तन्मूले ह्यर्द्धरात्रे च द्रक्ष्यस्यस्मानशेषतः । श्रुत्वैवं वचनं तासां स्नेहविह्वलचेतसाम्
त्या लतेच्या मुळाशी, मध्यरात्री, तू आम्हा सर्वांचे दर्शन घेऊ शकशील. अशा प्रेमाने भरलेल्या त्यांच्या बोलण्याने
यावत्प्रदक्षिणीकृत्य प्रणमेद्दंडवन्मुनिः । मुहूर्त्तद्वितयं बालां नानानिर्माणशोभनाम्
तो ऋषी प्रदक्षिणा घालून दंडवत घालत असतानाच, दोन क्षणांसाठी ती मुलगी, विविध रूपांनी शोभून, तिथेच उभी राहिली.
आहूय भानुं प्रोवाच नारदः सर्वशोभनाम् । एवं प्रभावा बालेयं न साध्या दैवतैरपि
नंतर नारदांनी तेजस्वी सूर्याला बोलावून सांगितले, 'ही मुलगी इतकी सामर्थ्यवान आहे की, तिला देवतांसुद्धा सहज मिळवू शकत नाहीत.'
किंतु यद्गृहमेतस्याः पदचिह्नविभूषितम् । तत्र नारायणो देवः स्वयं वसति माधवः
पण ज्या घरात तिच्या पावलांचे चिन्ह आहेत, तिथेच भगवान नारायण, माधव स्वतः वास करतात.
लक्ष्मीश्च वसते नित्यं सर्वाभिः सर्वसिद्धिभिः । अद्य एनां वरारोहां सर्वाभरणभूषणाम्
आणि लक्ष्मी सुद्धा सर्व सिद्धी आणि ऐश्वर्यासह तिथे कायम वास करते. आज, हे श्रेष्ठ, या सर्व अलंकारांनी सजलेल्या या उत्तम कन्येचे, देवीसारखे, तुझ्या घरी काळजीपूर्वक रक्षण कर.
देवीमिव परां गेहे रक्ष यत्नेन सत्तम । इत्युक्त्वा मनसैवैनां महाभागवतोत्तमः
असे सांगून, तो महान भक्त, तिचे रूप मनात आठवत, घनदाट जंगलात गेला.
तद्रूपमेव संस्मृत्य प्रविष्टो गहनं वनम् । अशोकलतिकामूलमासाद्य मुनिसत्तमः
तो श्रेष्ठ ऋषी, अशोकलतेच्या मुळाशी पोहोचून, त्या देवीच्या येण्याची रात्री वाट पाहू लागला.
प्रतीक्षमाणो देवीं तां तत्रैवागमनं निशि । स्थितोऽत्र प्रेमविकलश्चिंतयन्कृष्णवल्लभाम्
तो तिथेच राहिला, प्रेमाने व्याकुळ मनाने, कृष्णाच्या प्रियेला आठवत.
अथ मध्यनिशाभागे युवत्यः परमाद्भुताः । पूर्वं दृष्ट्वास्तथान्याश्च विचित्राभरणस्रजः
मध्यरात्रीच्या सुमारास काही अद्भुत तरुणी तेथे आल्या, त्यातील काही आधी पाहिलेल्या होत्या आणि काही नवीन होत्या, सगळ्यांनी सुंदर दागिने आणि हार घातले होते.
दृष्ट्वा मनसि संभ्रांतो दंडवत्पतितो भुवि । परिवार्य मुनिं सर्वास्ताः प्रविविशुः शुभाः
त्यांना पाहून त्याच्या मनात गोंधळ उडाला; तो जमिनीवर वाकून नमस्कार करत पडला, आणि त्या सर्व शुभ स्त्रिया त्या ऋषीला वेढून आत गेल्या.
प्रष्टुकामोऽपि स मुनिः किंचित्स्वाभिमतं प्रियम् । नाशकत्प्रेमलावण्यप्रियभाषाप्रधर्षितः
त्या ऋषीला आपल्या मनात काही विचारायचे होते, पण त्यांच्या प्रेमळ सौंदर्याने आणि मधुर बोलण्याने तो काहीच बोलू शकला नाही.
अथागता मुनिश्रेष्ठं कृतांजलिमवस्थितम् । भक्तिभारानतग्रीवं सविस्मयं ससंभ्रमम्
तेव्हा त्यातील एकजण, हात जोडून, भक्तीने मान खाली घालून, आश्चर्य आणि गोंधळाने भरलेली, त्या श्रेष्ठ ऋषीकडे आली.
सुविनीततमं प्राह तत्रैव करुणान्विता । अशोकमालिनी नाम्ना अशोकवनदेवता
ती अत्यंत नम्रतेने आणि करुणेने तेथे बोलली; तिचे नाव अशोकमालिनी होते, ती अशोकवनाची देवी होती.
अशोकमालिन्युवाच। अशोककलिकायां तु वसाम्यस्यां महामुने । रक्तांबरधरा नित्यं रक्तमालानुलेपना
अशोकमालिनी म्हणाली: या अशोकवनात, हे महर्षे, मी राहते; मी नेहमी लाल वस्त्र, लाल माळा आणि लाल उटणे लावते.
रक्तसिंदूरकलिका रक्तोत्पलवतंसिनी । रक्तमाणिक्यकेयूर मुकुटादिविभूषिता
लाल सिंदूराच्या कळ्या, लाल कमळाच्या मुकुटाने, लाल माणिक्यांच्या कंगणांनी आणि रत्नजडीत मुकुटाने मी सजलेली असते.
एकदा प्रियया सार्द्धं विहरंत्यो मधूत्सवे । तत्रैव मिलिता गोपबालिकाश्चित्रवाससः
एकदा वसंतोत्सवात, माझ्या प्रियेसोबत विहार करत असताना, आम्ही तिथे सुंदर वस्त्र घातलेल्या गोपबाळींना भेटलो.
अहं चाशोकमालाभिर्गोपवेषधरं हरिम् । रमारूपाश्च ताः सर्वा भक्त्या सम्यगपूजयम्
मी अशोकमाळांनी गोंधळलेल्या हरीचे, जो गवळणाचा वेष घेतला होता, भक्तीने पूजन केले, आणि त्या सर्व स्त्रिया, लक्ष्मीप्रमाणे तेजस्वी, त्याचे भक्तीने पूजन करीत होत्या.
ततः प्रभृति चैतासां मध्ये तिष्ठामि सर्वदा । भूषाभिर्विविधाभिश्च तोषयित्वा रमापतिम्
त्या वेळेपासून मी नेहमी त्यांच्यातच राहते, विविध अलंकारांनी लक्ष्मीपतीला आनंदी करते.
परात्परमहं सर्वं विजानामीह सर्वतः । गोगोपगोपिकादीनां रहस्यं चापि वेद्म्यहम्
इथे जे काही आहे, श्रेष्ठ ते सामान्य, ते मला सर्व माहिती आहे; गायी, गोप, आणि गोपिकांचे रहस्यही मला ठाऊक आहे.
तव जिज्ञासितं सर्वं हृदि प्रत्यभिभाषितम् । तां देवीमद्भुताकारामद्भुतानंददायिनीम्
तू जे काही विचारलेस, ते सर्व तुझ्या हृदयात सांगितले गेले आहे; ती देवी, अद्भुत रूपाची आणि अद्भुत आनंद देणारी—
हरेः प्रियां हिरण्याभां हीरकोज्ज्वलमुद्रिकाम् । कथं पश्यामि लोलाक्षीं कथं वा तत्पदांबुजम्
हरीची प्रिय, सोन्यासारखी तेजस्वी, हिर्याच्या उजळ अंगठीने सजलेली—ती चंचल डोळ्यांची आहे, तिचे कमळासारखे पाय मी कसे पाहू?
आराध्यतेऽतिभक्त्येति त्वया ब्रह्मन्विमर्शितम् । तत्र ते कथयिष्यामि वृत्तांतं सुमहात्मनाम्
हे ब्रह्मन्, तू विचार केलेस की तिची अतिशय भक्तीने पूजा केली जाते; तेथे मी तुला त्या महान आत्म्यांची कथा सांगीन.
मानसे सरसि स्थित्वा तपस्तीव्रमुपेयुषाम् । जपतां सिद्धमंत्रांश्च ध्यायतां हरिमीश्वरम्
मनाच्या सरोवरात राहून, कठोर तपश्चर्या करत, सिद्ध मंत्र जपत आणि हरि या ईश्वराचे ध्यान करत—
मुनीनां कांक्षतां नित्यं तस्या एव पदांबुजम् । एकसप्ततिसाहस्रं संख्यातानां महौजसाम्
त्या ऋषींपैकी, जे नेहमी तिच्या कमळपदांची इच्छा करतात, अशा एकाहत्तर हजार तेजस्वी ऋषी होते.
तत्तेऽहं कथयाम्यद्य तद्रहस्यं परं वने
आज मी तुला या वनात ते परम रहस्य सांगतो.
ईश्वर उवाच-। तदेकाग्रमना भूत्वा शृणु देवि वरानने । आसीदुग्रतपा नाम मुनिरेको दृढव्रतः
ईश्वर म्हणाले: आता, एकाग्र मनाने ऐक, हे देवी सुंदर मुखवाली. एकदा उग्रतप नावाचा, दृढ व्रती ऋषी होता.
साग्निको ह्यग्निभक्षश्च चचारात्यद्भुतं तपः । जजाप परमं जाप्यं मंत्रं पंचदशाक्षरम्
त्याने अग्नीचे अन्न करून, अग्नीला अर्पण देत अत्यंत अद्भुत तप केला. तो सर्वोच्च पंधरा अक्षरी मंत्र जपू लागला.
काममंत्रेण पुटितं कामं कामवरप्रदात् । कृष्णायेति पदं स्वाहा सहितं सिद्धिदं परम्
काममंत्राने पूरित, सर्व इच्छा पूर्ण करणारा, 'कृष्णाय' आणि 'स्वाहा' या शब्दांसह हा मंत्र सिद्धी देणारा आहे.
दध्यौ च श्यामलं कृष्णं रासोन्मत्तं वरोत्सुकम् । पीतपट्टधरं वेणुं करेणाधरमर्पितम्
त्याने श्यामवर्णी, रसाने भरलेला, उत्तम वरासाठी आतुर, पिवळ्या वस्त्रातील, हातात वेणू ओठांवर धरलेला कृष्ण ध्यानात धरला.
नवयौवनसंपन्नं कर्षंतं पाणिना प्रियाम् । एवं ध्यानपरः कल्पशतांते देहमुत्सृजन्
नवयौवनाने भरलेला, हाताने प्रियेला जवळ ओढणारा, अशा ध्यानात मग्न राहून, त्या ऋषीने शेकडो कल्पांच्या शेवटी देह सोडला.