सर्वेषां बल्लवादीनां रतिं नंदसुते पराम् । दृष्ट्वा मुनिवरः सर्वान्मनसा प्रणनाम ह
सर्व गोप आणि इतरांच्या नंदपुत्रावर असलेली अपार प्रेमभावना पाहून त्या श्रेष्ठ मुनीने सर्वांना मनोमन वंदन केले.
गोपालानां गृहे बालां ददर्श श्वेतरूपिणीम् । स दृष्ट्वा तर्कयामास रमा ह्येषा न संशयः
एका गोपाच्या घरी त्याने गोरी रंगाची एक मुलगी पाहिली. तिला पाहून त्याच्या मनात आले, 'ही नक्कीच रमा आहे, यात शंका नाही.'
प्रविवेश ततो धीमान्नंदसख्युर्महात्मनः । कस्यचिद्गोपवर्य्यस्य भानुनाम्नो गृहं महत्
मग तो बुद्धिमान ऋषी नंदाचा मित्र असलेल्या भानू नावाच्या एका श्रेष्ठ गोपाच्या मोठ्या घरात गेला.
अर्चितो विधिवत्तेन सोऽप्यपृच्छन्महामनाः । साधो त्वमसि विख्यातो धर्मनिष्ठतया भुवि
त्याने विधिपूर्वक ऋषीची पूजा केली. मग तो उदार मनाचा भानू म्हणाला, 'साधू, तुम्ही धर्मनिष्ठेने पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहात.'
तवाहं धनधान्यादि समृद्धिं संविभावये । कच्चित्ते योग्यः पुत्रोऽस्ति कन्या वा शुभलक्षणा
मी तुला धन, धान्य आणि समृद्धी देतो. तुझ्याकडे योग्य असा मुलगा किंवा शुभ लक्षणांची मुलगी आहे का?
यतस्ते कीर्तिरखिलं लोकं व्याप्य भविष्यति । इत्युक्तो मुनिवर्य्येण भानुरानीय पुत्रकम्
तुझी कीर्ती सर्व जगात पसरली जाईल, असे श्रेष्ठ मुनीने सांगितल्यावर भानूने आपला मुलगा आणला.
महातेजस्विनं दृप्तं नारदायाभ्यवादयत् । दृष्ट्वा मुनिवरस्तं तु रूपेणाप्रतिमं भुवि
महातेजस्वी आणि गर्वीलेला तो मुलगा नारदाला वंदन करण्यासाठी आला. त्याला पाहून श्रेष्ठ मुनीने पृथ्वीवर अद्वितीय सौंदर्य असलेला असा कोणी नाही, असे अनुभवले.
पद्मपत्रविशालाक्षं सुग्रीवं सुंदरभ्रुवम् । चारुदंतं चारुकर्णं सर्वावयवसुंदरम्
कमळाच्या पानासारख्या मोठ्या डोळ्यांचा, सुंदर गळ्याचा, आकर्षक भुवया, मोहक दात, सुंदर कान आणि सर्व अंगांनी देखणा असा तो होता.
तं समाश्लिष्य बाहुभ्यां स्नेहाश्रूणि विमुच्य च । ततः स गद्गद प्राह प्रणयेन महामुनिः
त्याला दोन्ही हातांनी मिठी मारून, प्रेमाने अश्रू ढाळून, मग तो महान ऋषी गदगदलेल्या आवाजात प्रेमाने बोलला.
नारद उवाच-। अयं शिशुस्ते भविता सुसखा रामकृष्णयोः । विहरिष्यति ताभ्यां च रात्रिंदिवमतंद्रितः
नारद म्हणाले — 'हा तुझा मुलगा राम आणि कृष्णाचा प्रिय मित्र होईल. तो दोघांसोबत दिवस-रात्र थकवा न येता खेळेल.'
तत आभाष्य तं गोपप्रवरं मुनिपुंगवः । यदा गंतुं मनश्चक्रे तत्रैवं भानुरब्रवीत्
मग त्या श्रेष्ठ गोपाशी बोलून, जेव्हा तो महान ऋषी निघण्याचा विचार करू लागला, तेव्हा भानू म्हणाला —
एकास्ति पुत्रिका देव देवपत्न्युपमा मम । कनीयसी शिशोरस्य जडांधबधिराकृतिः
माझ्याकडे एक कन्या आहे, हे देव, जी देवपत्नींसारखी आहे. ती या मुलापेक्षा लहान आहे, पण मूर्ख, आंधळी आणि बहिरीसारखी दिसते.
उत्साहाद्वृद्धये याचे त्वां वरं भगवत्तम । प्रसन्नदृष्टिमात्रेण सुस्थिरां कुरु बालिकाम्
तिच्या वाढीसाठी मी तुला एक वर मागतो, हे भगवंतांमध्ये श्रेष्ठ. तुझ्या कृपादृष्टीने माझ्या मुलीला पूर्णपणे बरी कर.
श्रुत्वैवं नारदो वाक्यं कौतुकाकृष्टमानसः । अथ प्रविश्य भवनं लुठंतीं भूतले सुताम्
हे ऐकून नारदाच्या मनात कुतूहल निर्माण झाले. मग तो घरात गेला आणि जमिनीवर रांगणारी ती मुलगी पाहिली.
उत्थाप्यांके निधायातिस्नेहविह्वलमानसः । भानुरप्याययौ भक्तिनम्रो मुनिवरांतिकम्
तिला उचलून मांडीवर घेत, अतिशय प्रेमाने मन भरून आलेला भानू भक्तिभावाने वाकून त्या ऋषीसमोर गेला.
अथ भागवतश्रेष्ठः कृष्णस्यातिप्रियो मुनिः । दृष्ट्वा तस्याः परं रूपमदृष्टाश्रुतमद्भुतम्
तेव्हा भगवंताचा सर्वात प्रिय व श्रेष्ठ भक्त, तो ऋषी, तिचे अद्भुत, कधी न पाहिलेले, न ऐकलेले रूप पाहून आश्चर्यचकित झाला.
अभूत्पूर्वसमं मुग्धो हरिप्रेमा महामुनिः । विगाह्य परमानंदसिंधुमेकरसायनम्
हरिप्रेमाने भरलेला तो महान ऋषी जणू पूर्वीप्रमाणेच भान हरपून गेला, आणि परमानंदाच्या अथांग सागरात बुडून गेला.
मुहूर्त्तद्वितयं तत्र मुनिरासीच्छिलोपमः । मुनींद्रः प्रतिबुद्धस्तु शनैरुन्मील्य लोचने
दोन क्षण तो ऋषी तिथे शिळेसारखा बसून राहिला; मग तो ऋषीश्रेष्ठ हळूहळू भानावर येऊन डोळे उघडले.
महाविस्मयमापन्नस्तूष्णीमेव स्थितोऽभवत् । अंतर्हृदि महाबुद्धिरेवमेवं व्यचिंतयत्
महान आश्चर्याने भारावून तो गप्पच बसून राहिला; आणि मनातल्या मनात विचार करू लागला.
भ्रांतं सर्वेषु लोकेषु मया स्वच्छंदचारिणा । अस्या रूपेण सदृशी दृष्ट्वा नैव च कुत्रचित्
मी सर्व लोकांत मुक्तपणे फिरलो, पण तिच्या रूपासारखे कुठेच काहीच पाहिले नाही.
ब्रह्मलोके रुद्रलोक इंद्रलोके च मे गतिः । न कोपि शोभाकोट्यंशः कुत्राप्यस्या विलोकितः
ब्रह्मलोक, रुद्रलोक, इंद्रलोक या सगळीकडे मी गेलो, पण तिच्या तेजाचा शतांशही कुठेच दिसला नाही.
महामाया भगवती दृष्टा शैलेंद्रनंदिनी । यस्या रूपेण सकलं मुह्यते सचराचरम्
मी ती महामाया, पर्वतराजाची कन्या, जिने चराचर सृष्टीला मोहात पाडले, तिलाही पाहिले आहे.
साप्यस्याः सुकुमारांगी लक्ष्मीं नाप्नोति कर्हिचित् । लक्ष्मीः सरस्वती कांति विद्याद्याश्च वरस्त्रियः
पण तिच्या नाजूक अंगांची लक्ष्मीही कधीच बरोबरी करू शकत नाही; लक्ष्मी, सरस्वती, कांती, विद्या आणि इतर श्रेष्ठ स्त्रिया—
छायामपि स्पृशंत्यस्याः कदाचिन्नैव दृश्यते । विष्णोर्यन्मोहिनीरूपं हरो येन विमोहितः
कधीच तिच्या सावलीलाही स्पर्श करू शकत नाहीत; हे विष्णूचे मोहिनी रूप आहे, ज्यामुळे शंकरही मोहून गेला.
मया दृष्टं च तदपि कुतोऽस्यासदृशं भवेत् । ततोऽस्यास्तत्त्वमाज्ञातुं न मे शक्तिः कथंचन
मीही ते रूप पाहिले आहे, पण तिच्याशी तुलना कशी होईल? म्हणून तिचे खरे स्वरूप जाणण्याची माझ्यात शक्तीच नाही.
अन्ये चापि न जानंति प्रायेणैनां हरेः प्रियाम् । अस्याः संदर्शनादेव गोविंदचरणांबुजे
इतरांनाही ही हरिप्रियेस ओळखता येत नाही; तिचे दर्शन झाले की गोविंदाच्या चरणांवर आपोआप भक्ती निर्माण होते.
या प्रेमर्द्धिरभूत्सा मे भूतपूर्वा न कर्हिचित् । एकांते नौमि भवतीं दर्शयित्वातिवैभवम्
माझ्यात जी प्रेमाची प्रचंड वाढ झाली, ती कधीच झाली नव्हती; एकांतात मी तुला वंदन करतो, हे देवी, ज्याने असे वैभव दाखवलेस.
कृष्णस्य संभवत्यस्या रूपं परमतुष्टये । विमृश्यैवं मुनिर्गोपप्रवरं प्रेष्य कुत्रचित्
कृष्णाच्या परमोच्च समाधानासाठीच तिचे हे रूप प्रकट होते; असे विचार करून त्या ऋषीने श्रेष्ठ गवळ्याला कुठेतरी पाठवले.
निभृते परितुष्टाव बालिकां दिव्यरूपिणीम् । अपि देवि महायोगमायेश्वरि महाप्रभे
गुप्तपणे त्याने त्या दिव्य रूप असलेल्या बालिकेचे स्तुती केली: 'हे देवी, हे महायोगमाये, हे महाप्रभु!'
महामोहनदिव्यांगि महामाधुर्यवर्षिणि । महाद्भुतरसानंदशिथिलीकृतमानसे
'हे मोहक दिव्य अंग असणाऱ्या, जे अत्युच्च माधुर्याचा वर्षाव करतेस, आणि अद्भुत आनंदरसाने मन पूर्णपणे विरघळले आहे!'