दिग्वाससं समालोक्य सोऽतिहर्षमवाप ह । संभाष्य गोपतिं नंदमाह सर्वप्रभुप्रियः
दिशा हेच वस्त्र असलेला तो पाहून, नारदाला फार आनंद झाला; सर्व देवांचे प्रिय असलेल्या नंदाशी बोलून म्हणाला:
नारायणपराणां तु जीवनं ह्यतिदुर्लभम् । अस्य प्रभावमतुलं न जानंतीह केचन
नारायणाला समर्पित असणाऱ्यांचे जीवन अतिशय दुर्मिळ असते; येथे त्याच्या अतुलनीय सामर्थ्याची कुणालाही कल्पना नाही.
भव ब्रह्मादयोऽप्यस्मिन्रतिं वांच्छन्ति शाश्वतीम् । चरितं चास्य बालस्य सर्वेषामेव हर्षणम्
शिव, ब्रह्मा आणि इतरही त्याच्यावर शाश्वत प्रेम मिळवण्याची इच्छा करतात; या बालकाची कृत्ये सर्वांना आनंद देतात.
मुदा गायंति शृण्वंति चाभिनंदंति तादृशाः । अस्मिंस्तव सुतेऽचिंत्यप्रभावे स्निग्धमानसाः
ते आनंदाने गातात, ऐकतात आणि आनंद साजरा करतात — असे ते, ज्यांचे मन तुझ्या पुत्रावर प्रेम करणारे आहे, ज्याची महती मोजता येणार नाही.
नराः संति न तेषां वै भवबाधा भविष्यति । मुंचेह परलोकेच्छाः सर्वा बल्लवसत्तम
अशा भक्त पुरुषांना संसाराच्या यातना होत नाहीत; गवळ्यांमध्ये श्रेष्ठा, येथे परलोकाची इच्छा सर्व सोडली जाते.
एकांतेनैकभावेन बालेऽस्मिन्प्रीतिमाचर । इत्युक्त्वा नंदभवनान्निष्क्रांतो मुनिपुंगवः
एकचित्ताने, एकनिष्ठ भावनेने या बालकावर प्रेम कर; असे सांगून, मुनीमध्ये श्रेष्ठ नारद नंदाच्या घरातून बाहेर गेला.
तेनार्चितो विष्णुबुद्ध्या प्रणम्य च विसर्जितः । अथासौ चिंतयामास महाभागवतो मुनिः
त्यांनी विष्णूची भावना ठेवून माझी पूजा केली, नमस्कार केला आणि मग मला परत जाण्यास सांगितले. त्यानंतर तो महान भक्त ऋषी मनात विचार करू लागला.
अस्य कांता भगवती लक्ष्मीर्नारायणे हरौ । विधाय गोपिकारूपं क्रीडार्थं शार्ङ्गधन्वनः
या प्रभूची प्रिय लक्ष्मी देवी, खेळण्यासाठी गोपीचे रूप घेऊन, नारायण म्हणजेच शार्ङ्गधन्वा यांच्या सोबत आहे.
अवश्यमवतीर्णा सा भविष्यति न संशयः । तामहं विचिनोम्यद्य गेहेगेहे व्रजौकसाम्
ती नक्कीच अवतार घेईल, यात शंका नाही. आज मी व्रजवासीयांच्या घराघरात तिचा शोध घेईन.
विमृश्यैवं मुनिवरो गेहानि व्रजवासिनाम् । प्रविवेशातिथिर्भूत्वा विष्णुबुद्ध्या सुपूजितः
अशा विचाराने तो श्रेष्ठ ऋषी व्रजवासीयांच्या घरात गेला, पाहुणा म्हणून गेला आणि त्याची विष्णूच्या भावनेने उत्तम पूजा करण्यात आली.
सर्वेषां बल्लवादीनां रतिं नंदसुते पराम् । दृष्ट्वा मुनिवरः सर्वान्मनसा प्रणनाम ह
सर्व गोप आणि इतरांच्या नंदपुत्रावर असलेली अपार प्रेमभावना पाहून त्या श्रेष्ठ मुनीने सर्वांना मनोमन वंदन केले.
गोपालानां गृहे बालां ददर्श श्वेतरूपिणीम् । स दृष्ट्वा तर्कयामास रमा ह्येषा न संशयः
एका गोपाच्या घरी त्याने गोरी रंगाची एक मुलगी पाहिली. तिला पाहून त्याच्या मनात आले, 'ही नक्कीच रमा आहे, यात शंका नाही.'
प्रविवेश ततो धीमान्नंदसख्युर्महात्मनः । कस्यचिद्गोपवर्य्यस्य भानुनाम्नो गृहं महत्
मग तो बुद्धिमान ऋषी नंदाचा मित्र असलेल्या भानू नावाच्या एका श्रेष्ठ गोपाच्या मोठ्या घरात गेला.
अर्चितो विधिवत्तेन सोऽप्यपृच्छन्महामनाः । साधो त्वमसि विख्यातो धर्मनिष्ठतया भुवि
त्याने विधिपूर्वक ऋषीची पूजा केली. मग तो उदार मनाचा भानू म्हणाला, 'साधू, तुम्ही धर्मनिष्ठेने पृथ्वीवर प्रसिद्ध आहात.'
तवाहं धनधान्यादि समृद्धिं संविभावये । कच्चित्ते योग्यः पुत्रोऽस्ति कन्या वा शुभलक्षणा
मी तुला धन, धान्य आणि समृद्धी देतो. तुझ्याकडे योग्य असा मुलगा किंवा शुभ लक्षणांची मुलगी आहे का?
यतस्ते कीर्तिरखिलं लोकं व्याप्य भविष्यति । इत्युक्तो मुनिवर्य्येण भानुरानीय पुत्रकम्
तुझी कीर्ती सर्व जगात पसरली जाईल, असे श्रेष्ठ मुनीने सांगितल्यावर भानूने आपला मुलगा आणला.
महातेजस्विनं दृप्तं नारदायाभ्यवादयत् । दृष्ट्वा मुनिवरस्तं तु रूपेणाप्रतिमं भुवि
महातेजस्वी आणि गर्वीलेला तो मुलगा नारदाला वंदन करण्यासाठी आला. त्याला पाहून श्रेष्ठ मुनीने पृथ्वीवर अद्वितीय सौंदर्य असलेला असा कोणी नाही, असे अनुभवले.
पद्मपत्रविशालाक्षं सुग्रीवं सुंदरभ्रुवम् । चारुदंतं चारुकर्णं सर्वावयवसुंदरम्
कमळाच्या पानासारख्या मोठ्या डोळ्यांचा, सुंदर गळ्याचा, आकर्षक भुवया, मोहक दात, सुंदर कान आणि सर्व अंगांनी देखणा असा तो होता.
तं समाश्लिष्य बाहुभ्यां स्नेहाश्रूणि विमुच्य च । ततः स गद्गद प्राह प्रणयेन महामुनिः
त्याला दोन्ही हातांनी मिठी मारून, प्रेमाने अश्रू ढाळून, मग तो महान ऋषी गदगदलेल्या आवाजात प्रेमाने बोलला.
नारद उवाच-। अयं शिशुस्ते भविता सुसखा रामकृष्णयोः । विहरिष्यति ताभ्यां च रात्रिंदिवमतंद्रितः
नारद म्हणाले — 'हा तुझा मुलगा राम आणि कृष्णाचा प्रिय मित्र होईल. तो दोघांसोबत दिवस-रात्र थकवा न येता खेळेल.'
तत आभाष्य तं गोपप्रवरं मुनिपुंगवः । यदा गंतुं मनश्चक्रे तत्रैवं भानुरब्रवीत्
मग त्या श्रेष्ठ गोपाशी बोलून, जेव्हा तो महान ऋषी निघण्याचा विचार करू लागला, तेव्हा भानू म्हणाला —
एकास्ति पुत्रिका देव देवपत्न्युपमा मम । कनीयसी शिशोरस्य जडांधबधिराकृतिः
माझ्याकडे एक कन्या आहे, हे देव, जी देवपत्नींसारखी आहे. ती या मुलापेक्षा लहान आहे, पण मूर्ख, आंधळी आणि बहिरीसारखी दिसते.
उत्साहाद्वृद्धये याचे त्वां वरं भगवत्तम । प्रसन्नदृष्टिमात्रेण सुस्थिरां कुरु बालिकाम्
तिच्या वाढीसाठी मी तुला एक वर मागतो, हे भगवंतांमध्ये श्रेष्ठ. तुझ्या कृपादृष्टीने माझ्या मुलीला पूर्णपणे बरी कर.
श्रुत्वैवं नारदो वाक्यं कौतुकाकृष्टमानसः । अथ प्रविश्य भवनं लुठंतीं भूतले सुताम्
हे ऐकून नारदाच्या मनात कुतूहल निर्माण झाले. मग तो घरात गेला आणि जमिनीवर रांगणारी ती मुलगी पाहिली.
उत्थाप्यांके निधायातिस्नेहविह्वलमानसः । भानुरप्याययौ भक्तिनम्रो मुनिवरांतिकम्
तिला उचलून मांडीवर घेत, अतिशय प्रेमाने मन भरून आलेला भानू भक्तिभावाने वाकून त्या ऋषीसमोर गेला.
अथ भागवतश्रेष्ठः कृष्णस्यातिप्रियो मुनिः । दृष्ट्वा तस्याः परं रूपमदृष्टाश्रुतमद्भुतम्
तेव्हा भगवंताचा सर्वात प्रिय व श्रेष्ठ भक्त, तो ऋषी, तिचे अद्भुत, कधी न पाहिलेले, न ऐकलेले रूप पाहून आश्चर्यचकित झाला.
अभूत्पूर्वसमं मुग्धो हरिप्रेमा महामुनिः । विगाह्य परमानंदसिंधुमेकरसायनम्
हरिप्रेमाने भरलेला तो महान ऋषी जणू पूर्वीप्रमाणेच भान हरपून गेला, आणि परमानंदाच्या अथांग सागरात बुडून गेला.
मुहूर्त्तद्वितयं तत्र मुनिरासीच्छिलोपमः । मुनींद्रः प्रतिबुद्धस्तु शनैरुन्मील्य लोचने
दोन क्षण तो ऋषी तिथे शिळेसारखा बसून राहिला; मग तो ऋषीश्रेष्ठ हळूहळू भानावर येऊन डोळे उघडले.
महाविस्मयमापन्नस्तूष्णीमेव स्थितोऽभवत् । अंतर्हृदि महाबुद्धिरेवमेवं व्यचिंतयत्
महान आश्चर्याने भारावून तो गप्पच बसून राहिला; आणि मनातल्या मनात विचार करू लागला.
भ्रांतं सर्वेषु लोकेषु मया स्वच्छंदचारिणा । अस्या रूपेण सदृशी दृष्ट्वा नैव च कुत्रचित्
मी सर्व लोकांत मुक्तपणे फिरलो, पण तिच्या रूपासारखे कुठेच काहीच पाहिले नाही.