं गोपीनां नयनानि मनांसि च । परमाश्चर्यरूपेण प्रविष्टां रंगमंडपे
तो गोपींच्या डोळ्यांना आणि मनाला आनंद देत, अद्भुत रूप धारण करून रंगमंचात प्रवेश करत होता.
प्रसूनवर्षर्गोपीभिः पूर्यमाणां च सर्वतः । अथ कल्पांतरे देहं त्यक्त्वा जाता इहाधुना
गोपींनी फुलांचा वर्षाव करत त्याला सर्व बाजूंनी वेढले होते. मग दुसऱ्या कल्पात तिने देह सोडला आणि आता इथे जन्म घेतला.
यासां कर्णेषु दृश्यंते ताटंका रश्मिदीपिताः । रत्नमाल्यानि कंठेषु रत्नपुष्पाणि वेणिषु
ज्यांच्या कानात तेजस्वी किरणांनी झळकणारे झुमके, गळ्यात रत्नमाळा आणि वेणीत रत्नांचे फुलं दिसतात.
मुनिः शुचिश्रवा नाम सुवर्णो नाम चापरः । कुशध्वजस्य ब्रह्मर्षेः पुत्रौ तौ वेदपारगौ
एक ऋषी शुचिश्रवा नावाचा आणि दुसरा सुवर्ण नावाचा होता. हे दोघे ब्रह्मर्षी कुशध्वज यांचे पुत्र आणि वेदपारंगत होते.