प्रह्लादनारदाद्यैश्च कुमारशुकवैष्णवैः । जनकाद्यैर्लसद्भावैर्हृद्बाह्य स्फूर्तितत्परैः
प्रह्लाद, नारद, कुमार, शुक, वैष्णव, जनक आणि इतर भक्त, त्यांच्या अंतःकरणात आणि बाह्य वर्तनात त्याच्या प्रकटतेत तल्लीन आणि भक्तिभावाने उजळलेले आहेत.
पुलकाकुलसर्वांगैः स्फुरत्प्रेमसमाकुलैः । रहस्यामृतसंसिक्तैरर्द्धयुग्माक्षरो मनुः
त्यांच्या संपूर्ण अंगावर रोमांच उभे राहतात, प्रेमाने ओथंबलेले असतात, गुप्त अमृतात न्हाल्यासारखे, आणि ते अर्धाक्षरी मंत्राचा जप करतात.
मंत्रचूडामणिः प्रोक्तः सर्वमंत्रैककारणम् । सर्वदेवस्य मंत्राणां कैशोरं मंत्रहेतुकम्
हा मंत्र सर्व मंत्रांचा शिरोमणी आहे, सर्व मंत्रांचा मूळ कारण आहे, सर्व देवतांच्या मंत्रांचा आधार आहे आणि सर्व तरुण मंत्रांचा उगम आहे.
सर्वकैशोरमंत्राणां हेतुश्चूडामणिर्मनुः । जपं कुर्वंति मनसा पूर्णप्रेमसुखाश्रयाः
हा शिरोमणी मंत्र सर्व तरुण मंत्रांचा कारण आहे; ते तो मंत्र मनातल्या मनात, पूर्ण प्रेमाच्या आनंदात मग्न होऊन जपतात.
वांछंति तत्पदांभोजे निश्चलं प्रेमसाधनम् । तद्बाह्ये स्फटिकाद्युच्च प्रावारे सुमनोहरे
ते त्या चरणकमळांची, स्थिर प्रेम मिळवण्याची साधना करतात; बाहेर सुंदर स्फटिक आणि इतर उंच, मनोहारी मंडप आहेत.
कुंकुमैः सितरक्ताद्यैश्चतुर्दिक्षु समाकुलैः । शुक्लं चतुर्भुजं विष्णुं पश्चिमे द्वारपालकम्
चारही दिशांना कुंकू, पांढरं आणि लाल रंगाचे ढीग आहेत; पश्चिमेला पांढरा, चार हातांचा विष्णू द्वारपाल म्हणून उभा आहे.
शंखचक्रगदापद्मकिरीटादि विभूषितम् । रक्तं चतुर्भुजं पद्मशंखचक्रगदायुधम्
तो शंख, चक्र, गदा, कमळ, मुकुट आणि इतर दागिन्यांनी सजलेला आहे; लाल रंगाचा, चार हातांचा, कमळ, शंख, चक्र आणि गदा या आयुधांनी युक्त आहे.
किरीटकुंडलोद्दीप्त द्वारपालकमुत्तरे । गौरं चतुर्भुजं विष्णुं शुखचक्रगदायुधम्
उत्तर दरवाज्यावर मुकुट आणि कुंडलांनी उजळणारा द्वारपाल उभा आहे; गोरा, चार हातांचा विष्णू, शंख, चक्र आणि गदा या शस्त्रांनी सजलेला आहे.
किरीटकुंडलाद्यैश्च शोभितं वनमालिनम् । पूर्वद्वारे द्वारपालं गौरं विष्णुं प्रकीर्तितम्
मस्तकी मुकुट, कानात कुंडलं आणि इतर दागिने घातलेला, गळ्यात वनफुलांची माळ घातलेला, पूर्व दरवाज्यावर उभा असलेला द्वारपाल, गोऱ्या वर्णाचा, ज्याला विष्णू म्हणून ओळखतात.
कृष्णवर्णं चतुर्बाहुं शंखचक्रादिभूषणम् । दक्षिणद्वारपालं तु श्रीविष्णुंकृष्णवर्णकम्
काळ्या वर्णाचा, चार हात असलेला, शंख, चक्र आणि इतर चिन्हांनी सजलेला, दक्षिण दरवाज्यावर उभा असलेला द्वारपाल, श्रीविष्णू, काळ्या वर्णाचा.
श्रीकृष्णचरितं ह्येतद्यः पठेत्प्रयतः शुचिः । शृणुयाद्वापि यो भक्त्या गोविंदे लभते रतिम्
जो कोणी श्रीकृष्णाची ही कथा भक्तीने आणि शुद्धतेने वाचतो किंवा श्रद्धेने ऐकतो, त्याला गोविंदावर प्रेम मिळते.
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे कृष्णचरिते सप्ततितमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीपद्मपुराणाच्या पाताळखंडातील 'कृष्णचरित्र' या सत्तराव्या अध्यायाचा समाप्ती.
श्रीदेव्युवाच- भगवन्सर्वभूतेश सर्वात्मन्सर्वसंभव । देवेश्वर महादेव सर्वज्ञ करुणाकर
श्रीदेवी म्हणाली — भगवंत, सर्व जीवांचे स्वामी, सर्वांचा आत्मा, सर्वांचे मूळ, देवांचा अधिपती, महादेव, सर्वज्ञ, दयाळू.
त्वयानुकंपितैवाहं भूयोऽप्याहानुकंपया । त्रैलोक्यमोहना मंत्रास्त्वया मे कथिताः प्रभो
तुझ्या कृपेनेच मी पुन्हा बोलू शकले, तुझ्या दयेमुळेच; प्रभो, तू मला जे त्रैलोक्याला मोहून टाकणारे मंत्र सांगितलेस.
तेन देवेन गोपीभिर्महामोहनरूपिणा । केन केन विशेषण चिक्रीडे तद्वदस्व मे
त्या देवाने, जो मोठा मोह घालणारा रूप धारण करून, गोपींसोबत कोणत्या गुणांनी क्रीडा केली? ते मला सांग.
महादेव उवाच। एकदा वादयन्वीणां नारदो मुनिपुंगवः । कृष्णावतारमाज्ञाय प्रययौ नंदगोकुलम्
महादेव म्हणाले — एकदा वीणा वाजवत, मुनीमध्ये श्रेष्ठ असलेला नारद, कृष्णावताराची माहिती मिळवून, नंदाच्या गोपालकुलात गेला.
गत्वा तत्र महायोगमयेशं विभुमच्युतम् । बालनाट्यधरं देवदर्शनं नंदवेश्मनि
तेथे जाऊन त्याने योगाचा स्वामी, सर्वव्यापी, अचल असा प्रभू, बाललीला करणारा, नंदाच्या घरी असलेला तो दिव्य दर्शन पाहिला.
सुकोमलपटास्तीर्णहेमपर्यंकिकोपरि । शयानं गोपकन्याभिः प्रेक्षमाणं सदा मुदम्
मऊ वस्त्रांनी मांडलेल्या सोन्याच्या पलंगावर झोपलेला, गवळणींनी नेहमी आनंदाने पाहणारा.
अतीव सुकुमारांगं मुग्धं मुग्धविलोकनम् । विस्रस्तनीलकुटिलकुंतलावनिमंडलम्
अतिशय नाजूक शरीर, निरागस आणि मोहक नजर, मोकळे, काळे, कुरळे केस त्याच्या भोवती वलय तयार करणारे.
किंचित्स्मितांकुरव्यंजदेकद्विरदकुड्मलम् । स्वप्रभाभिर्भासयंतं समंताद्भवनोदरम्
ओठांवर हलकेसे स्मित उमटलेले, जे हत्तीच्या सोंडेच्या कळीसारखे दिसते, स्वतःच्या तेजाने घराच्या आत सर्वत्र प्रकाश पसरवणारा.
दिग्वाससं समालोक्य सोऽतिहर्षमवाप ह । संभाष्य गोपतिं नंदमाह सर्वप्रभुप्रियः
दिशा हेच वस्त्र असलेला तो पाहून, नारदाला फार आनंद झाला; सर्व देवांचे प्रिय असलेल्या नंदाशी बोलून म्हणाला:
नारायणपराणां तु जीवनं ह्यतिदुर्लभम् । अस्य प्रभावमतुलं न जानंतीह केचन
नारायणाला समर्पित असणाऱ्यांचे जीवन अतिशय दुर्मिळ असते; येथे त्याच्या अतुलनीय सामर्थ्याची कुणालाही कल्पना नाही.
भव ब्रह्मादयोऽप्यस्मिन्रतिं वांच्छन्ति शाश्वतीम् । चरितं चास्य बालस्य सर्वेषामेव हर्षणम्
शिव, ब्रह्मा आणि इतरही त्याच्यावर शाश्वत प्रेम मिळवण्याची इच्छा करतात; या बालकाची कृत्ये सर्वांना आनंद देतात.
मुदा गायंति शृण्वंति चाभिनंदंति तादृशाः । अस्मिंस्तव सुतेऽचिंत्यप्रभावे स्निग्धमानसाः
ते आनंदाने गातात, ऐकतात आणि आनंद साजरा करतात — असे ते, ज्यांचे मन तुझ्या पुत्रावर प्रेम करणारे आहे, ज्याची महती मोजता येणार नाही.
नराः संति न तेषां वै भवबाधा भविष्यति । मुंचेह परलोकेच्छाः सर्वा बल्लवसत्तम
अशा भक्त पुरुषांना संसाराच्या यातना होत नाहीत; गवळ्यांमध्ये श्रेष्ठा, येथे परलोकाची इच्छा सर्व सोडली जाते.
एकांतेनैकभावेन बालेऽस्मिन्प्रीतिमाचर । इत्युक्त्वा नंदभवनान्निष्क्रांतो मुनिपुंगवः
एकचित्ताने, एकनिष्ठ भावनेने या बालकावर प्रेम कर; असे सांगून, मुनीमध्ये श्रेष्ठ नारद नंदाच्या घरातून बाहेर गेला.
तेनार्चितो विष्णुबुद्ध्या प्रणम्य च विसर्जितः । अथासौ चिंतयामास महाभागवतो मुनिः
त्यांनी विष्णूची भावना ठेवून माझी पूजा केली, नमस्कार केला आणि मग मला परत जाण्यास सांगितले. त्यानंतर तो महान भक्त ऋषी मनात विचार करू लागला.
अस्य कांता भगवती लक्ष्मीर्नारायणे हरौ । विधाय गोपिकारूपं क्रीडार्थं शार्ङ्गधन्वनः
या प्रभूची प्रिय लक्ष्मी देवी, खेळण्यासाठी गोपीचे रूप घेऊन, नारायण म्हणजेच शार्ङ्गधन्वा यांच्या सोबत आहे.
अवश्यमवतीर्णा सा भविष्यति न संशयः । तामहं विचिनोम्यद्य गेहेगेहे व्रजौकसाम्
ती नक्कीच अवतार घेईल, यात शंका नाही. आज मी व्रजवासीयांच्या घराघरात तिचा शोध घेईन.
विमृश्यैवं मुनिवरो गेहानि व्रजवासिनाम् । प्रविवेशातिथिर्भूत्वा विष्णुबुद्ध्या सुपूजितः
अशा विचाराने तो श्रेष्ठ ऋषी व्रजवासीयांच्या घरात गेला, पाहुणा म्हणून गेला आणि त्याची विष्णूच्या भावनेने उत्तम पूजा करण्यात आली.